Tuberculose

1. Kernboodschappen

  • België is een laagincidentieland voor tuberculose, met 8,5 nieuwe gevallen per 100.000 inwoners in 2019 (n=968) en in 2018 (n=981).
  • Er zijn belangrijke geografische verschillen: in 2019 was de incidentie 4,8 keer hoger in het Brussels Hoofdstedelijk Gewest in vergelijking met Wallonië en Vlaanderen, waar de incidentie vergelijkbaar was.
  • De incidentie van tuberculose is hoger bij mannen, ongeacht leeftijd, gewest of nationaliteit.
  • Grote steden melden meer gevallen omdat er een hogere concentratie van risicogroepen is. Brussel is de stad met de hoogste incidentie.
  • In België deed zich in 2019 38,9% van de tuberculose-gevallen voor onder mensen die niet de Belgische nationaliteit hadden. Dit aandeel was hoger in Brussel (65,9%) dan in Wallonië (52,2%) en Vlaanderen (49,5%).

2. Achtergrond

Tuberculose is een ziekte veroorzaakt door een bacterie genaamd Mycobacterium tuberculosis die meestal de longen aantast.

Volgens de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) waren er in 2019 10 miljoen nieuwe gevallen van tuberculose. De ziekte behoort tot de top 10 van belangrijkste doodsoorzaken wereldwijd. België is een laagincidentieland voor tuberculose, met minder dan 10 nieuwe gevallen per 100.000 inwoners per jaar [1].

Tuberculose kan tegenwoordig effectief worden behandeld met een succespercentage van 81,2% in 2018 in België, wat een kleine steiging is ten opzichte van 2017 (77,7%). In België is de behandeling gratis voor de hele bevolking (zelfs voor mensen zonder ziekteverzekering). 8,2% van de tuberculosepatiënten sterft echter nog voor het einde van de behandeling (de helft van deze sterfgevallen is te wijten aan comorbiditeit) [2].

De belangrijkste risicofactoren voor tuberculose zijn contacten van besmette mensen, armoede, slechte voedingsstatus en immunodeficiëntie. Sommige mensen lopen meer kans om met tuberculose te worden besmet, omdat ze meer worden blootgesteld aan risicofactoren, zoals beroepsbeoefenaren in de gezondheidszorg en kwetsbare bevolkingsgroepen zoals daklozen, gevangenen en migranten uit landen met een hoge prevalentie van tuberculose.

De gegevens in dit hoofdstuk zijn ontleend aan het rapport 2019 van het Belgische tuberculoseregister geschreven door het Fonds des Affections Respiratoires (FARES) [2] en de Vlaamse Vereniging voor Respiratoire Gezondheidszorg en Tuberculosebestrijding (VRGT) [3].

Het aantal nieuwe gevallen (incidentie) wordt berekend als het aantal nieuwe gevallen over het totale aantal personen die geregistreerd zijn in België. Hierdoor is de incidentie in niet-Belgen licht overschat, aangezien niet-geregistreerde gevallen worden meegerekend als tuberculosegeval, maar niet worden meegerekend in het totaal aantal niet-Belgen, aangezien ze niet geregistreerd zijn.

3. Incidentie van tuberculose

Toestand in 2019

België

In 2019 werden in België 968 nieuwe gevallen van tuberculose gemeld (8,5 gevallen / 100.000 inwoners). Mannen werden vaker getroffen door de ziekte dan vrouwen, met 66,7% van de nieuwe gevallen onder mannen in 2019 in België; de geslachtsverhouding was dus gelijk aan 2. 40,3% van de in 2019 gediagnosticeerde tuberculosepatiënten was tussen de 25 en de 44 jaar oud.

Regionale verschillen

41.7% van de gevallen van tuberculose werd geregistreerd in Vlaanderen (n = 404), 35.1% in Brussel (n = 340) en 23.1% in Wallonië (n = 224). In verhouding tot het aantal inwoners, was de incidentie 4,5 en 4,6 keer hoger in Brussel (29,5 gevallen / 100.000) in vergelijking met Wallonië (6,2 gevallen / 100.000) en Vlaanderen (6,1 gevallen / 100.000), waar de incidentie vergelijkbaar was.

