Verloren gezonde levensjaren

1. Kernboodschappen

  • De Belgische ziektelaststudie berekent de impact van de 37 voornaamste ziektes via het aantal verloren gezonde levensjaren (levensjaren verloren door vroegtijdige sterfte en een verlies aan levenskwaliteit).
  • De 37 voornaamste aandoeningen in België leidden in 2018 tot een verlies van 2,3 miljoen gezonde levensjaren in België.
  • Mentale aandoeningen en middelengebruik, kanker en musculoskeletale aandoeningen zijn de leidende oorzaken voor de ziektelast in België.
  • De ziektelast is vrijwel gelijkwaardig toe te schrijven aan vroegtijdige sterfte (52%) en een verlies aan levenskwaliteit (48%).
  • De ziektelast is hoger bij mannen dan bij vrouwen.
  • Het grootste aandeel van de totale ziektelast wordt gedragen door de 65 plussers.
  • De totale ziektelast is het hoogst in het Waalse Gewest, gevolgd door het Brusselse Hoofdstedelijke Gewest en het Vlaamse Gewest.
  • België scoort het slechts voor de totale ziektelast onder de EU-14 landen.

2. Achtergrond

Wat zijn de aandoeningen met de grootste gezondheidsimpact in België? Welke risicofactoren dragen het meest bij tot de ziektelast? Hoe evolueert de ziektelast over de tijd en hoe groot is de ziektelast in vergelijking met onze buurlanden? Om een antwoord te kunnen bieden op deze vragen, voert Sciensano een nationale ziektelaststudie uit, waarbij de gezondheidsimpact van de 37 voornaamste aandoeningen in België wordt bekeken.

De ziektelast kan worden berekend aan de hand van de verloren gezonde levensjaren (Disability-Adjusted Life Year; DALY). Het gebruik van deze DALYs maakt het mogelijk om zowel verloren gezonde levensjaren ten gevolge van het leven met een beperking (Years Lived with Disability, YLD) als verloren gezonde levensjaren ten gevolge van vroegtijdige sterfte (Years of Life Lost, YLL) in kaart te brengen. Hierdoor laat de DALY een vergelijking toe tussen verschillende ziekten, letsels en risicofactoren.

De ziektelast werd geschat per leeftijd, geslacht en gewest, waardoor een gedetailleerde analyse van de gezondheidsstatus in België mogelijk wordt. De gedetailleerde schattingen kunnen worden geraadpleegd via https://burden.sciensano.be/shiny/daly.

3. België

De 37 voornaamste aandoeningen in België leidden tot een verlies van 2.315.500 gezonde levensjaren (20.330 DALYs per 100.000) in 2018. Meer dan de helft van de totale ziektelast is toe te schrijven aan mentale aandoeningen en middelengebruik, kanker en musculoskeletale aandoeningen. De top 5 specifieke aandoeningen voor deze DALYs waren depressie (7,6%), coronair hartlijden (6,8%), longkanker (6,6%), lage rugpijn (6,2%) en overmatig alcoholgebruik (6,0%).

Verdeling van verloren gezonde levensjaren per ziekte, België, 2018
Bron: Eigen berekeningen gebaseerd op data van IMA, Intego, ERA, HIS, Belgian Cancer Registry and Statbel [1-6]

De verloren gezonde levensjaren zijn vrijwel gelijkmatig toe te schrijven aan vroegtijdige sterfte (53%) als aan een verlies aan levenskwaliteit (47%). Het aandeel van de ziektelast toe te schrijven aan vroegtijdige sterfte en verloren levenskwaliteit varieerde sterk tussen de verschillende aandoeningen: sommige aandoeningen hebben vooral een impact door een verlies aan levenskwaliteit (vb. zintuigelijke aandoeningen), terwijl andere aandoeningen vooral een impact hebben door vroegtijdige sterfte (vb. letsels).

Aandeel van de fatale (YLL) en niet-fatale (YLD) ziektelast per ziektegroep, België, 2018
Bron: Eigen berekeningen gebaseerd op data van IMA, Intego, ERA, HIS, Belgian Cancer Registry and Statbel [1-6]

De ziektelast is groter bij mannen dan bij vrouwen. In 2018 bedroeg de voor leeftijd gecorrigeerde ziektelast 23.200 DALYs per 100.000 bij mannen, waarvan 56% toe te schrijven was aan vroegtijdige sterfte en 44% aan verloren levenskwaliteit door het leven met een beperking ten gevolg van een specifieke aandoening. Bij vrouwen bedroeg de voor leeftijd gecorrigeerde ziektelast 17.859 DALYs per 100.000, waarvan 48% toe te schrijven was aan vroegtijdige sterfte en 52% aan verloren levenskwaliteit. De aandoeningen met de grootste impact waren coronair hartlijden bij mannen (2.009 DALYs per 100.000) en depressie bij vrouwen (1.782 DALYs per 100.000).

