Verloren levensjaren door vroegtijdige sterfte

1. Kernboodschappen

  • De 37 voornaamste aandoeningen in België leidden in 2018 tot een verlies van 1,2 miljoen gezonde levensjaren door vroegtijdige sterfte.
  • Kanker, cardiovasculaire aandoeningen en neurologische aandoeningen zijn de leidende oorzaken voor de ziektelast door vroegtijdige sterfte in België.
  • De totale ziektelast door vroegtijdige sterfte is hoger bij mannen dan bij vrouwen.
  • De ziektelast door vroegtijdige sterfte wordt voornamelijk gedragen door de ouderen.
  • De totale ziektelast door vroegtijdige sterfte is het hoogst in het Waalse Gewest, gevolgd door het Brusselse Hoofdstedelijke Gewest en het Vlaamse Gewest.
  • België staat gerangschikt als 4e slechtste voor de ziektelast door vroegtijdige sterfte onder de EU-14 landen.

2. Achtergrond

Wat zijn de aandoeningen met de grootste gezondheidsimpact in België? Welke risicofactoren dragen het meest bij tot de ziektelast? Hoe evolueert de ziektelast over de tijd en hoe groot is de ziektelast in vergelijking met onze buurlanden? Om een antwoord te kunnen bieden op deze vragen, voert Sciensano een nationale ziektelaststudie uit, waarbij de gezondheidsimpact van de 37 voornaamste aandoeningen in België wordt bekeken.

De ziektelast ten gevolge van vroegtijdige sterfte wordt berekend aan de hand van verloren levensjaren (Years of Life Lost, YLL). YLLs worden berekend door de sterfte (in aantallen) te vermenigvuldigen met de levensverwachting op de leeftijd van sterfte. De YLL geeft hierdoor het aantal levensjaren weer die een persoon verloren heeft ten gevolge van vroegtijdige sterfte door een specifieke aandoening.

De ziektelast werd geschat per leeftijd, geslacht en gewest, waardoor een gedetailleerde analyse van de gezondheidsstatus in België mogelijk wordt. De gedetailleerde schattingen kunnen worden geraadpleegd via https://burden.sciensano.be/shiny/daly.

3. België

De 37 voornaamste aandoeningen in België leidden tot een verlies van 1.219.836 gezonde levensjaren ten gevolge van vroegtijdig overlijden (10.697 YLLs per 100.000) in 2018. Meer dan 64% van de fatale ziektelast is toe te schrijven aan kanker, cardiovasculaire aandoeningen en neurologische aandoeningen. De top 5 specifieke aandoeningen voor deze YLLs waren longkanker (12.2%), coronaire hartziekten (12.1%), ziekte van Alzheimer en andere dementies (8.0%), cerebrovasculaire aandoeningen (8.0%) en chronisch obstructief longlijden (7.1%).

Verdeling van verloren levensjaren per ziekte, België, 2018
Bron: Eigen berekeningen gebaseerd op data van Statbel [1]

Het aantal verloren levensjaren ten gevolge van vroegtijdig overlijden is hoger bij mannen dan bij vrouwen. De voor leeftijd gecorrigeerde verloren levensjaren bedroeg 13.580 YLLs per 100.000 mannen en 8.228 YLLs per 100.000 vrouwen. Bij mannen waren de drie leidende oorzaken voor een verlies van levensjaren coronaire hartziekten (1.905 YLLs per 100.000), longkanker (1.884 YLLs per 100.000) en zelfverminking (1.065 YLLs per 100.000). Bij vrouwen waren de drie leidende oorzaken de ziekte van Alzheimer en andere dementies (868 YLLs per 100.000), borstkanker (865 YLLs per 100.000) en longkanker (829 YLLs per 100.000).

