Gewichtstoestand

1. Kernboodschappen

Een overmatig gewicht is een belangrijk probleem in België net als in andere geïndustrialiseerde landen.
In 2013 had 48% van de bevolking een overmatig gewicht, waarvan 14% obees, wat zeer gelijkaardig is aan het gemiddelde van de EU-15.
Obesitas is sterk gerelateerd met de socio-economische status met een hogere prevalentie van obesitas bij laaggeschoolden. Obesitas komt, voornamelijk bij mannen, vaker voor in Wallonië dan in de andere regio’s. Sinds 1997 is de prevalentie van obesitas in België toegenomen, doch deze tendens blijkt de laatste jaren gestabiliseerd te zijn, met uitzondering van mannen in Wallonië.
In 2014, had 14% van de adolescenten overgewicht (inclusief personen met obesitas). Overgewicht komt vaker voor bij mannen (16% bij mannen versus 12% bij vrouwen), komt vaker voor in het Waalse gewest (15% versus 13% in het Vlaamse gewest) en vaker in gezinnen met een lager inkomen.

2. Achtergrond

Overgewicht en obesitas worden gedefinieerd als een overmatige accumulatie van lichaamsvet, welke de ontwikkeling van chronische ziekten bevorderd (diabetes type 2, cardiovasculaire ziekten, kankers). De Body Mass Index (BMI), berekend als het gewicht gedeeld door het kwadraat van de lengte, is een eenvoudig instrument dat gebruikt wordt om de gewichtstoestand te classificeren in een aantal grote categorieën: ondergewicht, normaal gewicht, overgewicht en obesitas. Bij volwassenen worden overgewicht en obesitas bepaald door een BMI van 25-30 respectievelijk ≥ 30. Bij kinderen en adolescenten zijn de BMI-grenzen leeftijd- en geslacht specifiek.

De gewichtstoestand kan afgeleid worden van zelf gerapporteerde informatie, zoals deze verzameld door de gezondheidsenquête (HIS) en het onderzoek naar gezondheidstoestand in schoolgaande kinderen (HBSC), of op basis van gemeten waarden zoals deze verzameld gedurende de voedselconsumptiepeiling (VCP). Zelf gerapporteerde gegevens leiden vaak tot een onderschatting van de werkelijke prevalentie van overgewicht/obesitas.

In dit rapport wordt gefocust op de prevalentie van obesitas bij volwassenen (HIS-gegevens) en de prevalentie van overgewicht bij adolescenten (HBSC-gegevens). De keuze van de gebruikte databronnen werd bepaald door de mogelijkheid om trends te analyseren en internationale vergelijkingen mogelijk te maken.

Volgens de HIS 2013 gegevens (zelfgerapporteerde data) [1] heeft:

  • 48% van de Belgische populatie een overmatig gewicht (14% obesitas en 34% overgewicht);
  • 49% een normaal gewicht; en
  • 3% ondergewicht.

Volgens de VCP 2014 data (gemeten waarde) [2], daarentegen, heeft 53% van de populatie (18-64 jaar) een overmatig gewicht (19% obesitas en 34% overgewicht), 45% heeft een normaal gewicht en 2% heeft ondergewicht.

3. Obesitas bij volwassenen

België

Volgens de gezondheidsenquête (HIS), was de prevalentie van obesitas 14% in 2013 en werden er geen verschillen tussen mannen en vrouwen waargenomen.

De prevalentie van obesitas neemt toe met de leeftijd tot een leeftijd van 65-74 jaar en neemt nadien weer af bij mensen van 75 jaar en ouder. Het percentage mensen met obesitas varieert van 3.9% in de jongste leeftijdsgroep (15-24) tot 19.6% in de leeftijdsgroep van 67-74 jaar. Deze tendens wordt zowel bij mannen als bij vrouwen geobserveerd.

Prevalentie van obesitas volgens leeftijdsgroep en geslacht, België, 2013
Source: Gezondheidsenquête, Sciensano, 2013 [1]

Trends en regionale verschillen

In België nam de prevalentie van mensen met obesitas toe tot 2008 waarna het is gestabiliseerd.

