Tuberculose

1. Kernboodschappen

In 2017 werden 972 nieuwe gevallen van tuberculose gerapporteerd.
België is een laagincidentieland voor tuberculose, met 8,6 nieuwe gevallen per 100.000 inwoners. Er zijn echter belangrijke geografische verschillen: de incidentie is 3,9 en 4,7 keer hoger in het Brussels Hoofdstedelijke Gewest (27,8 gevallen / 100.000), vergeleken met Wallonië (7,1 gevallen / 100.000) en Vlaanderen (5,9 gevallen / 100.000). Grote steden melden meer gevallen omdat er een hogere concentratie van risicogroepen is. Brussel is de stad met de hoogste incidentie.
De incidentie van tuberculose is hoger bij mannen, ongeacht leeftijd, gewest of nationaliteit.
In België vond in 2017 52,1% van de tuberculosegevallen plaats onder mensen die geen Belgische nationaliteit hadden. Dit aandeel was hoger in Brussel (63,8%) dan in de twee andere gewesten.

2. Achtergrond

Tuberculose is een ziekte veroorzaakt door een bacterie genaamd Mycobacterium tuberculosis die meestal de longen aantast.

Volgens de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) waren er in 2017 10 miljoen nieuwe gevallen van tuberculose. De ziekte behoort tot de top 10 van belangrijkste doodsoorzaken wereldwijd. België is een laagincidentieland voor tuberculose, met minder dan 10 nieuwe gevallen per 100.000 inwoners per jaar [1].

Tuberculose kan tegenwoordig effectief worden behandeld met een succespercentage van 83,7% in 2016. In België is de behandeling gratis voor de hele bevolking (zelfs voor mensen zonder ziekteverzekering). 8,7% van de tuberculosepatiënten sterft echter nog voor het einde van de behandeling (de helft van deze sterfgevallen is te wijten aan comorbiditeit) [2].

De belangrijkste risicofactoren voor tuberculose zijn contacten van besmette mensen, armoede, slechte voedingsstatus en immunodeficiëntie. Sommige mensen lopen meer kans om met tuberculose te worden besmet, omdat ze meer worden blootgesteld aan risicofactoren, zoals beroepsbeoefenaren in de gezondheidszorg en kwetsbare bevolkingsgroepen zoals daklozen, gevangenen en migranten uit landen met een hoge prevalentie van tuberculose.

De gegevens in dit hoofdstuk zijn ontleend aan het rapport 2017 van het Belgische tuberculoseregister geschreven door het Fonds des Affections Respiratoires (FARES) [2] en de Vlaamse Vereniging voor Respiratoire Gezondheidszorg en Tuberculosebestrijding (VRGT) [3].

3. Incidentie van tuberculose

België

  • In 2017 werden 972 nieuwe gevallen van tuberculose gemeld in België (8,6 gevallen / 100.000 inwoners).
  • Mannen worden vaker getroffen door de ziekte dan vrouwen, met 65,5% van de nieuwe gevallen bij mannen in 2017. De geslachtsverhouding is 1,9.
  • 40% van de in 2017 gediagnosticeerde tuberculosepatiënten was 25-44 jaar oud.

Trends en regionale verschillen

40% van de gevallen van tuberculose is geregistreerd in Vlaanderen (n = 386), 34% in Brussel (n = 331) en 26% in Wallonië (n = 255). In verhouding tot het aantal inwoners is de incidentie 3,9 keer hoger in Brussel (27,8 gevallen / 100.000) in vergelijking met Wallonië (7,1 gevallen / 100.000) en 4,7 keer hoger in vergelijking met Vlaanderen (5,9 gevallen / 100.000).

Het aantal nieuwe gevallen van tuberculose neemt sinds meer dan 30 jaar af, hoewel de afname sinds de jaren negentig vertraagt en de laatste jaren neigt te stagneren. De incidentie daalde in 2007 voor het eerst onder het niveau van 10 gevallen / 100.000 inwoners, waardoor België de classificatie van laagincidentieland kreeg.

