Levensverwachting

1. Kernboodschappen

In 2017 bedroeg de levensverwachting bij de geboorte in België 81,4 jaar. Ze neemt bovendien alleen maar toe (77,8 in 2000). Vergeleken met de landen van de EU-15 staat België echter vrij laag op de ranglijst.
Er is een aanzienlijke genderkloof, waarbij de levensverwachting van vrouwen in 2017 bijna 5 jaar hoger lagt dan die van mannen (respectievelijk 83,7 en 79,0 jaar). Dit verschil wordt wel kleiner met de jaren.
Er zijn grote regionale verschillen in levensverwachting bij de geboorte, die hoger is in Vlaanderen, gemiddeld in Brussel en lager in Wallonië (respectievelijk 82,2, 81,2 en 79,8 jaar in 2017). De regionale kloof is de laatste 17 jaar licht toegenomen.
De levensverwachting laat een belangrijke sociaaleconomische gradiënt zien, met een betere levensverwachting bij hoger opgeleiden dan bij laagopgeleiden.

2. Achtergrond

De levensverwachting (LV) op een bepaalde leeftijd is het aantal jaren dat een persoon van die leeftijd gemiddeld nog kan verwachten te leven op basis van de huidige sterftecijfers. De levensverwachting bij de geboorte (ook wel levensduur genoemd) is de meest gebruikte indicator van levensverwachting. Het is een goede indicator van de huidige gezondheidstoestand van een bevolking over alle generaties heen.

De levensverwachting kan worden uitgesplitst naar geslacht, regio of verschillende socio-economische variabelen, zoals opleidingsniveau. De levensverwachting per opleidingsniveau wordt berekend vanaf de leeftijd van 25 jaar, aangezien het opleidingsniveau meestal op die leeftijd wordt bereikt. In dit rapport hebben we de LV per opleidingsniveau berekend bij 25-jarigen, 50-jarigen en 65-jarigen, op basis van de volkstelling van 2011 gekoppeld aan het rijksregister.

Het opleidingsniveau werd gemeten op basis van de categorieën van de Internationale standaardclassificatie van het onderwijs (International Standard Classification of Education - ISCED), vervolgens gegroepeerd in drie niveaus:

  • Laag (categorieën 0, 1, 2)
  • Intermediair (categorieën 3, 4)
  • Hoog (categorieën 5, 6)

3. Levensverwachting

België

In 2017 was de levensverwachting bij de geboorte in België 81,4 jaar. De levensverwachting neemt al decennia toe, behalve in 2015, toen een lichte daling werd vastgesteld; de stijging ten opzichte van het jaar 2000 (77,8 jaar) bedroeg 3,6 jaar.

De levensverwachting bij de geboorte bedroeg in België 81,4 jaar.

In 2017 was de LV bijna 4,7 jaar hoger voor vrouwen (83,7 jaar) dan voor mannen (79,0 jaar). De LV neemt echter sneller toe bij mannen dan bij vrouwen: in de periode 2000-2017 steeg de LV met 4,4 jaar bij mannen en met 2,7 jaar bij vrouwen, waardoor de genderkloof van 6,5 naar 4,7 jaar afnam.

Levensverwachting bij de geboorte per geslacht, België, 2000-2017
Bron: Statbel, 2000-2017 [1]

Levensverwachting en trends per gewest

In 2017 was de levensverwachting bij de geboorte het hoogst in Vlaanderen (82,2 jaar), gemiddeld in Brussel (81,2 jaar) en het laagst in Wallonië (79,8). In de periode 2000-2017 is de levensverwachting in alle gewesten en voor beide geslachten gestegen, maar de kloof tussen Vlaanderen en de andere gewesten is toegenomen (de kloof is gegroeid van 2 naar 2,4 jaar voor Wallonië en van 0,6 naar 1 jaar in Brussel).

De regionale verschillen in levensverwachting bij de geboorte zijn bij mannen groter dan bij vrouwen. Bij mannen was de LV in Vlaanderen 3 jaar hoger dan in Wallonië en 1,6 jaar hoger dan in Brussel in 2017. Bij vrouwen was de LV in Vlaanderen 1,9 jaar hoger dan in Wallonië en 0,7 jaar hoger dan in Brussel.

  • Mannen
  • Vrouwen

Levensverwachting van mannen bij de geboorte per gewest, 2000-2017
Bron: Statbel, 2000-2017 [1]

Levensverwachting van vrouwen bij de geboorte per gewest, 2000-2017
Bron: Statbel, 2000-2017 [1]

Levensverwachting volgens opleidingsniveau

De levensverwachting op een bepaalde leeftijd vertoont een sociaaleconomische gradiënt. Ze is namelijk het hoogst voor personen met een hoog opleidingsniveau, gemiddeld voor personen met een gemiddeld opleidingsniveau en het laagst voor personen met een laag opleidingsniveau. Dit sociaaleconomisch verschil is meer uitgesproken voor mannen, met een verschil van 6,1 jaar tussen de laagste en hoogste opleidingsniveau voor de LV op 25-jarige leeftijd, dan voor vrouwen, waar dit verschil 4,6 jaar bedraagt. De volgende verschillen worden ook waargenomen:

  • 4,4 jaar bij mannen en 3,5 jaar bij vrouwen voor de levensverwachting op 50 jaar
  • 3 jaar bij mannen en 2,6 jaar bij vrouwen voor de levensverwachting op 65 jaar
  • Mannen
  • Vrouwen

Levensverwachting van mannen op 25, 50 en 65 jaar, volgens opleidingsniveau, België, 2011
Bron: Eigen berekening op basis van gegevens van de volkstelling van 2011, met 5 jaar opvolging van de sterftecijfers [2,3]

Levensverwachting van vrouwen op 25, 50 en 65 jaar, volgens opleidingsniveau, België, 2011
Bron: Eigen berekening op basis van gegevens van de volkstelling van 2011, met 5 jaar opvolging van de sterftecijfers [2,3]

Internationale vergelijking

De levensverwachting bij de geboorte is in België lichtjes lager dan het EU-15-gemiddelde, voor zowel mannen ald vrouwen: voor mannen heeft België de vijfde laagste levensverwachting bij de geboorte van de EU-15-landen; voor vrouwen staat België op de zesde plaats. Belangrijker is dat de kloof tussen de LV in België en de landen met de hoogste levensverwachting aanzienlijk is (-2 jaar bij mannen in vergelijking met Italië en -2,3 jaar bij vrouwen in vergelijking met Spanje). Bij het huidige stijgingspercentage van LV zou het 10 jaar duren voor België om de achterstand in te halen als de andere landen op het huidige niveau zouden blijven.

  • Mannen
  • Vrouwen

Levensverwachting van mannen bij de geboorte, EU-15-landen, 2016 of het dichtstbijzijnde jaar
Bron: OESO, Health Data, 2016 of het dichtstbijzijnde jaar [4]

Levensverwachting van vrouwen bij de geboorte, EU-15-landen, 2016 of het dichtstbijzijnde jaar
Bron: OESO, Health Data, 2016 of het dichtstbijzijnde jaar [4]

4. Meer info

Metadata voor deze indicator

SPMA: Standardized Procedures for Mortality Analysis in Belgium

Definities

EU-15
De EU-15 komt overeen met alle landen die tussen 1995 en 2004 tot de Europese Unie behoorden: België, Denemarken, Duitsland, Finland, Frankrijk, Griekenland, Ierland, Italië, Luxemburg, Nederland, Oostenrijk, Portugal, Spanje, het Verenigd Koninkrijk, en Zweden. We vergelijken de Belgische gezondheidsstatus met die van de EU-15 omdat deze landen vergelijkbare sociaaleconomische omstandigheden hebben.
Internationale standaardclassificatie van het onderwijs (International Standard Classification of Education - ISCED)
ISCED is de internationale standaardclassificatie om onderwijsprogramma's en onderwijskwalificaties per niveau en domein te classificeren. Ze bevat zeven categorieën:
  • 0: Kleuteronderwijs
  • 1: Lager onderwijs
  • 2: Lager secundair onderwijs
  • 3: Hoger secundair onderwijs
  • 4: Post-secundair niet-hoger onderwijs
  • 5: Hoger onderwijs - korte cyclus, bacheloropleiding, masteropleiding
  • 6: Doctoraten
Levensverwachting op 25-jarige leeftijd volgens opleidingsniveau
Deze berekening is complexer dan de gewone levensverwachting per geslacht of gewest, omdat er levenstabellen per opleidingsniveau moeten worden gecreëerd. Hiervoor moeten verschillende databases samengevoegd worden: startpunt is een cohorte van individuen (dit kan de hele bevolking of een steekproef zijn), waarvan we het individuele opleidingsniveau kennen. Deze cohorte wordt dan gekoppeld aan het sterfteregister. In dit rapport hebben we de volkstelling van 2011 gekoppeld aan het Rijksregister om de sterfte gedurende 5 jaar te kunnen opvolgen.
Levensverwachting op een bepaalde leeftijd
De levensverwachting op een bepaalde leeftijd is het gemiddelde aantal jaren dat een persoon van die leeftijd nog zal leven.
Levensverwachting bij de geboorte
De levensverwachting bij de geboorte is het gemiddelde aantal jaren dat een pasgeborene kan verwachten om te leven, als rekening wordt gehouden met de huidige referentiesterftecijfers en deze de komende jaren niet veranderen.

Referenties

  1. Statbel, 2000-2017. https://statbel.fgov.be/nl/themas/bevolking/sterfte-en-levensverwachting/sterftetafels-en-levensverwachting
  2. Opvolging van de sterftegegevens van de volkstelling 2011 (dataset: Nationale mortaliteitsdatabase 2011, die de volkstelling van 2011 combineert met het Rijksregister en het register van doodsoorzaken, Statbel)
  3. Renard F, Devleesschauwer B, Van Oyen H, Gadeyne S, Deboosere P (2019) Evolution of educational inequalities in life and health expectancies at 25 years in Belgium between 2001 and 2011: a census-based study. Arch Public Health 77:6. doi: 10.1186/s13690-019-0330-8
  4. OESO, Health Data. https://stats.oecd.org/