Select your language

Andere informatie en diensten van de overheid : www.belgium.be  Logo Belgium

1. Kernboodschappen

  • In 2022 bedroegen de uitgaven aan directe medische zorg voor hartaandoeningen zoals hartfalen en angina pectoris ruim 2,7 miljard euro
  • Diabetes kende tussen 2013 en 2022 de sterkste stijging in kosten, ook na correctie voor inflatie, voornamelijk door een toename van de gemiddelde kost per patiënt
  • Voor alle 26 aandoeningen waarvan de kosten na correctie voor inflatie stegen, nam het aantal patiënten toe; bij 16 van deze aandoeningen steeg ook de gemiddelde kost per patiënt
  • Voor 15 van de 35 aandoeningen werd in 2022 per patiënt gemiddeld minder uitgegeven dan in 2013, na correctie voor inflatie

2. Kosten van gezondheidsaandoeningen gebaseerd op medicatiegebruik

De hoogste kosten werden berekend voor hartaandoeningen, depressie en diabetes

De onderstaande figuur toont welke directe medische kosten 35 verschillende aandoeningen met zich meebrengen, vergeleken met een situatie waarin niemand die aandoeningen zou hebben (toerekenbare kosten). De extra uitgaven aan directe medische zorg voor personen met een hartaandoening zoals hartfalen en angina pectoris bedroegen in 2022 ruim 2,7 miljard euro. Voor depressie en diabetes werden de uitgaven geschat op ongeveer 2 miljard euro. Drie andere aandoeningen waarvoor de kosten boven 1 miljard euro werden geschat, waren COPD en ernstige astma, patiënten die behandeld worden met anticoagulantia of antistollingsmiddelen ter preventie of behandeling van bloedklonters (trombose), en psychose. Voor sommige aandoeningen werden de toerekenbare kosten relatief laag geschat, zoals bij groeistoornissen, pulmonale arteriële hypertensie (PAH) en reuma. 

Rangschikking van de directe medische kosten voor 35 aandoeningen, België, 2022 
Bron: Eigen berekeningen op basis van gegevens van het Intermutualistisch Agentschap [1]. De FKG’s “op basis van add-on” zijn groepen die het Zorginstituut Nederland op basis van ziekenhuismedicatie samenstellen.

De totale kosten van een aandoening hangen samen met zowel de gemiddelde kost per patiënt als het aantal patiënten

De totale kosten van een aandoening werden berekend door de gemiddelde kost per patiënt te vermenigvuldigen met het aantal patiënten. In de bubbelplot wordt weergegeven in welke mate de totale kosten worden bepaald door deze twee factoren. De grootte van de bubbel weerspiegelt daarbij de totale kosten. 

Voor hartaandoeningen kwamen de hoge totale kosten voort uit zowel een hoge gemiddelde kost per patiënt als een relatief groot aantal patiënten. Voor depressie en diabetes daarentegen lag de gemiddelde kost per patiënt niet opvallend hoog, maar wel het aantal patiënten. Groeistoornissen en pulmonale arteriële hypertensie kwamen minder voor, maar gingen gepaard met een relatief hoge gemiddelde kost per patiënt.

Directe medische kosten voor 35 aandoeningen als product van de gemiddelde kost per patiënt en het aantal patiënten, België, 2022 
Bron: Eigen berekeningen op basis van gegevens van het Intermutualistisch Agentschap [1]. De FKG’s “op basis van add-on” zijn groepen die het Zorginstituut Nederland op basis van ziekenhuismedicatie samenstellen.

De meeste aandoeningen kenden tussen 2013 en 2022 een stijging van de directe medische kosten, ook na correctie voor inflatie en vergrijzing

Voor 33 van de 35 aandoeningen namen de totale kosten toe tussen 2013 en 2022. De meest opvallende stijgingen in absolute waarde werden gezien bij diabetes (+2 miljard euro; +4.532%), hartaandoeningen (+1,2 miljard euro; +77%), patiënten die behandeld worden met anticoagulantia (+938 miljoen euro; +493%), depressie (634 miljoen euro; +44%) en neuropathische pijn (+ 527 miljoen euro; +273%). 

Naast de geobserveerde evolutie van de totale kosten doorheen de tijd, berekenden we de evolutie van de totale kosten gecorrigeerd voor inflatie en/of vergrijzing.