Sinds 1981 daalt de incidentie in alle drie de gewesten, met meer variaties in Brussel als gevolg van migratiestromen. In Wallonië is het aantal gevallen sinds 1987 onder het nationale gemiddelde gedaald, behalve in 1991 en 1999. Het aantal gevallen in Vlaanderen is iets lager dan in Wallonië.

Incidentie van tuberculose per 100.000, België en gewesten, 1981-2017
Bron: Belgisch tuberculoseregister 2017, VRGT/FARES vzw, maart 2019

Incidentie in grote steden

Tuberculose komt vaker voor in grote steden waar er relatief meer mensen zijn met een verhoogd risico:

  • de incidentie in Brussel is het hoogst (27,8 / 100 000 in 2017); het is meer dan 3 keer hoger dan het Belgische gemiddelde (8,6 / 100 000).
  • de incidentie is ook vrij hoog in Antwerpen en Luik (meer dan 20 nieuwe gevallen / 100.000 in 2017), gevolgd door Charleroi en Namen (meer dan 15 nieuwe gevallen / 100.000).

De incidentie van tuberculose is daarentegen lager in de steden Gent en Brugge, waar de cijfers onder het nationale gemiddelde liggen (respectievelijk 8,5 en 5,1 nieuwe gevallen / 100 000 in 2017).

Incidentie van tuberculose per 100.000 in steden met >100.000 inwoners, België, 2017
Bron: Belgisch tuberculoseregister 2017, VRGT/FARES vzw, maart 2019

Voorkomen van tuberculose volgens nationaliteit

In 2017 vond in België 52,1% van de nieuwe gevallen van tuberculose plaats onder mensen met een vreemde nationaliteit: 91,5% daarvan kwam uit landen met een hoge prevalentie van de ziekte (meestal uit Oost-Europa, Afrika en Zuid-Aziatische landen). Dit aandeel is hoger in Brussel (63,8% van de nieuwe gevallen van tuberculose onder mensen van buitenlandse oorsprong) dan in Wallonië en Vlaanderen (respectievelijk 47,5% en 45,1%).

Onder Belgen is de incidentie meer dan 4 keer hoger in Brussel vergeleken met Vlaanderen en 3,8 keer hoger dan in Wallonië.

Onder niet-Belgen is de incidentie van tuberculose ook hoger in Brussel in vergelijking met de twee andere gewesten, maar is het verschil minder uitgesproken: de incidentie is respectievelijk 1,6 en 1,5 keer hoger dan in Vlaanderen en in Wallonië.

Vlaanderen heeft de laagste incidentie, ongeacht de nationaliteit.

  • Incidentie
  • Aantal gevallen

Incidentie van tuberculose per 100.000 volgens nationaliteit en gewest, België, 2017
Bron: Belgisch tuberculoseregister 2017, VRGT/FARES vzw, maart 2019

Nieuwe gevallen van tuberculose volgens nationaliteit en gewest, België, 2017
Bron: Belgisch tuberculoseregister 2017, VRGT/FARES vzw, maart 2019

De verdeling van de incidentie naar leeftijd en geslacht is verschillend naargelang de nationaliteit:

  • onder Belgen is de incidentie hoger in de leeftijdsgroepen 30-44 jaar en 60-74 jaar.
  • onder niet-Belgen is de incidentie hoger in de leeftijdsgroep 15-29 jaar en lager in de hogere leeftijdsgroepen.

Onder Belgen is de geslachtsverhouding 1,7. Deze neemt toe met de leeftijd: de incidentie is 4 keer hoger bij mannen onder mensen ouder dan 75 jaar.

Terwijl het aantal nieuwe gevallen bij mannen toeneemt met de leeftijd, is dit niet het geval bij vrouwen: de incidentie is hoger in de leeftijdsgroep van 15-29 jaar en neemt geleidelijk af na 29 jaar.

