Alcoholgebruik

1. Kernboodschappen

De Europese landen hebben het hoogste niveau van alcoholgebruik in de wereld. België behoort met zijn gemiddeld alcoholgebruik van 11 l pure alcohol per persoon per jaar tot de landen met een hoge alcohol-gerelateerde ziektelast. Het gemiddelde alcoholgebruik in België ligt dicht bij het gemiddelde Europese consumptieniveau.
In 2013 had 7,2% van de mannen en 4% van de vrouwen een overmatig alcoholgebruik (meer dan 21 respectievelijk 14 consumpties per week bij mannen en vrouwen). De prevalentie van overmatig alcoholgebruik is sinds 2014 afgenomen bij mannen maar niet bij vrouwen. 
Het drinken van 6 of meer glazen alcohol bij dezelfde gelegenheid (hyperalcoholisatie) is in België hoger dan in andere Europese landen. Dit is vooral zorgwekkend bij jonge mannen (15-24) bij dewelke de prevalentie van hyperalcoholisatie 20% bedraagt. Dit vormt dan ook een belangrijke doelgroep voor preventiestrategieën.

2. Achtergrond

Overmatig alcoholgebruik is verantwoordelijk voor heel wat gezondheidsproblemen: het wordt geassocieerd met gedragsproblemen, levercirrose, kanker, hart- en vaatziekten en verwondingen, en is een van de belangrijkste oorzaken van vroegtijdige sterfte.

Het alcoholverbruik ligt in de Europese landen ver boven het wereldwijde gemiddelde. Het verminderen van overmatig alcoholgebruik is een prioriteit op vlak van volksgezondheid.

Op internationaal niveau zijn schattingen van alcoholconsumptie vaak gebaseerd op verkoopgegevens. Deze data zijn geschikt voor het weergeven van langetermijntrends, maar laten niet toe een overmatig drinkgedrag vast te stellen. De gegevens van enquêtes zijn beter geschikt om overmatige alcoholconsumptie te beschrijven, hoewel zelfgerapporteerde gegevens onderhevig zijn aan onderrapportering en vertekening door rapportering van wat sociaal wenselijk wordt geacht.

In dit rapport beschrijven we twee indicatoren van overmatig alcoholgebruik gebaseerd op enquêtes en één indicator gebaseerd op verkoopdata:

  1. Overmatig alcoholgebruik, dit verwijst naar een wekelijks verbruik van meer dan 21 consumpties bij mannen en 14 consumpties bij vrouwen met een equivalent van 10 g pure alcohol (ethanol) per consumptie.
  2. Wekelijkse hyperalcoholisatie, of “binge drinking”, verwijst naar de consumptie van zes of meer glazen alcohol bij eenzelfde gelegenheid en dit minstens één keer per week.
  3. In de internationale vergelijking stellen we de gemiddelde alcoholconsumptie per persoon voor zoals deze geschat wordt door de Wereldgezondheidsorganisatie.

3. Overmatig alcoholgebruik

België

In 2013 had 6% van de bevolking van 15 jaar en ouder een overmatig alcoholgebruik (meer dan 21 glazen alcohol per week voor mannen, meer dan 14 glazen alcohol per week voor vrouwen). Overmatig alcoholgebruik komt twee keer zo vaak voor bij mannen dan bij vrouwen. Omdat de drempel voor overmatig alcoholgebruik lager is bij vrouwen dan bij mannen, tonen deze resultaten ook aan dat de alcoholconsumptie bij vrouwen lager is dan bij mannen. De prevalentie van overmatig alcoholgebruik bij jongere mannen (15-24 jaar) is 8% en is dus redelijk verontrustend te noemen. De hoogste prevalentie overmatig alcoholgebruik werd geobserveerd in de groep van 55-64 jaar (12% voor mannen en vrouwen samen).

Prevalentie van overmatig alcoholgebruik bij de populatie van 15 jaar en ouder, volgens leeftijd en geslacht, België, 2013
Bron: Gezondheidsenquête, Sciensano, 2013 [1]

Trends en regionale verschillen

In België nam de prevalentie van overmatig alcoholgebruik bij mannen af van 12,3% in 2004 tot 7,2% in 2013. Bij mannen werd deze afname in de drie regio’s vastgesteld. Bij vrouwen was de afname minder uitgesproken, en niet significant.

In 2013 werd bij mannen een hogere prevalentie van overmatig alcoholgebruik geobserveerd in Wallonië dan in de andere regio’s (niet significant). Deze verschillen waren niet consistent in de tijd. Bij vrouwen werd in Brussel een significant hogere prevalentie van overmatig alcoholgebruik geobserveerd dan in de andere regio’s.