Voorkomen van tuberculose volgens nationaliteit

In 2019 deed zich in België 38.9% van de nieuwe gevallen van tuberculose voor bij mensen met een buitenlandse nationaliteit: 85.8% daarvan komt uit landen met een hoge prevalentie van de ziekte (voornamelijk uit Oost-Europa, Afrika en Zuid-Aziatische landen). Dit aandeel was hoger in Brussel (65.9% van de nieuwe tuberculosegevallen bij mensen van buitenlandse afkomst) dan in Wallonië en Vlaanderen (respectievelijk 52.2% en 49.5%).

Bij Belgen was de incidentie 4,3 keer hoger in Brussel (14,7 / 100.000) dan in Vlaanderen (3,4 / 100.000) en 4,5 keer hoger dan in Wallonië (3,3 / 100.000).

Bij niet-Belgen was de incidentie van tuberculose ook hoger in Brussel (53,1 / 100.000) in vergelijking met de twee andere gewesten, maar het verschil was minder uitgesproken dan bij Belgen: de incidentie was respectievelijk 1,6 en 1,7 keer hoger dan in Vlaanderen (33,6 / 100.000) en in Wallonië (31,3 / 100.000).

  • Incidentie
  • Aantal gevallen

Incidentie van tuberculose per 100.000 volgens nationaliteit en gewest, België, 2019
Bron: Belgisch tuberculoseregister, VRGT/FARES [2,3]

Nieuwe gevallen van tuberculose volgens nationaliteit en gewest, België, 2019
Bron: Belgisch tuberculoseregister, VRGT/FARES [2,3]

De verdeling van de incidentie naar leeftijd en geslacht is verschillend volgens nationaliteit:

  • Onder Belgen nam in 2019 de incidentie toe met de leeftijd bij mannen, en was ze het hoogst in de leeftijdsgroep 15-44 jaar bij vrouwen. De geslachtsverhouding was 2, en had de neiging toe te nemen met de leeftijd: vanaf de leeftijd van 75 jaar was de incidentie 3,2 keer hoger bij mannen dan bij vrouwen.
  • Onder niet-Belgen was in 2019 de incidentie het hoogst in de leeftijdsgroep 15-29 jaar. De geslachtsverhouding was 2,0-2,4 in bijna alle leeftijdsgroepen (15-29 jaar, 30-44 jaar, 45-59 jaar en ouder dan 75 jaar).
  • Belgen
  • Niet-Belgen

Incidentie van tuberculose per 100.000 volgens leeftijd en geslacht, Belgen, 2019
Bron: Belgisch tuberculoseregister, VRGT/FARES [2,3]

Incidentie van tuberculose per 100.000 volgens leeftijd en geslacht, niet-Belgen, 2019
Bron: Belgisch tuberculoseregister, VRGT/FARES [2,3]

Incidentie in grote steden

In 2019 kwam tuberculose vaker voor in grote steden waar mensen met een verhoogd risico oververtegenwoordigd zijn:

  • De incidentie in Brussel was het hoogst (28,1 / 100.000); het was 3,3 keer hoger dan in België als geheel (8,5 / 100.000).
  • De incidentie was ook vrij hoog in Luik (20,8 nieuwe gevallen / 100.000), gevolgd door Antwerpen (20,7 nieuwe gevallen / 100.000), Charleroi en Namen (meer dan 8.5 nieuwe gevallen / 100.000).
  • De incidentie van tuberculose was daarentegen lager in de steden Brugge en Gent, waar de cijfers gelijken op het landelijk gemiddelde (respectievelijk 8,5 en 8,4 nieuwe gevallen / 100.000).
Incidentie van tuberculose per 100.000 in steden met >100.000 inwoners, België, 2019
Bron: Belgisch tuberculoseregister, VRGT/FARES [2,3]

Trends

België

Het aantal nieuwe gevallen van tuberculose neemt sinds meer dan 30 jaar af, hoewel de daling sinds de jaren negentig afneemt en de laatste jaren lijkt te stagneren. Het incidentiecijfer daalde voor het eerst in 2007 onder het niveau van 10 gevallen / 100.000, waardoor België de classificatie van laagincidentieland kreeg. In 2019 was de incidentie (8,5 gevallen / 100.000; n = 968) gelijkaardig aan deze in 2018 (8,6 gevallen / 100.000; n = 981).