Onder niet-Belgen is de geslachtsverhouding 2. De incidentie is meer dan 2 keer hoger bij mannen in leeftijdsgroepen van 15-29 jaar, 30-44 jaar en ouder dan 75 jaar.

  • Belgen
  • Niet-Belgen

Incidentie van tuberculose per 100.000 volgens leeftijd en geslacht, Belgen, 2017
Bron: Belgisch tuberculoseregister 2017, VRGT/FARES vzw, maart 2019

Incidentie van tuberculose per 100.000 volgens leeftijd en geslacht, niet-Belgen, 2017
Bron: Belgisch tuberculoseregister 2017, VRGT/FARES vzw, maart 2019

Internationale vergelijking

Volgens de WHO [4] ligt de geschatte incidentie in België in 2017 boven het gemiddelde van de EU-15 en staat het land op de derde plaats van de landen met de hoogste incidentie na Portugal en Spanje.

Internationale vergelijkingen van gerapporteerde gegevens moeten echter met de nodige voorzichtigheid worden geïnterpreteerd, omdat methoden voor het verzamelen van gegevens sterk kunnen verschillen, afhankelijk van het land. Dat is de reden waarom de WHO Global Task Force on TB Impact Measurement [1] een methode heeft ontwikkeld om rekening te houden met onderrapportage, en over- en onderdiagnose in schattingen van tuberculose. Dit verklaart waarom de incidentie voor België die in deze internationale vergelijking wordt gepresenteerd, verschilt van de incidentie uit de publicatie van het Belgische tuberculoseregister.

Tuberculosis incidence per 100,000, EU-15 countries, 2017
Bron: WHO/ECDC 2019

4. Meer info

Bekijk de metadata voor deze indicator

Vlaamse Vereniging voor Respiratoire Gezondheidszorg en Tuberculosebestrijding (VRGT)

Definities

Geval van tuberculose
Volgens de door de WHO aanbevolen definities [5] wordt een geval van tuberculose gedefinieerd door een geval van actieve tuberculose dat klinisch wordt gediagnosticeerd door een arts of andere gezondheidswerker, of dat bacteriologisch wordt bevestigd. Klinisch gediagnosticeerde gevallen omvatten "gevallen gediagnosticeerd op basis van röntgenafwijkingen of suggestieve histologie en extrapulmonale gevallen zonder laboratoriumbevestiging" [5].
EU-15
De EU-15 komt overeen met alle landen die tussen 1995 en 2004 tot de Europese Unie behoorden: België, Denemarken, Duitsland, Finland, Frankrijk, Griekenland, Ierland, Italië, Luxemburg, Nederland, Oostenrijk, Portugal, Spanje, het Verenigd Koninkrijk, en Zweden. We vergelijken de Belgische gezondheidsstatus met die van de EU-15 omdat deze landen vergelijkbare sociaaleconomische omstandigheden hebben.

Referenties

  1. Global tuberculosis report 2018. Geneva: World Health Organization; 2018. https://www.who.int/tb/publications/global_report/en/
  2. Registre belge de la tuberculose 2017, FARES asbl, mars 2019. https://www.fares.be/static/front/upload/1/upload/files/tuberculose/registres/Regtbc2017.pdf
  3. Tuberculoseregister België 2017, Vlaamse Vereniging voor Respiratoire Gezondheidszorg en Tuberculosebestrijding VRGT vzw. https://tuberculose.vrgt.be/sites/default/files/Tuberculoseregister%20België%202017.pdf
  4. WHO Regional Office for Europe/European Centre for Disease Prevention and Control.
    Tuberculosis surveillance and monitoring in Europe 2019 – 2017 data. Copenhagen: WHO Regional Office for Europe; 2019. https://ecdc.europa.eu/sites/portal/files/documents/tuberculosis-surveillance-monitoring-Europe-2019-20_Mar_2019.pdf
  5. Definitions and reporting framework for tuberculosis – 2013 revision, updated December 2014. Geneva: World Health Organization; 2015. https://www.who.int/tb/publications/definitions/en/