Kanker

1. Kernboodschappen

In 2017 werden 68.702 nieuwe diagnoses van kanker gesteld, waaronder 36.977 nieuwe gevallen bij mannen en 31.725 bij vrouwen. De meest voorkomende vormen van kanker waren prostaat-, long- en colorectale kanker bij mannen en borst-, colorectale en longkanker bij vrouwen.
Sinds 2006 is het aantal nieuwe kankerdiagnoses voor zowel mannen als vrouwen toegenomen, mede door de vergrijzing van de bevolking. Na correctie voor leeftijd namen de incidentiecijfers echter alleen toe bij vrouwen.
De voor leeftijd gestandaardiseerde incidentiecijfers zijn het hoogst in het Waalse Gewest.
Sinds 2006 is de voor leeftijd gestandaardiseerde incidentie van longkanker bij vrouwen met 46% gestegen, terwijl deze bij mannen met 13% is gedaald. In dezelfde periode is de leeftijdgestandaardiseerde incidentie van melanoom met 103% toegenomen bij mannen en 83% bij vrouwen.

2. Achtergrond

Kanker is een brede familie van ziekten die gepaard gaan met abnormale celgroei en de mogelijkheid om binnen te dringen of zich te verspreiden naar andere delen van het lichaam te verspreiden. Het is een van de belangrijkste ziektegroepen in termen van vroegtijdige sterfte, slechte gezondheid en uitgaven voor gezondheidszorg. Kanker kan worden veroorzaakt door erfelijke genetische kenmerken, maar de overgrote meerderheid is te wijten aan genetische mutaties ten gevolge van leefstijl-, metabole en omgevingsfactoren.

Gegevens over nieuwe kankergevallen in België worden verzameld door de Stichting Belgisch Kankerregister. De Belgische kankerregistratie is nationaal representatief en volledig. Het Kankerregister verzamelt en registreert zowel klinische als pathologische gegevens afkomstig van de diensten voor anatomopathologie. De codificatie van de gegevens (topografie en morfologie) gebeurt volgens de Internationale Classificatie van Ziekten voor Oncologie.

Het totale aantal gevallen van kanker wordt meestal gepresenteerd exclusief niet-melanoom huidkanker. Hoewel ze frequent voorkomen, zijn deze kankers typisch niet klinisch significant. Bovendien is er een grote heterogeniteit in de registratie van deze kankers, waardoor vergelijkingen en trendanalyses worden belemmerd.

Incidentiecijfers omvatten zowel bruto als voor leeftijd gestandaardiseerde incidentiecijfers. Ze worden jaarlijks berekend en gepubliceerd door het Kankerregister. Prevalentiegegevens hebben betrekking op het aantal mensen met kanker in een bepaalde periode na initiële diagnose. De kankerprevalentie voor het jaar 2013 werd eveneens berekend door het Kankerregister.

3. Incidentie van kanker

België

In 2017 werden 68.702 nieuwe diagnoses van kanker (exclusief niet-melanoom huidkanker) gesteld, waaronder 36.977 nieuwe gevallen bij mannen en 31.725 nieuwe gevallen bij vrouwen.

De incidentie van kanker vertoont een duidelijke associatie met de leeftijd, met de hoogste incidentie in de leeftijdsgroep 80-84. Vóór de leeftijd van 55 jaar worden kankers vaker gediagnosticeerd bij vrouwen, terwijl bij oudere leeftijd de diagnose van kanker vaker voorkomt bij mannen.

Kankerincidentie volgens geslacht en leeftijd, België, 2017
Bron: Belgisch Kankerregister [1]

Trends en regionale verschillen

De bruto incidentiecijfers zijn het hoogst in Vlaanderen bij mannen en in Wallonië bij vrouwen, terwijl de voor leeftijd gestandaardiseerde incidentiecijfers het hoogst zijn in Wallonië bij beide geslachten. Gecorrigeerd voor leeftijd vallen de incidentiecijfers in Vlaanderen onder het landelijk gemiddelde van beide geslachten.

In België is de bruto incidentie tussen 2006 en 2017 zowel bij mannen als bij vrouwen gestegen. Gecorrigeerd voor leeftijd nam de incidentie alleen toe bij vrouwen, terwijl deze bij mannen afnam.

Tussen 2006 en 2017 stegen de bruto kankerincidenties voor zowel mannen als vrouwen in Vlaanderen en Wallonië. In Brussel werd echter een dalende trend waargenomen. Deze evoluties worden voornamelijk veroorzaakt door de verouderingspatronen van de bevolking, zoals blijkt uit de leeftijdgestandaardiseerde incidentiecijfers; bij mannen waren de incidentiecijfers min of meer stabiel in Wallonië en Brussel, terwijl ze lichtjes afnamen in Vlaanderen. Bij vrouwen stegen de gestandaardiseerde incidentiecijfers in Vlaanderen en Wallonië, terwijl ze stabiel bleven in Brussel.