Verdeling van voor leeftijd gecorrigeerde verloren levensjaren per geslacht en ziektegroep, België, 2018
Bron: Eigen berekeningen gebaseerd op data van Statbel [1]

De totale ziektelast in België ten gevolge van vroegtijdige sterfte wordt vooral gedragen door de ouderen. Het grootste aandeel (64%) aan verloren levensjaren door vroegtijdige sterfte is toe te schrijven aan de groep 65 plussers (104.871 YLLs per 100.000). In de groep met een leeftijd tussen 45 en 64 jaar gingen er 10.521 YLLs per 100.000 verloren (27%), gevolgd door de groep met een leeftijd tussen 15 en 44 jaar, waar er in het totaal 2.412 YLLs per 100.000 verloren gingen (9%). Minder dan 1% van de totale ziektelast ten gevolge van vroegtijdige sterfte is toe te schrijven aan verloren levensjaren bij kinderen met een leeftijd jonger dan 15 jaar. De aandoeningen met de grootste impact (YLLs per 100.000) waren infectieziekten aan de lage luchtwegen en epilepsie bij kinderen jonger dan 5 jaar, hersen- en zenuwstelsel kanker en verkeersletsels bij kinderen met een leeftijd tussen 5 en 14 jaar, zelfverminking en verkeersletsels bij jongeren en volwassenen met een leeftijd tussen 15 en 44 jaar, longkanker en coronaire hartziekten bij volwassenen met een leeftijd tussen 45 en 64 jaar en de ziekte van Alzheimer en andere dementies en coronaire hartziekten in 65 plussers.

Verderling van verloren levensjaren per leeftijd en ziektegroep, België, 2018
Bron: Eigen berekeningen gebaseerd op data van Statbel [1]

4. Regionale verschillen

Na het corrigeren voor de verschillen in leeftijd en de inwonersaantallen bleek de ziektelast het hoogst te zijn in het Waalse Gewest (12.379 YLLs per 100.000), gevolgd door het Brusselse Hoofdstedelijke Gewest (10.627 YLLs per 100.000) en het Vlaamse Gewest (9.780 YLLs per 100.000). Er werden geen noemenswaardige verschillen gevonden tussen de verschillende gewesten.

Volgorde van ziektegroepen volgens voor leeftijd gecorrigeerde verloren levensjaren, België en gewesten, 2018
Bron: Eigen berekeningen gebaseerd op data van Statbel [1]

5. Internationale vergelijking

Volgens de Global Burden of Disease 2019 study [2] was het geschatte aantal voor leeftijd gecorrigeerde verloren levensjaren door vroegtijdige sterfte hoger dan het EU-14 gemiddelde, waardoor België als vierde slechtste gerangschikt staat binnen de EU-14.

Voor leeftijd gecorrigeerde verloren levensjaren per 100.000, EU-14 landen, 2018
Bron: GBD 2019 studie [2]

6. Meer informatie

Belgische ziektelast visualisatie tool
Belgian national burden of disease study. Guidelines for the calculation of DALYs in Belgium
Download Samenvatting in tabelvorm (.xlsx)231.31 KB

Definities

YLL
De verloren levensjaren of YLL is een maatstaf voor de fatale ziektelast ten gevolge van vroegtijdige sterfte in een specifieke populatie. YLLs worden berekend door de sterfte (in aantallen) te vermenigvuldigen met de levensverwachting op de leeftijd van sterfte. De YLL geeft hierdoor het aantal levensjaren weer die een persoon verloren heeft ten gevolge van vroegtijdige sterfte door een specifieke aandoening.
EU-14
De EU-14 komt overeen met alle landen die tussen 1995 en 2004 tot de Europese Unie behoorden: België, Denemarken, Duitsland, Finland, Frankrijk, Griekenland, Ierland, Italië, Luxemburg, Nederland, Oostenrijk, Portugal, Spanje en Zweden. We vergelijken de Belgische gezondheidsstatus met die van de EU-14 omdat deze landen vergelijkbare sociaaleconomische omstandigheden hebben. Opmerking: Het Verenigd Koninkrijk is niet opgenomen in deze lijst, aangezien ze de EU verlaten hebben.

Referenties

  1. Statistics Belgium (Statbel). https://statbel.fgov.be/en
  2. Global Burden of Disease Collaborative Network. Global Burden of Disease Study 2019 (GBD 2019) Results. Seattle, United States: Institute for Health Metrics and Evaluation (IHME), 2020. Available from http://ghdx.healthdata.org/gbd-results-tool.