Wanneer inflatie in rekening werd gebracht, bleef er voor 26 van de 35 aandoeningen een stijging van de totale kosten bestaan. Dat komt omdat voor 7 aandoeningen de kosten minder snel stegen dan de inflatie. Na correctie voor inflatie werden de meest opvallende stijgingen gezien bij diabetes (+2 miljard euro; +3.665%), patiënten die behandeld worden met anticoagulantia (+895 miljoen euro; +382%), hartaandoeningen (+838 miljoen euro; +44%), neuropathische pijn (+482 miljoen euro, +203%) en nieraandoeningen (+429 miljoen euro; +203%). 

Via standaardisatie van de populatie naar leeftijd is het mogelijk om te corrigeren voor het effect van vergrijzing van de populatie. Voor hartaandoeningen verminderde de schijnbare stijging in kosten zo tot een totale stijging van 980 miljoen euro. Met andere woorden, als de leeftijdsopbouw van de bevolking hetzelfde was gebleven, zouden de kosten voor hartaandoeningen beperkt zijn gebleven tot 980 miljoen euro in plaats van 1,2 miljard euro. Na correctie voor de vergrijzing van de bevolking stegen de kosten aanzienlijk voor diabetes (+2 miljard euro; +4.253%), patiënten die behandeld worden met anticoagulantia (+915 miljoen euro; +428%), depressie (+532 miljoen euro; +35%) en neuropathische pijn (+509 miljoen euro; +242%).

Na correctie voor zowel inflatie als vergrijzing bleef er een stijging van de kosten bestaan voor 25 van de 35 aandoeningen. De meest opvallende stijgingen werden gezien bij diabetes (+2 miljard euro; +3.438%), patiënten die behandeld worden met anticoagulantia (+866 miljoen euro; +329%), hartaandoeningen (+571 miljoen euro; +26%), neuropathische pijn (+461 miljoen euro; +178%) en nieraandoeningen (+404 miljoen euro; +172%).

  • Geobserveerd
  • Gecorrigeerd voor inflatie
  • Naar leeftijd gestandaardiseerd
  • Naar leeftijd gestandaardiseerd en gecorrigeerd voor inflatie

Evolutie van de directe medische kosten voor 35 aandoeningen, België, 2013-2022
Bron: Eigen berekeningen op basis van gegevens van het Intermutualistisch Agentschap [1]. De FKG’s “op basis van add-on” zijn groepen die het Zorginstituut Nederland op basis van ziekenhuismedicatie samenstellen.

Evolutie van de directe medische kosten voor 35 aandoeningen, gecorrigeerd voor inflatie, België, 2013-2022 
Bron: Eigen berekeningen op basis van gegevens van het Intermutualistisch Agentschap [1]. De FKG’s “op basis van add-on” zijn groepen die het Zorginstituut Nederland op basis van ziekenhuismedicatie samenstellen.

Evolutie van de directe medische kosten voor 35 aandoeningen, naar leeftijd gestandaardiseerd, België, 2013-2022
Bron: Eigen berekeningen op basis van gegevens van het Intermutualistisch Agentschap [1]. De FKG’s “op basis van add-on” zijn groepen die het Zorginstituut Nederland op basis van ziekenhuismedicatie samenstellen.

Evolutie van de directe medische kosten voor 35 aandoeningen, naar leeftijd gestandaardiseerd en gecorrigeerd voor inflatie, België, 2013-2022 
Bron: Eigen berekeningen op basis van gegevens van het Intermutualistisch Agentschap [1]. De FKG’s “op basis van add-on” zijn groepen die het Zorginstituut Nederland op basis van ziekenhuismedicatie samenstellen.

De gemiddelde kost per patiënt steeg voor de meeste aandoeningen tussen 2013 en 2022

Voor 28 van de 35 aandoeningen nam de gemiddelde kost per patiënt toe tussen 2013 en 2022. De meest opvallende stijgingen in absolute waarde werden gezien bij mucoviscidose (+10.897 euro; +83%),  psoriasis (+9.159 euro; +343%), gebruik van immunoglobuline bij verminderde immuniteit (+8.613 euro; +28%), hartaandoeningen (+5.384 euro; +75%) en de ziekte van Alzheimer (+3.693 euro; +57%). Na correctie voor inflatie bleef er nog steeds een stijging bestaan voor 20 aandoeningen met de meest opvallende stijgingen bij psoriasis (+8.684 euro; +343%), mucoviscidose (+7.883 euro; 49%), hartaandoeningen (+3.735 euro; +42%), chronische anticoagulatie (+2.642 euro; +91%) en diabetes (+2.564 euro; +3,613%).  