Uit de opeenvolgende gezondheidsenquêtes is gebleken dat obesitas, zowel bij mannen als bij vrouwen, vaker voorkomt in Wallonië dan in de andere regio’s. Bij de mannen zijn de regionale verschillen meer uitgesproken dan bij de vrouwen.

Tussen 1997 en 2013 was er bij mannen een matige toename in de prevalentie van obesitas in Vlaanderen en een serieuze toename in Wallonië en Brussel. Bij vrouwen was er een matige toename in de prevalentie van obesitas in alle regio’s. Aangezien de federale langetermijnvisie voor duurzame ontwikkeling gericht is op een vermindering van het aandeel van zwaarlijvige volwassenen, zijn er nog steeds inspanningen nodig.

  • Mannen
  • Vrouwen

Prevalentie van obesitas bij mannen ouder dan 18 jaar, in België en volgens regio, 1997-2013
Source: Gezondheidsenquête, Sciensano, 1997-2013 [1]

Prevalentie van obesitas bij vrouwen ouder dan 18 jaar, in België en volgens regio, 1997-2013
Source: Gezondheidsenquête, Sciensano, 1997-2013 [1]

Verschillen volgens opleidingsniveau

De prevalentie van obesitas is sterk gerelateerd met het opleidingsniveau. In 2013, waren er bij de hoogopgeleiden (7.7%) drie keer minder mensen met obesitas in vergelijking met laagopgeleiden (23.5%). Het verschil tussen de opleidingsniveaus is ten opzichte van de vorige gezondheidsenquête toegenomen (in 2008 was de ratio 2).

Prevalentie van obesitas bij mensen ouder dan 18 volgens opleidingsniveau, België, 2013
Source: Gezondheidsenquête, Sciensano, 2013 [1]

Internationale vergelijking

De prevalentie van obesitas was sinds 2000 hoger dan het EU-15 gemiddelde, maar nam sinds 2008 slechts licht toe. Als gevolg hiervan staat België in 2015 beter gerangschikt binnen de EU-15, en is de prevalentie van obesitas, zowel voor mannen als vrouwen lager dan het EU-15-gemiddelde.

  • Mannen
  • Vrouwen

Prevalentie van obesitas bij mannen ouder dan 18 jaar, volgens land van residentie, (EU-15), 2015 of dichtstbijzijnde jaar
Source: OESO Gezondheidsgegevens, 2015 of dichtsbijzijnde jaar [3]

Prevalentie van obesitas bij vrouwen ouder dan 18 jaar, volgens land van residentie, (EU-15), 2015 of dichtstbijzijnde jaar
Source: OESO Gezondheidsgegevens, 2015 of dichtsbijzijnde jaar [3]

4. Overgewicht bij adolescenten

België

Volgens het onderzoek van 2014 naar het gezondheidsgedrag in schoolkinderen (HBSC), hebben in België jongens vaker overgewicht dan meisjes. Dit werd in elk van de bestudeerde leeftijdsgroepen (11, 13 en 15 jaar) waargenomen. Overgewicht neemt toe met de leeftijd al zijn de verschillen tussen de leeftijdsgroepen niet significant.

Prevalentie van overgewicht bij adolescenten, volgens leeftijd en geslacht, België, 2014
Bron: Niet-gewogen gemiddelde gebaseerd op de resultaten van de Health Behaviour in School-aged Children (HBSC) survey (IOTF cut-off), 2014 [4,5]

Trends en regionale verschillen

De prevalentie van overgewicht bij 15-jarige adolescenten is hoger in de Franstalige gemeenschap dan in de Vlaamstalige Gemeenschap.

De prevalentie van overgewicht bij 15-jarige adolescenten is tussen 2006 en 2014 gelijkmatig toegenomen en dit zowel bij jongens als meisjes als voor België.

