Levensverwachting

1. Kernboodschappen

In 2020 bedroeg de levensverwachting bij de geboorte in België 80,8 jaar. Door COVID-19 is de levensverwachting met één jaar gedaald ten opzichte van 2019, toen ze nog 81,8 jaar bedoeg.
De levensverwachting bij vrouwen (83,1 jaar in 2020) is hoger dan de levensverwaching bij mannen (78,5 jaar in 2020).
Er worden belangrijke regionale verschillen waargenomen in levensverwachting. Vlaanderen heeft de hoogste levensverwachting bij de geboorte (82,0), gevolgd door Brussel (79,6) en Wallonië (79,0).
Een bestaat ook een belangrijke sociaaleconomische gradiënt in levensverwachting, met een betere levensverwachting bij hoger opgeleiden.

2. Achtergrond

De levensverwachting op een bepaalde leeftijd is het aantal jaren dat een persoon van die leeftijd gemiddeld nog kan verwachten te leven op basis van de huidige sterftecijfers. De levensverwachting bij de geboorte is de meest gebruikte indicator van levensverwachting. Het is een goede indicator van de huidige gezondheidstoestand van een bevolking over alle generaties heen.

Het effect van een tijdelijke gezondheidscrisis, zoals de huidige COVID-19 pandemie, heeft belangrijke gevolgen voor het bepalen van de levensverwachting. In de periode na de pandemie zullen de sterftecijfers immers sterk verschillen van deze in 2020. Het is belangrijk om de levensverwachting in 2020 te interpreteren rekening houdend met de COVID-pandemie.

De levensverwachting wordt op deze pagina uitgesplitst naar geslacht, gewest en sociaaleconomische positie, waarbij het opleidingsniveau gebruikt werd als sociaaleconomische indicator.

Wij gebruiken hier het opleidingsniveau als sociaaleconomische indicator. De levensverwachting per opleidingsniveau wordt berekend vanaf de leeftijd van 25 jaar, aangezien het opleidingsniveau meestal op die leeftijd wordt bereikt. Wij geven hier cijfers over de levensverwachting per opleidingsniveau bij 25-jarigen, 50-jarigen en 65-jarigen, op basis van de volkstelling van 2011 gekoppeld aan het rijksregister.

Het opleidingsniveau werd gemeten op basis van de categorieën van de Internationale standaardclassificatie van het onderwijs (International Standard Classification of Education - ISCED), vervolgens gegroepeerd in drie niveaus:

  • Laag (categorieën 0, 1, 2)
  • Intermediair (categorieën 3, 4)
  • Hoog (categorieën 5, 6)

3. Levensverwachting

België

In 2019 bedroeg de levensverwachting bij de geboorte 81,8 jaar in België. De levensverwachting neemt al decennia toe, behalve in 2012 en 2015, waar lichte dalingen werden waargenomen. Sinds het jaar 2000 is de levensverwachting met 4 jaar toegenomen.

In 2019 lag de levensverwachting 4,4 jaar hoger bij vrouwen (84,0 jaar) dan bij mannen (79,6 jaar). De levensverwachting steeg echter sneller bij mannen dan bij vrouwen. Tijdens de periode 2000-2019 steeg de levensverwachting met 5 jaar bij mannen en met 3,1 jaar bij vrouwen, waardoor de genderkloof werd verkleind. Na een stagnatie van 3 jaar bij vrouwen, kent de levensverwachting in 2019 een belangrijke toename bij zowel mannen (+0,4 jaar) als vrouwen (+0,3 jaar).

In 2020 daalde de levensverwachting met 1 jaar, tot 80,8 jaar, als gevolg van COVID-19 gerelateerde oversterfte. De levensverwachting voor 2020 was 4,5 jaar hoger voor vrouwen (83,1 jaar) dan voor mannen (78,6 jaar).

Levensverwachting bij de geboorte per geslacht, België, 2000-2020
Bron: Statbel [1]

Trends en regionale verschillen

In 2019 was de levensverwachting bij de geboorte het hoogst in Vlaanderen (82,7), intermediair in Brussel (81,6) en het laagst in Wallonië (80,3). In de periode 2000-2019 steeg de levensverwachting in alle drie de gewesten. De kloof tussen Vlaanderen en de andere gewesten nam echter toe: van 2 tot 2,4 jaar voor het verschil tussen Vlaanderen en Wallonië, en van 0,5 tot 1,1 voor het verschil tussen Vlaanderen en Brussel.

De regionale verschillen in levensverwachting bij de geboorte zijn groter bij mannen dan bij vrouwen. Bij mannen was de levensverwachting in Vlaanderen 2,9 jaar hoger dan in Wallonië en 1,6 jaar hoger dan in Brussel, terwijl bij vrouwen de levensverwachting in Vlaanderen 1,9 jaar hoger was dan in Wallonië en 0,9 jaar hoger dan in Brussel.

Tijdens de periode 2000-2019 was de winst in levensverwachting groter bij mannen dan bij vrouwen in alle 3 de gewesten: mannen wonnen respectievelijk 5,1, 4,4 en 4,8 jaar in Vlaanderen, Brussel, Wallonië, terwijl vrouwen 3,3, 2,9 en 2,7 jaar wonnen.

In 2020 is de levensverwachting voor beide geslachten gedaald in alle gewesten. De levensverwachting was nog steeds hoger in Vlaanderen (82,0 jaar) vergeleken met Brussel (79,6 jaar) en Wallonië (79 jaar). De daling was groter in Brussel (-2 jaar) en in Wallonië (-1,3 jaar) dan in Vlaanderen (-0,7 jaar).

