Gezonde levensverwachting

1. Kernboodschappen

In 2016 bedroeg de levensverwachting zonder beperkingen op 65-jarige leeftijd (LVZB65) 10,3 jaar voor mannen en 11,4 jaar voor vrouwen.
Tussen 2004 en 2016 was er een toename van LVZB65 met ongeveer 1,5 jaar voor mannen en 2,7 jaar voor vrouwen.
Er zijn regionale verschillen in LVZB met de hoogste LVZB in Vlaanderen en de laagste in Wallonië.
LVZB per opleidingsniveau toont een klassieke sociaaleconomische gradiënt, waarbij LVZB toeneemt met het opleidingsniveau.
LVZB bij Belgische mannen ligt op het EU-15-gemiddelde, terwijl LVZB bij Belgische vrouwen hoger is dan het EU-15-gemiddelde.

2. Achtergrond

Indicatoren van gezonde levensverwachting zijn maatstaven voor de gezondheid van de bevolking die duur en kwaliteit van leven combineren in één enkel getal. Ze omvatten een hele reeks indicatoren die uitgedrukt worden in termen van "levensverwachting in een bepaalde gezondheidstoestand" (bijvoorbeeld zonder beperkingen of met een goede ervaren gezondheid). Ze meten met andere woorden het aantal resterende jaren dat, op een bepaalde leeftijd, in deze gezondheidstoestand zal worden doorgebracht.

Er bestaan evenveel verschillende definities van gezonde levensverwachting als er definities van gezondheid bestaan. Een van de meest voorkomende indicatoren is de levensverwachting zonder beperkingen (LVZB) ("Disability-Free Life Expectancy", DFLE), ook wel gezonde levensjaren ("Healthy Life Years", HLY) genoemd. Deze indicator meet het aantal resterende jaren dat een persoon, op een bepaalde leeftijd, verwacht te leven zonder beperkingen in de dagelijkse activiteiten.

De schatting van de LVZB gaat ervan uit dat de huidige kansen op sterfte en ziekte ongewijzigd blijven. De berekening ervan vereist gegevens over zowel sterfte als de prevalentie van beperkingen. De prevalentie van beperkingen wordt meestal verkregen uit enquêtes. Daarom kunnen er kleine verschillen waar te nemen zijn tussen nationale of internationale LVZB-schattingen, gezien deze gebaseerd kunnen zijn op verschillende enquêtes.

Bij het schatten van LVZB volgens opleidingsniveau of regio, wordt het proces complexer omdat de twee componenten van de indicator ook moeten berekend worden per opleidingsniveau of regio.

In dit rapport ligt de nadruk op de trends in LVZB op de leeftijd van 65, over tijd en per regio. Daarnaast presenteren we LVZB per opleidingsniveau op de leeftijd van 25, 50 en 65.

3. Levensverwachting zonder beperkingen

België

In 2016 bedroeg de levensverwachting zonder beperkingen op 65-jarige leeftijd (LVZB65) in België 10,3 jaar voor mannen en 11,4 jaar voor vrouwen. Dit betekent dat 56% en 52% van de resterende levensduur van respectievelijk mannen en vrouwen op die leeftijd doorgebracht zal worden in goede gezondheid. Hoewel vrouwen veel langer leven dan mannen, leven ze slechts iets langer in goede gezondheid; vrouwen leven namelijk ook langer dan mannen in slechte gezondheid (zowel in absoluut aantal jaren als in percentage van de resterende levensduur).

In de periode 2004-2016 is de LVZB65 toegenomen met 1,5 jaar voor mannen (weliswaar met een onverwachte daling in 2016), en met 2,7 jaar voor vrouwen.

  • Mannen
  • Vrouwen

Levensverwachting en levensverwachting zonder beperkingen op 65-jarige leeftijd voor mannen, België, 2004-2016
Bron: Eurostat, 2004-2016, gebaseerd op de EU-SILC surveys [1]

Levensverwachting en levensverwachting zonder beperkingen op 65-jarige leeftijd voor vrouwen, België, 2004-2016
Bron: Eurostat, 2004-2016, gebaseerd op deEU-SILC surveys [1]

Regionale verschillen

Er bestaan belangrijke regionale verschillen in LVZB, waarbij de hoogste LVZB waargenomen wordt in het Vlaamse Gewest en de laagste in het Waalse Gewest, en dit voor beide geslachten. Op de leeftijd van 65 bedroegen de verschillen in LVZB in 2013:

  • Tussen het Vlaamse Gewest en het Waalse Gewest: 2,4 jaar voor beide geslachten
  • Tussen het Vlaamse Gewest en het Brusselse Hoofdstelijke Gewest: 2,3 jaar voor mannen en 1,8 jaar voor vrouwen

Deze regionale verschillen bleven vrij stabiel in de loop van de tijd.

  • Mannen
  • Vrouwen

Levensverwachting zonder beperkingen op 65-jarige leeftijd voor mannen, volgens gewest, 2001-2013
Bron: Eigen berekeningen op basis van de sterftetabellen van Statbel en de Gezondheidsenquête, Sciensano, 2001-2013 [2]

Levensverwachting zonder beperkingen op 65-jarige leeftijd voor vrouwen, volgens gewest, 2001-2013
Bron: Eigen berekeningen op basis van de sterftetabellen van Statbel en de Gezondheidsenquête, Sciensano, 2001-2013 [2]

Verschillen volgens opleidingsniveau

Er bestaan aanzienlijke sociaaleconomische ongelijkheden in LVZB op een bepaalde leeftijd, en deze zijn meer uitgesproken bij vrouwen dan bij mannen. In 2011 bedroeg de kloof in LVZB op 25-jarige leeftijd tussen laag- en hoogopgeleide groepen 10,5 jaar bij mannen en 13,4 bij vrouwen. Op 50-jarige leeftijd was het verschil ongeveer 6,7 jaar bij mannen en 7,7 jaar bij vrouwen. Op 65-jarige leeftijd bestaat deze kloof nog steeds en bereikte ze 2,5 jaar bij mannen en 4,6 jaar bij vrouwen. Relatief gezien nemen de verschillen toe met de leeftijd bij vrouwen, maar niet bij mannen.

