Kanker

1. Kernboodschappen

In 2016 werden 68.216 nieuwe diagnoses van kanker (exclusief niet-melanoom huidkanker) gemaakt, waaronder 36.243 nieuwe diagnoses bij mannen en 31.973 nieuwe diagnoses bij vrouwen. In de afgelopen tien jaar is het absolute aantal nieuwe kankerdiagnoses voor zowel mannen als vrouwen toegenomen, grotendeels als gevolg van de vergrijzing van de bevolking. Na correctie voor leeftijd nam de kankerincidentie enkel toe bij vrouwen. Voor leeftijd gecorrigeerde incidentiecijfers zijn het hoogst in het Waalse Gewest.
In 2016 waren prostaat-, long- en colorectale kanker bij mannen en borst-, colorectale en longkanker bij vrouwen de meest frequent gediagnosticeerde kankers. In de afgelopen 10 jaar is de incidentie van longkanker bij vrouwen met bijna 50% gestegen.

2. Achtergrond

Kanker is een brede familie van ziekten die gepaard gaan met abnormale celgroei en de mogelijkheid om binnen te dringen of zich te verspreiden naar andere delen van het lichaam te verspreiden. Het is een van de belangrijkste ziektegroepen in termen van vroegtijdige sterfte, slechte gezondheid en uitgaven voor gezondheidszorg. Kanker kan worden veroorzaakt door erfelijke genetische kenmerken, maar de overgrote meerderheid is te wijten aan genetische mutaties ten gevolge van leefstijl-, metabole en omgevingsfactoren.

Gegevens over nieuwe kankergevallen in België worden verzameld door de Stichting Belgisch Kankerregister. De Belgische kankerregistratie is nationaal representatief en volledig. Het Kankerregister verzamelt en registreert zowel klinische als pathologische gegevens afkomstig van de diensten voor anatomopathologie. De codificatie van de gegevens (topografie en morfologie) gebeurt volgens de Internationale Classificatie van Ziekten voor Oncologie.

Het totale aantal gevallen van kanker wordt meestal gepresenteerd exclusief niet-melanoom huidkanker. Hoewel ze frequent voorkomen, zijn deze kankers typisch niet klinisch significant. Bovendien is er een grote heterogeniteit in de registratie van deze kankers, waardoor vergelijkingen en trendanalyses worden belemmerd.

3. Incidentie van kanker

Kankerincidentie voor alle lokalisaties

In 2016 werden 68.216 nieuwe diagnoses van kanker (met uitzondering van niet-melanoom huidkanker) gemaakt, waaronder 36.243 nieuwe gevallen bij mannen en 31.973 nieuwe gevallen bij vrouwen. De incidentie van kanker vertoont een duidelijke associatie met de leeftijd, met het hoogste aantal nieuwe diagnoses in de leeftijdsgroep 65-70. Vóór de leeftijd van 60 jaar worden nieuwe kankers vaker vastgesteld bij vrouwen, terwijl in de oudere leeftijdsgroepen nieuwe diagnoses van kanker vaker voorkomen bij mannen.

Kankerincidentie volgens geslacht en leeftijd, België, 2016
Bron: Belgisch Kankerregister [1]

De bruto incidentiecijfers zijn het hoogst in het Vlaamse Gewest, terwijl de voor leeftijd gecorrigeerde incidentiecijfers het hoogst zijn in het Waalse Gewest.

Tussen 2007 en 2016 nam de incidentie van kanker voor mannen en vrouwen toe in het Vlaamse en Waalse Gewest. In het Brusselse Hoofdstedelijk Gewest werd echter een dalende trend waargenomen. Deze evoluties worden voornamelijk bepaald door de vergrijzing van de bevolking, zoals blijkt uit de voor leeftijd gecorrigeerde incidentiecijfers. Na correctie voor leeftijd was het incidentiecijfer namelijk min of meer stabiel in alle gewesten bij mannen, en nam het toe bij vrouwen in het Vlaamse en Waalse Gewest, terwijl het in het Brusselse Hoofdstedelijk Gewest stabiel bleef.

  • Mannen
  • Vrouwen

Bruto kankerincidentie per 100.000 mannen, België en de gewesten, 2007-2016
Bron: Belgisch Kankerregister [1]

Bruto kankerincidentie per 100.000 vrouwen, België en de gewesten, 2007-2016
Bron: Belgisch Kankerregister [1]

  • Mannen
  • Vrouwen

Voor leeftijd gecorrigeerde kankerincidentie per 100.000 mannen, België en de gewesten, 2007-2016
Bron: Belgisch Kankerregister [1]; Correctie voor leeftijd gebaseerd op Europese standaardpopulatie.

Voor leeftijd gecorrigeerde kankerincidentie per 100.000 vrouwen, België en de gewesten, 2007-2016
Bron: Belgisch Kankerregister [1]; Correctie voor leeftijd gebaseerd op Europese standaardpopulatie.

Kankerincidentie per lokalisatie

In 2016 waren prostaatkanker en borstkanker de vaakst gediagnosticeerde kankers bij respectievelijk mannen en vrouwen. Bronchus- en longkanker is de tweede meest voorkomende vorm van kanker bij mannen, en de vierde meest voorkomende bij vrouwen. Bij vrouwen is de incidentie van bronchus- en longkanker de afgelopen tien jaar echter met bijna 50% toegenomen, terwijl het bij mannen stabiel bleef. De diagnoses van colorectale kanker zijn licht toegenomen bij zowel mannen als vrouwen, en vertoonden een piek in 2014, toen een screeningsprogramma voor colorectale kanker werd geïntroduceerd in Vlaanderen.