Voor 15 van de 35 aandoeningen daalde de gemiddelde kost per patiënt na correctie voor inflatie, wat aangeeft dat er voor deze aandoeningen in 2022 per persoon gemiddeld minder werd uitgegeven dan in 2013. De aandoeningen waarvoor de gemiddelde kost per patiënt na correctie voor inflatie het sterkst daalde, waren COPD / zware astma (-10.604 euro; -43%), nieraandoeningen (-8.230 euro; -15%), HIV / AIDS (-7.309 euro; -54%) en auto-immuunziekten (-6.803 euro; -40%). 

  • Geobserveerd
  • Gecorrigeerd voor inflatie

Evolutie van de gemiddelde kost per patiënt voor 35 aandoeningen, België, 2013-2022
Bron: Eigen berekeningen op basis van gegevens van het Intermutualistisch Agentschap [1]. De FKG’s “op basis van add-on” zijn groepen die het Zorginstituut Nederland op basis van ziekenhuismedicatie samenstellen.

Evolutie van de gemiddelde kost per patiënt voor 35 aandoeningen, gecorrigeerd voor inflatie, België, 2013-2022
Bron: Eigen berekeningen op basis van gegevens van het Intermutualistisch Agentschap [1]. De FKG’s “op basis van add-on” zijn groepen die het Zorginstituut Nederland op basis van ziekenhuismedicatie samenstellen.

De prevalentie van de meeste aandoeningen steeg tussen 2013 en 2022, deels door vergrijzing

De prevalentie van aandoeningen werd geschat op basis van het gebruik van terugbetaalde geneesmiddelen en kan afwijken van de werkelijke prevalentie wanneer een aandoening niet met medicatie wordt behandeld of met andere medicatie dan diegene die werd gebruikt om de aandoening te definiëren.

Voor 29 van de 35 aandoeningen nam het aantal patiënten toe tussen 2013 en 2022. De grootste stijgingen in absolute aantallen werden gezien bij chronische anticoagulatie (+122.834; +153%), depressie (+121.478; +24%), astma (+76.867; +46%), neuropathische pijn (+59.922; +214%), maculaire degeneratie (+53.831; +136%) en auto-immuunziekten (+38.277; +215%). Na standaardisatie van de populatie naar leeftijd was er een stijging voor 27 aandoeningen. De sterke toename in gevallen van depressie werd deels veroorzaakt door vergrijzing: na standaardisatie werd de toename beperkt tot 85.932 (+ 16%).   

De grootste dalingen in prevalentie werden gezien bij de ziekte van Alzheimer (-10.999; -33%) en de ziekte van Crohn (-4.735; -11%). Na standaardisatie van de populatie naar leeftijd kwam dit overeen met een afname van respectievelijk 16.219 (-42%) en 7.429 (-16%). 

  • Geobserveerd
  • Naar leeftijd gestandaardiseerd

Evolutie van het aantal patiënten voor 35 aandoeningen, België, 2013-2022
Bron: Eigen berekeningen op basis van gegevens van het Intermutualistisch Agentschap [1]. De FKG’s “op basis van add-on” zijn groepen die het Zorginstituut Nederland op basis van ziekenhuismedicatie samenstellen.

Evolutie van het aantal patiënten voor 35 aandoeningen, naar leeftijd gestandaardiseerd, België, 2013-2022
Bron: Eigen berekeningen op basis van gegevens van het Intermutualistisch Agentschap [1]. De FKG’s “op basis van add-on” zijn groepen die het Zorginstituut Nederland op basis van ziekenhuismedicatie samenstellen.

3. Meer info

Ontdek het onderzoeksprotocol.

Achtergrond

Gegevensbron

De gegevensbron voor deze analyse is de Permanente Steekproef van het Intermutualistisch Agentschap. Deze steekproef is een database over het gebruik van gezondheidszorg. De gegevens hebben geen betrekking op de totale bevolking, maar op een representatieve selectie geselecteerd op basis van leeftijd en geslacht. Ze bevat gegevens over consulten en bezoeken aan artsen, voorgeschreven medicijnen, ziekenhuisopnames, verpleegdiensten, enzovoort, [1, 2].

Hoe we de medische kosten van gezondheidsaandoeningen op basis van medicijngebruik berekenen

We schatten de marginale of extra kosten die aan een gezondheidsaandoening kunnen worden toegeschreven op basis van medicijngebruik. Personen met een bepaalde aandoening worden hierbij geïdentificeerd via het gebruik van specifieke geneesmiddelen. Bij het berekenen van deze kosten wordt gecorrigeerd voor factoren die de kosten eveneens kunnen beïnvloeden, zoals leeftijd, geslacht, vergoedingsstatus (als indicatie voor inkomen of handicap) en het gewest waar iemand woont. Door hiermee rekening te houden, krijgen we een beeld van de werkelijke impact van een ziekte op de kosten.