  • Mannen
  • Vrouwen

Levensverwachting van mannen bij de geboorte per gewest, 2000-2020
Bron: Statbel [1]

Levensverwachting van vrouwen bij de geboorte per gewest, 2000-2020
Bron: Statbel [1]

Sociaaleconomische verschillen

De levensverwachting op een bepaalde leeftijd vertoont een sociaaleconomische gradiënt. Ze is namelijk het hoogst voor personen met een hoog opleidingsniveau, gemiddeld voor personen met een gemiddeld opleidingsniveau en het laagst voor personen met een laag opleidingsniveau. Dit sociaaleconomisch verschil is meer uitgesproken voor mannen, met een verschil van 6,1 jaar tussen de laagste en hoogste opleidingsniveau voor de LV op 25-jarige leeftijd, dan voor vrouwen, waar dit verschil 4,6 jaar bedraagt. De volgende verschillen worden ook waargenomen:

  • 4,4 jaar bij mannen en 3,5 jaar bij vrouwen voor de levensverwachting op 50 jaar
  • 3 jaar bij mannen en 2,6 jaar bij vrouwen voor de levensverwachting op 65 jaar
  • Mannen
  • Vrouwen

Levensverwachting van mannen op 25, 50 en 65 jaar, volgens opleidingsniveau, België, 2011
Bron: Eigen berekening op basis van gegevens van de volkstelling van 2011, met 5 jaar opvolging van de sterftecijfers [2,3]

Levensverwachting van vrouwen op 25, 50 en 65 jaar, volgens opleidingsniveau, België, 2011
Bron: Eigen berekening op basis van gegevens van de volkstelling van 2011, met 5 jaar opvolging van de sterftecijfers [2,3]

Internationale vergelijking

De levensverwachting bij de geboorte in België is lager dan het EU-15-gemiddelde, en dit geldt voor zowel mannen als vrouwen. België heeft de achtste laagste levensverwachting onder de EU-15-landen voor mannen, en de negende laagste levensverwachting voor vrouwen. Bovendien is het verschil tussen België en de EU-landen met de hoogste levensverwachting aanzienlijk: 1,7 jaar bij mannen in vergelijking met Zweden en 2,4 jaar bij vrouwen in vergelijking met Spanje.

  • Mannen
  • Vrouwen

Levensverwachting van mannen bij de geboorte, EU-15-landen, 2019
Bron: OECD Health Data [4]

Levensverwachting van vrouwen bij de geboorte, EU-15-landen, 2019
Bron: OECD Health Data [4]

4. Meer info

Bekijk de metadata voor deze indicator

SPMA: Standardized Procedures for Mortality Analysis in Belgium

Definities

EU-15
De EU-15 komt overeen met alle landen die tussen 1995 en 2004 tot de Europese Unie behoorden: België, Denemarken, Duitsland, Finland, Frankrijk, Griekenland, Ierland, Italië, Luxemburg, Nederland, Oostenrijk, Portugal, Spanje, het Verenigd Koninkrijk, en Zweden. We vergelijken de Belgische gezondheidsstatus met die van de EU-15 omdat deze landen vergelijkbare sociaaleconomische omstandigheden hebben.
Internationale standaardclassificatie van het onderwijs (International Standard Classification of Education - ISCED)
ISCED is de internationale standaardclassificatie om onderwijsprogramma's en onderwijskwalificaties per niveau en domein te classificeren. Ze bevat zeven categorieën:
  • 0: Kleuteronderwijs
  • 1: Lager onderwijs
  • 2: Lager secundair onderwijs
  • 3: Hoger secundair onderwijs
  • 4: Post-secundair niet-hoger onderwijs
  • 5: Hoger onderwijs - korte cyclus, bacheloropleiding, masteropleiding
  • 6: Doctoraten
Levensverwachting op 25-jarige leeftijd volgens opleidingsniveau
Deze berekening is complexer dan de gewone levensverwachting per geslacht of gewest, omdat er levenstabellen per opleidingsniveau moeten worden gecreëerd. Hiervoor moeten verschillende databases samengevoegd worden: startpunt is een cohorte van individuen (dit kan de hele bevolking of een steekproef zijn), waarvan we het individuele opleidingsniveau kennen. Deze cohorte wordt dan gekoppeld aan het sterfteregister. In dit rapport hebben we de volkstelling van 2011 gekoppeld aan het Rijksregister om de sterfte gedurende 5 jaar te kunnen opvolgen.
Levensverwachting op een bepaalde leeftijd
De levensverwachting op een bepaalde leeftijd is het gemiddelde aantal jaren dat een persoon van die leeftijd nog zal leven.
Levensverwachting bij de geboorte
De levensverwachting bij de geboorte is het gemiddelde aantal jaren dat een pasgeborene kan verwachten om te leven, als rekening wordt gehouden met de huidige referentiesterftecijfers en deze de komende jaren niet veranderen.

Referenties

  1. Statbel, 2000-2019. https://statbel.fgov.be/nl/themas/bevolking/sterfte-en-levensverwachting/sterftetafels-en-levensverwachting
  2. Opvolging van de sterftegegevens van de volkstelling 2011 (dataset: Nationale mortaliteitsdatabase 2011, die de volkstelling van 2011 combineert met het Rijksregister en het register van doodsoorzaken, Statbel)
  3. Renard F, Devleesschauwer B, Van Oyen H, Gadeyne S, Deboosere P (2019) Evolution of educational inequalities in life and health expectancies at 25 years in Belgium between 2001 and 2011: a census-based study. Arch Public Health 77:6. doi: 10.1186/s13690-019-0330-8
  4. OECD Health Data. https://stats.oecd.org/