  • Mannen
  • Vrouwen

Prevalentie van overmatig alcoholgebruik bij mannen 15 jaar en ouder, in België en per regio, 1997-2013
Bron: Gezondheidsenquête, Sciensano, 1997-2013 [1]

Prevalentie van overmatig alcoholgebruik bij vrouwen 15 jaar en ouder, in België en per regio, 1997-2013
Bron: Gezondheidsenquête, Sciensano, 1997-2013 [1]

Verschillen volgens opleidingsniveau

Het overmatig alcoholgebruik volgens opleidingsniveau vertoont bij mannen en vrouwen een tegengesteld patroon. Er werd geen gradiënt vastgesteld. Overmatig alcoholgebruik komt bij mannen frequenter voor in de twee laagste opleidingsniveaus dan in de hogere opleidingsniveaus. Bij vrouwen zien we het omgekeerde patroon met een hogere frequentie aan overmatig alcoholgebruik bij hoger opgeleide vrouwen dan lager opgeleide vrouwen. Dit geslachtsgebonden patroon werd ook in alle OESO-landen [2] waargenomen.

Percentage overmatige alcoholgebruikers in de populatie 15 jaar en ouder, volgens geslacht en opleidingsniveau, België, 2013
Bron: Gezondheidsenquête, Sciensano, 2013 [1]

4. Hyperalcoholisatie

België

In België was de prevalentie van wekelijkse hyperalcoholisatie (het drinken van minimaal zes glazen alcohol bij eenzelfde gelegenheid) 8,5% in 2013 ten opzichte van 8,1% in 2008. De prevalentie is hoger voor mannen (12,5%) dan voor vrouwen (3,5%). De hoogste prevalentie van wekelijkse hyperalcoholisatie werd waargenomen in de leeftijdsgroep van 15-24 jaar (14%), gevolgd door de groep van 55-64 jaar met een prevalentie van 11,3%. De prevalentie is bijzonder hoog bij jonge mannen: bijna 20% van de mannen (15-24 jaar) gaf aan minstens een keer per week een minimum van zes glazen alcohol te drinken bij eenzelfde gelegenheid. Er werden geen verschillen waargenomen volgens opleidingsniveau.

Percentage van de bevolking (van 15 jaar en ouder) dat wekelijks 6 of meer glazen alcohol drinkt bij eenzelfde gelegenheid, volgens leeftijd en geslacht, België, 2013
Bron: Gezondheidsenquête, Sciensano, 2013 [1]

Trends en regionale verschillen

De prevalentie van wekelijkse hyperalcoholisatie bleef op nationaal vlak ongeveer gelijk tussen 2008 en 2014.

In 2008 was de prevalentie van wekelijkse hyperalcoholisatie bij mannen in Vlaanderen (ongeveer 13%) significant hoger dan in de andere regio’s, maar de verschillen tussen de regio’s verdwenen in 2013, aangezien de prevalentie van de wekelijkse hyperalcoholisatie gelijk bleef in Vlaanderen maar toenam in Wallonië en Brussel (van 8,5% tot 12% in beide regio’s).

Bij vrouwen bleef de prevalentie van wekelijkse hyperalcoholisatie tussen 2008 en 2013 stabiel in Vlaanderen en Wallonië maar nam toe in Brussel van 3,3% tot 5,2%.

  • Mannen
  • Vrouwen

Percentage mannen (15 jaar en ouder) dat wekelijks minstens 6 of meer glazen alcohol drinkt bij eenzelfde gelegenheid, per regio en per jaar, België, 2008-2013
Bron: Gezondheidsenquête, Sciensano, 2008-2013 [1]

Percentage vrouwen (15 jaar en ouder) dat wekelijks minstens 6 of meer glazen alcohol drinkt bij eenzelfde gelegenheid, per regio en per jaar, België, 2008-2013
Bron: Gezondheidsenquête, Sciensano, 2008-2013 [1]

Internationale vergelijking

Het percentage van de bevolking dat wekelijks 6 of meer glazen alcohol drinkt bij eenzelfde gelegenheid, is in België hoger dan het EU-15 gemiddelde (voor de 13 landen waarvoor gegevens beschikbaar zijn), en dit zowel voor mannen (13% versus 10%) als voor vrouwen (3,8% versus 3,1%).