Regionale verschillen

Sinds 1981 daalt de incidentie in alle drie de gewesten, met meer variaties in Brussel als gevolg van migratiestromen:

  • In Wallonië is de incidentie sinds 1987 onder het nationale gemiddelde gedaald, behalve in 1991 en 1999; in 2018 werd het laagste incidentiecijfer ooit waargenomen, welke lijkt te stabiliseren in 2019.
  • In Vlaanderen is de incidentie gestegen van 6,1 / 100.000 in 2019 stabiel ten opzichte van deze in 2018.
  • In Brussel isde incidentie licht gedaald van 29,5 / 100.000 in 2018 tot 28,1 / 100.000 in 2019.
Incidentie van tuberculose per 100.000, België en gewesten, 1981-2019
Bron: Belgisch tuberculoseregister, VRGT/FARES [2,3]

Internationale vergelijking

Volgens de WHO [4] lag het geschatte incidentiepercentage in België in 2018 boven het EU-15-gemiddelde, waarmee het land op de vierde plaats staat van de landen binnen de EU-15, na Portugal, Spanje en Luxemburg.

Internationale vergelijkingen van gerapporteerde gegevens moeten met de nodige voorzichtigheid worden geïnterpreteerd, aangezien de methoden voor het verzamelen van gegevens per land verschillen. Daarom heeft de WHO Global Task Force on TB Impact Measurement [1] een methodologie ontwikkeld om rekening te houden met onderrapportage, over- en onderdiagnose bij schattingen van tuberculose. Dit verklaart waarom het incidentiecijfer in België dat in deze internationale vergelijking wordt voorgesteld, verschilt van het incidentiecijfer uit de publicatie van het Belgische tuberculose-register.

Tuberculosis incidence per 100,000, EU-15 countries, 2019
Bron: WHO/ECDC [4]

4. Meer info

Bekijk de metadata voor deze indicator

Vlaamse Vereniging voor Respiratoire Gezondheidszorg en Tuberculosebestrijding (VRGT)

Definities

EU-15
De EU-15 komt overeen met alle landen die tussen 1995 en 2004 tot de Europese Unie behoorden: België, Denemarken, Duitsland, Finland, Frankrijk, Griekenland, Ierland, Italië, Luxemburg, Nederland, Oostenrijk, Portugal, Spanje, het Verenigd Koninkrijk, en Zweden. We vergelijken de Belgische gezondheidsstatus met die van de EU-15 omdat deze landen vergelijkbare sociaaleconomische omstandigheden hebben.
Geval van tuberculose
Volgens de door de WHO aanbevolen definities [5] wordt een geval van tuberculose gedefinieerd door een geval van actieve tuberculose dat klinisch wordt gediagnosticeerd door een arts of andere gezondheidswerker, of dat bacteriologisch wordt bevestigd. Klinisch gediagnosticeerde gevallen omvatten "gevallen gediagnosticeerd op basis van röntgenafwijkingen of suggestieve histologie en extrapulmonale gevallen zonder laboratoriumbevestiging" [5].

Referenties

  1. Global tuberculosis report 2019. Geneva: World Health Organization; 2019. https://www.who.int/tb/publications/global_report/en/
  2. Registre belge de la tuberculose 2019, FARES asbl, mars 2021. https://www.fares.be/tuberculose/journee-mondiale-de-la-tuberculose/fares-registretbc2019_vd_version-web.pdf
  3. Tuberculoseregister België 2019, Vlaamse Vereniging voor Respiratoire Gezondheidszorg en Tuberculosebestrijding VRGT vzw. https://tuberculose.vrgt.be/facts-figures-tuberculose
  4. WHO Regional Office for Europe/European Centre for Disease Prevention and Control. Tuberculosis surveillance and monitoring in Europe 2021 – 2019 data. Copenhagen: WHO Regional Office for Europe; 2021. https://www.ecdc.europa.eu/en/tuberculosis/surveillance-and-disease-data/annual-tb-surveillance
  5. Definitions and reporting framework for tuberculosis – 2013 revision, updated December 2014. Geneva: World Health Organization; 2015. https://www.who.int/tb/publications/definitions/en/