Verdeling van voor leeftijd gecorrigeerde verloren gezonde levensjaren per geslacht en ziektegroep, België, 2018
Bron: Eigen berekeningen gebaseerd op data van IMA, Intego, ERA, HIS, Belgian Cancer Registry and Statbel [1-6]

De totale ziektelast in België wordt vooral gedragen door de ouderen. Het grootste deel (48%) van DALYs is toe te schrijven aan de groep 65 plussers (120.418 per 100.000). In de groep met een leeftijd tussen 45 en 64 jaar gingen er 23.249 gezonde levensjaren per 100.000 verloren (31%), gevolgd door de groep met een leeftijd tussen 15 en 44 jaar, waar er in het totaal 10.954 gezonde levensjaren verloren gingen per 100.000 (20%). Minder dan 1% van de totale ziektelast is toe te schrijven aan verloren gezonde levensjaren bij kinderen met een leeftijd jonger dan 15 jaar. De aandoeningen met de grootste impact (DALYs per 100.000) waren infectieziekten bij kinderen jonger dan 5 jaar, kanker bij kinderen met een leeftijd tussen 5 en 14 jaar, mentale aandoeningen en middelengebruik bij jongeren en volwassenen met een leeftijd tussen 15 en 64 jaar en cardiovasculaire aandoeningen bij 65 plussers.

Verderling van verloren gezonde levensjaren per leeftijd en ziektegroep, België, 2018
Bron: Eigen berekeningen gebaseerd op data van IMA, Intego, ERA, HIS, Belgian Cancer Registry and Statbel [1-6]

4. Regionale verschillen

Na het corrigeren voor de verschillen in leeftijd en inwonersaantallen, bleek de ziektelast het hoogst te zijn in het Waalse Gewest (23.618 DALYs per 100.000), gevolgd door het Brusselse Hoofdstedelijke Gewest (20.614 DALYs per 100.000) en het Vlaamse Gewest (18.494 DALYs per 100.000). Er werden geen noemenswaardige verschillen gevonden tussen de verschillende gewesten. De ziektegroep met de grootste impact was mentale aandoeningen en middelengebruik in alle gewesten, behalve in het Vlaamse Gewest, waar kanker de voornaamste ziektegroep was. Op de tweede plaats staat kanker in alle gewesten, behalve het Vlaamse Gewest, waar mentale aandoeningen en middelengebruik op de tweede plaats staat. De derde grootste ziektegroep was musculoskeletale aandoeningen.

Volgorde van ziektegroepen volgens voor leeftijd gecorrigeerde verloren gezonde levensjaren, België en gewesten, 2018
Bron: Eigen berekeningen gebaseerd op data van IMA, Intego, ERA, HIS, Belgian Cancer Registry and Statbel [1-6]

5. Internationale vergelijking

Volgens de Global Burden of Disease 2019 studie [7] was het geschatte aantal voor leeftijd gecorrigeerde verloren gezonde levensjaren in België hoger dan het EU-14 gemiddelde, waardoor België het slechtst scoort binnen de EU-14.

Voor leeftijd gecorrigeerde verloren gezonde levensjaren per 100.000, EU-14 landen, 2018
Bron: GBD 2019 studie [7]

6. Meer informatie

Belgische ziektelast visualisatie tool
Belgian national burden of disease study. Guidelines for the calculation of DALYs in Belgium
Download Samenvatting in tabelvorm (.xlsx)231.31 KB

Definities

DALY
De verloren gezonde levensjaren of DALY is een maatstaf voor de ziektelast in een specifieke populatie. DALYs worden berekend door rekening te houden met zowel de impact van een aandoening op levensverwachting als de impact op de kwaliteit van leven. De DALY is de som van de verloren levensjaren door vroegtijdige sterfte (Years of Life Lost, YLL) en de verloren levensjaren door het leven met een beperking (Years Lived with a Disability, YLD) voor een specifieke ziekte.
YLD
De levensjaren met een beperking of YLD is een maatstaf voor de niet-fatale ziektelast ten gevolge van een beperking in een specifieke populatie. YLDs worden berekend door het aantal personen met een specifieke aandoening te vermenigvuldigen met de (volgens ernst gewogen) graad van beperking. De YLD geeft hierdoor de proportionele verloren levenskwaliteit weer door het leven met een specifieke aandoening.
YLL
De verloren levensjaren of YLL is een maatstaf voor de fatale ziektelast ten gevolge van vroegtijdige sterfte in een specifieke populatie. YLLs worden berekend door de sterfte (in aantallen) te vermenigvuldigen met de levensverwachting op de leeftijd van sterfte. De YLL geeft hierdoor het aantal levensjaren weer die een persoon verloren heeft ten gevolge van vroegtijdige sterfte door een specifieke aandoening.
EU-14
De EU-14 komt overeen met alle landen die tussen 1995 en 2004 tot de Europese Unie behoorden: België, Denemarken, Duitsland, Finland, Frankrijk, Griekenland, Ierland, Italië, Luxemburg, Nederland, Oostenrijk, Portugal, Spanje en Zweden. We vergelijken de Belgische gezondheidsstatus met die van de EU-14 omdat deze landen vergelijkbare sociaaleconomische omstandigheden hebben. Opmerking: Het Verenigd Koninkrijk is niet opgenomen in deze lijst, aangezien ze de EU verlaten hebben.

Referenties

  1. Intermutualistisch Agentschap (IMA). https://aim-ima.be/
  2. Intego, KU Leuven. https://intego.be/
  3. Renal Database, European Renal Association (ERA). https://www.era-online.org/en/registry/
  4. Gezondheidsenquête (HIS), Sciensano. https://www.sciensano.be/en/projects/health-interview-survey
  5. Belgisch kankerregister (BCR). https://kankerregister.org/
  6. Statistics Belgium (Statbel). https://statbel.fgov.be/en
  7. Global Burden of Disease Collaborative Network. Global Burden of Disease Study 2019 (GBD 2019) Results. Seattle, United States: Institute for Health Metrics and Evaluation (IHME), 2020. Available from http://ghdx.healthdata.org/gbd-results-tool.