  • Mannen
  • Vrouwen

Bruto kankerincidentie per 100.000 mannen, België en de gewesten, 2006-2017
Bron: Belgisch Kankerregister [1]

Bruto kankerincidentie per 100.000 vrouwen, België en de gewesten, 2006-2017
Bron: Belgisch Kankerregister [1]

  • Mannen
  • Vrouwen

Leeftijdgestandaardiseerde kankerincidentie per 100.000 mannen, België en de gewesten, 2006-2017
Bron: Belgisch Kankerregister [1]; Correctie voor leeftijd gebaseerd op Europese standaardpopulatie.

Leeftijdgestandaardiseerde kankerincidentie per 100.000 vrouwen, België en de gewesten, 2006-2017
Bron: Belgisch Kankerregister [1]; Correctie voor leeftijd gebaseerd op Europese standaardpopulatie.

Kankerincidentie per lokalisatie

In 2017 waren prostaatkanker en borstkanker de meest gediagnosticeerde kankers bij mannen en vrouwen, respectievelijk. De incidentie van borstkanker bij vrouwen is stabiel, terwijl de leeftijdgestandaardiseerde incidentie van prostaatkanker tussen 2006 en 2017 bij mannen is afgenomen.

Longkanker is de tweede meest voorkomende vorm van kanker bij mannen en de derde meest voorkomende bij vrouwen. De leeftijdgestandaardiseerde incidentie van bronchus en longkanker is tussen 2006 en 2017 bij vrouwen met 46% gestegen, terwijl deze bij mannen met 13% is gedaald.

De diagnoses van colorectale kanker bleven tussen 2006 en 2017 stabiel bij zowel mannen als vrouwen, en lieten een hoogtepunt zien in 2014, toen een screeningprogramma voor colorectale kanker werd geïntroduceerd in Vlaanderen.

De incidentie van melanoom neemt toe bij beide geslachten. Bij mannen is de gestandaardiseerde incidentie tussen 2006 en 2017 met 103% gestegen, terwijl deze bij vrouwen met 83% is gestegen, waarbij melanoom op de 4e plaats staat van de meest gediagnosticeerde kankers sinds 2010, vóór baarmoederhalskanker. Een actievere screening kan een rol hebben gespeeld bij de schijnbare toename van de incidentie, maar verklaart waarschijnlijk niet de totaliteit van de verandering.

  • Bruto
  • Gestandaardiseerd

Bruto incidentie van de zes vaakst gediagnosticeerde kankers (exclusief niet-melanoom huidkanker) bij mannen, België, 2006-2017
Bron: Belgisch Kankerregister [1]

Leeftijdgestandaardiseerde incidentie van de zes vaakst gediagnosticeerde kankers (exclusief niet-melanoom huidkanker) bij mannen, België, 2006-2017
Bron: Belgisch Kankerregister [1]; Correctie voor leeftijd gebaseerd op Europese standaardpopulatie.

  • Bruto
  • Gestandaardiseerd

Bruto incidentie van de zes vaakst gediagnosticeerde kankers (exclusief niet-melanoom huidkanker) bij vrouwen, België, 2006-2017
Bron: Belgisch Kankerregister [1]

Leeftijdgestandaardiseerde incidentie van de zes vaakst gediagnosticeerde kankers (exclusief niet-melanoom huidkanker) bij vrouwen, België, 2006-2017
Bron: Belgisch Kankerregister [1]; Correctie voor leeftijd gebaseerd op Europese standaardpopulatie.

Internationale vergelijking

De bruto incidentie van kanker per 100.000 is in België hoger dan het EU-15-gemiddelde, zowel voor mannen als voor vrouwen. In vergelijking met de landen met de laagste incidentiecijfers is de incidentie per 100.000 in België 35% hoger bij mannen en 46% hoger bij vrouwen.

Internationale vergelijkingen moeten echter met de nodige voorzichtigheid worden geïnterpreteerd, gezien de verschillende methoden voor het verzamelen van gegevens in verschillende landen (registers versus routinematige rapportagesystemen), met verschillende niveaus van nauwkeurigheid. Gegevens voor Griekenland en Spanje waren niet beschikbaar.