De prevalentie van overgewicht bij 15-jarige jongens is in de loop van de verschillende enquêtes lichtjes toegenomen en dit zowel in de Vlaamstalige als de Franstalige gemeenschap. Bij meisjes nam de prevalentie van overgewicht toe in de Vlaamstalige gemeenschap maar niet in de Franstalige gemeenschap. In 2014 waren de verschillen tussen de regio’s minder uitgesproken dan in 2006 en dit zowel voor meisjes als voor jongens.

  • Jongens
  • Meisjes

Prevalentie van overgewicht (inclusief obesitas) bij 15-jarige adolescente jongens, volgens gemeenschap, 2006-2014
Bron: Health Behaviour in School-aged Children (HBSC) survey (IOTF cut-off), 2006-2014 [4,5]

Prevalentie van overgewicht (inclusief obesitas) bij 15-jarige adolescente meisjes, volgens gemeenschap, 2006-2014
Bron: Health Behaviour in School-aged Children (HBSC) survey (IOTF cut-off), 2006-2014 [4,5]

Verschillen volgens opleidingsniveau

Volgens het HBSC-rapport werd een hogere prevalentie van overgewicht geassocieerd met een hoger gezinsinkomen en dit zowel bij jongens als bij meisjes. In 2014 resulteerden de sociale ongelijkheden in een verschil van 10 procentpunten in het Vlaamstalig landsgedeelte en 15 procentpunten in het Franstalig landsgedeelte.

Internationale vergelijking

België staat gunstig gerangschikt tussen de EU-15-landen met een prevalentie van overgewicht bij jongens van 16% in vergelijking met het gemiddelde van de EU-15 van 18%. Voor meisjes is de prevalentie van overgewicht gelijk aan het EU-15-gemiddelde (12%).

  • Jongens
  • Meisjes

Prevalentie van overgewicht (inclusief obesitas) bij 15-jarige adolescente jongens, volgens land van residentie (EU-15), 2014
Bron: Eigen berekeningen gebaseerd op OESO Gezondheidsgegevens, 2015 [3]

Prevalentie van overgewicht (inclusief obesitas) bij 15-jarige adolescente meisjes, volgens land van residentie (EU-15), 2014
Bron: Eigen berekeningen gebaseerd op OESO Gezondheidsgegevens, 2015 [3]

5. Meer informatie

Bekijk de metadata voor deze indicator

HISIA: Interactive Analysis of the Belgian Health Interview Survey

Definities

Body mass index
De body mass index (BMI) is een maat voor het gewicht van een persoon in functie van zijn lengte en geeft een goed verband met het lichaamsvet. Het wordt berekend door het gewicht van een persoon (in kilogram) te delen door het kwadraat van zijn lengte (in meter): BMI=gewicht(kg)/lengte(m2). Bij volwassenen worden overgewicht en obesitas bepaald door een BMI van 25-30 respectievelijk ≥ 30. Bij kinderen en adolescenten, zijn de grenzen voor de BMI-categorieën leeftijd en geslacht specifiek.
EU-15
De EU-15 komt overeen met alle landen die tussen 1995 en 2004 tot de Europese Unie behoorden: België, Denemarken, Duitsland, Finland, Frankrijk, Griekenland, Ierland, Italië, Luxemburg, Nederland, Oostenrijk, Portugal, Spanje, het Verenigd Koninkrijk, en Zweden. We vergelijken de Belgische gezondheidsstatus met die van de EU-15 omdat deze landen vergelijkbare sociaal-economische omstandigheden hebben.

Referenties

  1. Gezondheidsenquête, Sciensano, 2013. https://his.wiv-isp.be/
  2. Voedselconsumptiepeiling, Sciensano, 2014. https://fcs.wiv-isp.be/
  3. OESO Gezondheidsgegevens. http://stats.oecd.org/
  4. HBSC Surveys, 2006-2014. http://www.hbsc.org/publications/international/
  5. International Obesity Task Force. https://www.worldobesity.org/about/about-obesity/obesity-classification
  6. OECD Health at a Glance 2017. http://www.oecd.org/health/health-systems/health-at-a-glance-19991312.htm