  • Mannen
  • Vrouwen

Incidentie van de vijf vaakst gediagnosticeerde kankers (exclusief niet-melanoom huidkanker) bij mannen, België, 2007-2016
Bron: Belgisch Kankerregister [1]

Incidentie van de vijf vaakst gediagnosticeerde kankers (exclusief niet-melanoom huidkanker) bij vrouwen, België, 2007-2016
Bron: Belgisch Kankerregister [1]

Internationale vergelijkingen

De incidentie van kanker per 100.000 inwoners is in België hoger dan het EU-15-gemiddelde, en dit zowel voor mannen als voor vrouwen. In vergelijking met de landen met de laagste incidentiecijfers, is de incidentie per 100.000 in België 35% hoger bij mannen en 46% hoger bij vrouwen.

  • Mannen
  • Vrouwen

Kankerincidentie per 100.000 mannen, EU-15-landen, 2014 of dichtsbijzijnde jaar
Bron: WHO-EURO Health For All Database [2]

Kankerincidentie per 100.000 vrouwen, EU-15-landen, 2014 of dichtsbijzijnde jaar
Bron: WHO-EURO Health For All Database [2]

4. Prevalentie van kanker

Eind 2013 waren er 331.776 personen (3% van de totale Belgische bevolking) die tussen 2004 en 2013 een diagnose van kanker (exclusief niet-melanoom huidkanker) hadden gekregen en die tot dusver hadden overleefd. Dit aantal omvatte 161.166 mannen en 170.610 vrouwen. De bruto prevalence per 100.000 was het hoogst in het Vlaamse Gewest, terwijl de voor leeftijd gecorrigeerde prevalentie per 100.000 het hoogst was in het Waalse Gewest.

Prostaatkanker was het meest prevalente kankertype bij mannen (67.892 gevallen, of 1,2% van de totale mannelijke bevolking in België). Bij vrouwen was borstkanker het meest prevalente kankertype (80.099 gevallen, of 1,4% van de totale vrouwelijke bevolking in België). Nog eens 31.370 Belgen leefden eind 2013 met een voorgeschiedenis van darmkanker in de afgelopen 10 jaar.

Informatie over de prevalentie van kanker geeft een ander beeld dan de informatie over de incidentie van kanker. De prevalentie van kanker is namelijk een functie van zowel de incidentie als overleving van kanker, en die laatste kan heel verschillend zijn van de ene kanker tot de andere. Longkanker heeft bijvoorbeeld een lage overlevingskans, zodanig dat er op een bepaald moment maar weinig overlevenden zullen leven, ondanks de hoge incidentie. Aan de andere kant hebben prostaat- en borstkanker zowel hoge incidenties als overlevingskansen, wat leidt tot relatief hoge prevalenties.

  • Mannen
  • Vrouwen

Tienjaarsprevalentie (absolute aantallen) van de meest prevalente kankertypes bij mannen, België, 2013
Bron: Cancer burden in Belgium [3]

Tienjaarsprevalentie (absolute aantallen) van de meest prevalente kankertypes bij vrouwen, België, 2013
Bron: Cancer burden in Belgium [3]

5. Meer informatie

Bekijk de metadata voor deze indicatoren

Definities

EU-15
De EU-15 komt overeen met alle landen die tussen 1995 en 2004 tot de Europese Unie behoorden: België, Denemarken, Duitsland, Finland, Frankrijk, Griekenland, Ierland, Italië, Luxemburg, Nederland, Oostenrijk, Portugal, Spanje, het Verenigd Koninkrijk, en Zweden. We vergelijken de Belgische gezondheidsstatus met die van de EU-15 omdat deze landen vergelijkbare sociaaleconomische omstandigheden hebben.
Voor leeftijd gecorrigeerde incidentie
De voor leeftijd gescorrigeerde incidentie is een gewogen gemiddelde van de individuele leeftijdsspecifieke incidenties met behulp van een externe standaardpopulatie. Hier werd de Europese standaardpopulatie als standaardpopulatie gebruikt. Het is de incidentie die zou worden waargenomen als de populatie de leeftijdsopbouw van de standaardpopulatie zou hebben. Aangezien leeftijd een grote invloed heeft op het risico op kanker, is deze standaardisatie noodzakelijk bij het vergelijken van verschillende populaties die verschillen met betrekking tot hun leeftijdsopbouw.
Bruto incidentie
De bruto incidentie wordt berekend door het aantal nieuwe gevallen dat gedurende een bepaalde periode is waargenomen te delen door het overeenkomstige aantal mensen in de populatie die een risico lopen. De bruto incidentie wordt uitgedrukt als het aantal nieuwe gevallen per 100.000 persoonsjaren.
Tienjaarsprevalentie
Tienjaarsprevalenties werden geschat met een indexdatum van 31 december 2013. Het omvat de inwoners van België die een diagnose gekregen hadden van ten minste één invasieve maligniteit in de periode van 1 januari 2004 tot 31 december 2013, en die nog steeds in leven waren aan het einde van 2013. Personen met meer dan één maligniteit werden opgenomen als prevalente gevallen in elk type kanker, maar werden slechts één keer geteld in de analyses die meerdere tumorlokalisaties groepeerden.

Referenties

  1. Belgian Cancer Registry. https://kankerregister.org/
  2. Health For All Database. WHO EURO. https://gateway.euro.who.int/en/datasets/european-health-for-all-database/
  3. Cancer burden in Belgium 2004-2013, Belgian Cancer Registry, Brussels 2015. https://kankerregister.org/media/docs/publications/BCR_publicatieCancerBurden2016_web160616.pdf