  • Mannen
  • Vrouwen

Kankerincidentie per 100.000 mannen, EU-15-landen, 2015 of dichtsbijzijnde jaar
Bron: WHO-EURO Health For All Database [2]

Kankerincidentie per 100.000 vrouwen, EU-15-landen, 2015 of dichtsbijzijnde jaar
Bron: WHO-EURO Health For All Database [2]

4. Prevalentie van kanker

Eind 2013 waren er 331.776 personen (3% van de totale Belgische bevolking) die tussen 2004 en 2013 een diagnose van kanker (exclusief niet-melanoom huidkanker) hadden gekregen en die tot dusver hadden overleefd. Dit aantal omvatte 161.166 mannen en 170.610 vrouwen. De bruto prevalentie per 100.000 was het hoogst in het Vlaamse Gewest, terwijl de voor leeftijd gecorrigeerde prevalentie per 100.000 het hoogst was in het Waalse Gewest.

Prostaatkanker was het meest prevalente kankertype bij mannen (67.892 gevallen, of 1,2% van de totale mannelijke bevolking in België). Bij vrouwen was borstkanker het meest prevalente kankertype (80.099 gevallen, of 1,4% van de totale vrouwelijke bevolking in België). Nog eens 31.370 Belgen leefden eind 2013 met een voorgeschiedenis van darmkanker in de afgelopen 10 jaar.

Informatie over de prevalentie van kanker geeft een ander beeld dan de informatie over de incidentie van kanker. De prevalentie van kanker is namelijk een functie van zowel de incidentie als overleving van kanker, en die laatste kan heel verschillend zijn van de ene kanker tot de andere. Longkanker heeft bijvoorbeeld een lage overlevingskans, zodanig dat er op een bepaald moment maar weinig overlevenden zullen leven, ondanks de hoge incidentie. Aan de andere kant hebben prostaat- en borstkanker zowel hoge incidenties als overlevingskansen, wat leidt tot relatief hoge prevalenties.

  • Mannen
  • Vrouwen

Tienjaarsprevalentie (absolute aantallen) van de meest prevalente kankertypes bij mannen, België, 2013
Bron: Cancer burden in Belgium [3]

Tienjaarsprevalentie (absolute aantallen) van de meest prevalente kankertypes bij vrouwen, België, 2013
Bron: Cancer burden in Belgium [3]

5. Meer informatie

Bekijk de metadata voor deze indicatoren

Definities

EU-15
De EU-15 komt overeen met alle landen die tussen 1995 en 2004 tot de Europese Unie behoorden: België, Denemarken, Duitsland, Finland, Frankrijk, Griekenland, Ierland, Italië, Luxemburg, Nederland, Oostenrijk, Portugal, Spanje, het Verenigd Koninkrijk, en Zweden. We vergelijken de Belgische gezondheidsstatus met die van de EU-15 omdat deze landen vergelijkbare sociaaleconomische omstandigheden hebben.
Voor leeftijd gestandaardiseerde incidentie
De voor leeftijd gestandaardiseerde incidentie is een gewogen gemiddelde van de individuele leeftijdsspecifieke incidenties met behulp van een externe standaardpopulatie. Hier werd de Europese standaardpopulatie als standaardpopulatie gebruikt. Het is de incidentie die zou worden waargenomen als de populatie de leeftijdsopbouw van de standaardpopulatie zou hebben. Aangezien leeftijd een grote invloed heeft op het risico op kanker, is deze standaardisatie noodzakelijk bij het vergelijken van verschillende populaties die verschillen met betrekking tot hun leeftijdsopbouw.
Bruto incidentie
De bruto incidentie wordt berekend door het aantal nieuwe gevallen dat gedurende een bepaalde periode is waargenomen te delen door het overeenkomstige aantal mensen in de populatie die een risico lopen. De bruto incidentie wordt uitgedrukt als het aantal nieuwe gevallen per 100.000 persoonsjaren.
Tienjaarsprevalentie
Tienjaarsprevalenties werden geschat met een indexdatum van 31 december 2013. Het omvat de inwoners van België die een diagnose gekregen hadden van ten minste één invasieve maligniteit in de periode van 1 januari 2004 tot 31 december 2013, en die nog steeds in leven waren aan het einde van 2013. Personen met meer dan één maligniteit werden opgenomen als prevalente gevallen in elk type kanker, maar werden slechts één keer geteld in de analyses die meerdere tumorlokalisaties groepeerden.

Referenties

  1. Belgian Cancer Registry. https://kankerregister.org/
  2. Health For All Database. WHO EURO. https://gateway.euro.who.int/en/datasets/european-health-for-all-database/
  3. Cancer burden in Belgium 2004-2013, Belgian Cancer Registry, Brussels 2015. https://kankerregister.org/media/docs/publications/BCR_publicatieCancerBurden2016_web160616.pdf