  • Mannen
  • Vrouwen

Levensverwachting zonder beperkingen op 25-, 50-, en 65-jarige leeftijd voor mannen, volgens opleidingsniveau, België, 2011
Source: Eigen berekeningen op basis van de volkstelling 2011 gekoppeld aan het Rijksregister voor een opvolging van sterfte over een periode van 5 jaar; en de Gezondheidsenquête, Sciensano [3]

Levensverwachting zonder beperkingen op 25-, 50-, en 65-jarige leeftijd voor vrouwen, volgens opleidingsniveau, België, 2011
Source: Eigen berekeningen op basis van de volkstelling 2011 gekoppeld aan het Rijksregister voor een opvolging van sterfte over een periode van 5 jaar; en de Gezondheidsenquête, Sciensano [3]

Internationale vergelijking

In 2016, met een LVZB65 van 10,3 jaar, zitten Belgische mannen precies op het EU-15-gemiddelde. Belgische vrouwen scoren beter met een LVZB65 van 11,4 jaar in vergelijking met het EU-15-gemiddelde van 10,4 jaar.

  • Mannen
  • Vrouwen

Levensverwachting zonder beperkingen op 65-jarige leeftijd voor mannen, EU-15, 2016
Bron: Eurostat, 2016 (EU-15 ongewogen gemiddelde) [1]

Levensverwachting zonder beperkingen op 65-jarige leeftijd voor vrouwen, EU-15, 2016
Bron: Eurostat, 2016 (EU-15 ongewogen gemiddelde) [1]

4. Meer info

Bekijk de metadata voor deze indicator

SPMA: Standardized Procedures for Mortality Analysis

Definities

EU-15
De EU-15 komt overeen met alle landen die tussen 1995 en 2004 tot de Europese Unie behoorden: België, Denemarken, Duitsland, Finland, Frankrijk, Griekenland, Ierland, Italië, Luxemburg, Nederland, Oostenrijk, Portugal, Spanje, het Verenigd Koninkrijk, en Zweden. We vergelijken de Belgische gezondheidsstatus met die van de EU-15 omdat deze landen vergelijkbare sociaal-economische omstandigheden hebben.
Levensverwachting zonder beperkingen
De levensverwachting zonder beperkingen (LVZB) op een bepaalde leeftijd, ook wel gezonde levensjaren ("Healthy Life Years", HLY) genoemd, meet het aantal resterende jaren dat een persoon van die bepaalde leeftijd verwacht wordt te leven zonder beperkingen. Het combineert informatie over sterfte en ziekte / gezondheid. De prevalentiegegevens worden verkregen uit enquêtes. Afhankelijk van de gebruikte enquête, kunnen kleine verschillen worden waargenomen. In dit rapport zijn de waarden die gebruikt worden voor de regionale vergelijkingen gebaseerd op de Belgische Gezondheidsenquête, terwijl de waarden die gebruikt worden voor de internationale vergelijkingen gebaseerd zijn op de SILC-gegevens.
Levensverwachting zonder beperkingen op 25-jarige leeftijd volgens opleidingsniveau
De levensverwachting zonder beperkingen volgens opleidingsniveau worden doorgaans berekend op basis van een compilatie van verschillende databronnen. In dit reppaort werd het berekend op basis van:
The Disability-Free Life Expectancy by educational level is generally computed from a compilation of different databases. In this report, it was computed from:
  1. Een koppeling en follow-up van de volkstelling 2011 met het Rijksregister, om de sterfte volgens opleidingsniveau in te schatten; en
  2. De prevalentie van beperkingen volgens de Belgische Gezondheidsenquête (2008 en 2013 gepoold).
Internationale standaardclassificatie van het onderwijs (International Standard Classification of Education - ISCED)
ISCED is de internationale standaardclassificatie om onderwijsprogramma's en onderwijskwalificaties per niveau en domein te classificeren. Ze bevat zeven categorieën:
  • 0: Kleuteronderwijs
  • 1: Lager onderwijs
  • 2: Lager secundair onderwijs
  • 3: Hoger secundair onderwijs
  • 4: Post-secundair niet-hoger onderwijs
  • 5: Hoger onderwijs - korte cyclus, bacheloropleiding, masteropleiding
  • 6: Doctoraten
Het opleidingsniveau is hier gegroepeerd in 3 categorieën:
  • Laag: Lager secundair onderwijs of lager (categorieën 0, 1, 2),
  • Intermediair: Hoger secundair onderwijs of post-secundair niet-hoger onderwijs (categorieën 3, 4),
  • Hoog: Hoger onderwijs of hoger (categorieën 5, 6).

Referenties

  1. Eurostat, 2004-2016. http://ec.europa.eu/eurostat/fr/data/database
  2. HISIA, Sciensano, Health expectancy 2011-2013.
  3. Renard F, Devleesschauwer B, Van Oyen H, Gadeyne S, Deboosere P (2019) Evolution of educational inequalities in life and health expectancies at 25 years in Belgium between 2001 and 2011: a census-based study. Arch Public Health 77:6. doi: 10.1186/s13690-019-0330-8