  • Mannen
  • Vrouwen

Prevalentie mannen (van 15 jaar en ouder) dat wekelijks 6 of meer glazen alcohol drinkt bij eenzelfde gelegenheid, volgens land van residentie, Europa, 2014
Source: Eurostat, 2014 [3]

Percentage vrouwen (van 15 jaar en ouder) dat wekelijks 6 of meer glazen alcohol drinkt bij eenzelfde gelegenheid, volgens land van residentie, Europa, 2014
Source: Eurostat, 2014 [3]

5. Totaal alcoholgebruik per persoon

De Europese regio heeft volgens de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) het hoogste alcoholgebruik op wereldvlak [4]. Volgens schattingen van de WHO bedraagt het totale alcoholgebruik in België in de periode 2008-2010 11,0 liter, wat dicht bij het EU-15 gemiddelde van 11,4 liter ligt.

Totaal alcoholgebruik (gemeten 3 jaar gemiddelde en niet gemeten gebruik) per capita (in liter pure alcohol) bij de bevolking 15 jaar en ouder, volgens land van residentie, Europa, 2010
Source: Wereldgezondheidsorganisatie, GISAH, 2008-2010 [5]
Totaal alcoholgebruik per persoon (gemeten 3 jaar gemiddelde en niet gemeten gebruik) in liter pure alcohol) bij de populatie 15 jaar en ouder, volgens regio’s in de wereld, 2010
Source: Wereldgezondheidsorganisatie, 2014 [6]

6. Meer informatie

Bekijk de metadata voor deze indicator

HISIA: Interactive Analysis of the Belgian Health Interview Survey

Definities

EU-15
De EU-15 komt overeen met alle landen die tussen 1995 en 2004 tot de Europese Unie behoorden: België, Denemarken, Duitsland, Finland, Frankrijk, Griekenland, Ierland, Italië, Luxemburg, Nederland, Oostenrijk, Portugal, Spanje, het Verenigd Koninkrijk, en Zweden. We vergelijken de Belgische gezondheidsstatus met die van de EU-15 omdat deze landen vergelijkbare sociaal-economische omstandigheden hebben.
Overmatig alcoholgebruik
Overmatige alcoholgebruik of gevaarlijk alcoholgebruik, geeft het percentage van de bevolking van 15 jaar en ouder die een dagelijkse consumptie weergaven van meer dan 30 g pure alcohol bij mannen en 20 g bij vrouwen. Dit is equivalent aan 21 glazen, respectievelijk, 14 glazen alcohol per week.
Totaal alcoholgebruik per persoon
Het totaal alcoholgebruik per persoon is het gerapporteerde driejaarlijks gemiddelde en het niet-gerapporteerde alcoholgebruik van de bevolking (15 jaar en ouder), uitgedrukt in liters pure alcohol per jaar. Het gerapporteerde alcoholgebruik verwijst naar officiële statistieken (productie, import, export en verkoop of taxatiegegevens). Het niet-gerapporteerde alcoholgebruik verwijst naar alcohol die niet getaxeerd is en buiten het gebruikelijk systeem van overheidscontrole valt. Dit kan geschat worden aan de hand van specifieke onderzoeksvragen. Meer informatie kan gevonden worden via http://www.who.int/substance_abuse/activities/gisah_indicatorbook.pdf?ua=1
Wekelijkse hyperalcoholisatie
De prevalentie van wekelijkse hyperalcoholisatie is het percentage van de bevolking van 15 jaar en ouder die een periode van overmatig drinken aangaven gedefinieerd als de consumptie van minimum 6 glazen alcohol bij eenzelfde gelegenheid en dit minstens een keer per week. Dit wordt ook vaak “binge drinking” genoemd.

Referenties

  1. Gezondheidsenquête, Sciensano, 1997-2013. https://hisia.wiv-isp.be/SitePages/Home.aspx
  2. OESO, 2015. http://www.oecd-ilibrary.org/docserver/download/5js1qwkz2p9s-en.pdf?expires=1518691657&id=id&accname=guest&checksum=F8F823E57B77D9806509FD2DFA4CFC10
  3. Eurostat. http://ec.europa.eu/eurostat/fr/data/database
  4. Werelgezondheidsorganisatie, 2017. http://www.euro.who.int/__data/assets/pdf_file/0007/343744/2017-Alcohol-Fact-Sheet-FINAL.pdf?ua=1
  5. Werelgezondheidsorganisatie, GISAH, 2008-2010. http://apps.who.int/gho/data/node.gisah.A1032?lang=en&showonly=GISAH
  6. Werelgezondheidsorganisatie, Global status report on alcohol and health, 2014. http://www.who.int/substance_abuse/publications/global_alcohol_report/msb_gsr_2014_1.pdf?ua=1