Definities

Gezondheidsaandoeningen gedefinieerd op basis van medicijngebruik
De Permanente Steekproef bevat informatie over voorgeschreven medicijnen. Deze informatie wordt gebruikt om te bepalen wie waarschijnlijk een bepaalde aandoening heeft. Voor 33 aandoeningen gebruiken we de Farmaciekostengroepen (FKG) zoals toegewezen door het Intermutualistisch Agentschap (IMA) [1, 3]. Het Zorginstituut Nederland actualiseert jaarlijks de lijst van geneesmiddelen die worden toegewezen aan de Farmaciekostengroepen (FKG) [4]. 

Een persoon behoorde tot een FKG wanneer in het referentiejaar meer dan de minimale drempelwaarde van één of meerdere bijbehorende ATC (Anatomisch Therapeutisch Chemisch Classificatie) codes werd afgeleverd. De FKG "op basis van add-on" zijn groepen die het Zorginstituut Nederland samenstelt op basis van ziekenhuismedicatie. 

Voor diabetes en de ziekte van Alzheimer gebruiken we onze eigen algoritmen op basis van de (voormalige) 'pseudodiagnoses' van IMA. Deze algoritmen zijn gebaseerd op medicijngebruik en, in het geval van diabetes, ook op het gebruik van specifieke gezondheidszorgdiensten.

Directe medische kosten
Directe medische kosten omvatten alle kosten die gepaard gaan met ziekenhuisopnames, polikliniekbezoeken en medicijngebruik. Langdurige zorg en psychiatrische zorg maken over het algemeen geen deel uit van de analyse, tenzij de kosten worden vergoed door de verplichte ziektekostenverzekering. Deze kosten kunnen rechtstreeks door de verplichte ziektekostenverzekering worden gedekt, aan patiënten worden terugbetaald nadat ze hebben betaald, of uit eigen zak worden betaald.
Correctie voor inflatie
Correctie voor inflatie betekent dat alle geldwaarden worden uitgedrukt in de prijzen van hetzelfde jaar. Dit gebeurt door een index (de gezondheidsindex van Statbel) te gebruiken die corrigeert voor veranderingen in het algemene prijsniveau in de loop van de tijd [5]. Op die manier wordt vermeden dat kostenverschillen tussen jaren enkel het gevolg zijn van prijsstijgingen in de economie, en kunnen werkelijke veranderingen in de uitgaven voor zorg eerlijker worden vergeleken.
Standaardisatie naar leeftijd
Standaardisatie naar leeftijd is een statistische techniek waarbij ruwe cijfers (zoals incidentie, prevalentie of sterftecijfers) worden aangepast aan een referentiepopulatie met een vaste leeftijdsstructuur. Hierdoor wordt het effect van verschillen in leeftijdsverdeling tussen populaties of in de tijd weggenomen. Door leeftijdsstandaardisatie toe te passen, kunnen onderzoekers en beleidsmakers inzicht krijgen in trends, terwijl de verstorende invloed van leeftijdsgerelateerde variaties wordt geminimaliseerd. Hier wordt de Belgische bevolking van 2022 als referentiepopulatie gebruikt [5].
Referenties
  1. Metadata : db Échantillon Permantent(e) Steekproef (EPS), Intermutualistic Agency. https://metadata.aim-ima.be/nl/app/bdds/Ps 
  2. Onze gezondheidszorg evalueren via de 'permanente steekproef'. RIZIV/INAMI. https://www.riziv.fgov.be/nl/publicaties/onze-gezondheidszorg-evalueren-via-de-permanente-steekproef-
  3. Metadata: var FKG_XXX-Farmaciekostengroep (FKG) XXX (Patiëntendata). https://metadata.ima-aim.be/nl/app/vars/FKG_XXX_Pa
  4. https://www.zorginstituutnederland.nl/
  5. https://statbel.fgov.be/nl

Gelieve deze pagina als volgt te citeren: Sciensano. Kosten van ziekte: gezondheidsaandoeningen gebaseerd op medicatiegebruik, Health Status Report, 7 Okt 2025, Brussel, België, https://www.gezondbelgie.be/nl/gezondheidstoestand/kosten-van-ziekte/gezondheidsaandoeningen-gebaseerd-op-medicatiegebruik