Deze resultaten kwamen tot stand met de steun van de Vlaamse Overheid, Departement Zorg. De auteurs zijn verantwoordelijk voor de aangeboden informatie, deze is niet noodzakelijk bekrachtigd door de subsidiërende diensten.
1.Kernboodschappen
In 2022 werden meer dan 160 sterfgevallen gelinkt aan verkeerslawaai. Dit komt neer op 0,14% van alle sterfgevallen in België.
Coronaire hartziekte, cerebrovasculaire aandoeningen en diabetes mellitus zijn de belangrijkste doodsoorzaken die in verband worden gebracht met lawaai.
De sterftecijfers in verband met verkeerslawaai zijn in de loop der tijd gedaald, waarbij er verschillen zijn waargenomen tussen de regio’s.
België heeft het vijfde hoogste sterftecijfer als gevolg van omgevingslawaai van alle EU-14-landen.
2.Aantal overlijdens door verkeerslawaai
In 2022 was omgevingslawaai verantwoordelijk voor 164 sterfgevallen, wat neerkomt op 0,14 % van alle sterfgevallen in België. Omgevingslawaai leidde tot 2.459 verloren levensjaren.
Coronaire hartziekte, cerebrovasculaire aandoeningen en diabetes mellitus zijn de belangrijkste oorzaken van sterfte in verband met verkeerslawaai
Coronaire hartziekte, cerebrovasculaire aandoeningen en diabetes mellitus zijn de belangrijkste oorzaken van sterfte als gevolg van wegverkeerslawaai, met respectievelijk 90, 54 en 19 sterfgevallen in 2022. De rangorde van de oorzaken van sterfte als gevolg van verkeerslawaai is in alle regio’s consistent.
Belangrijkste oorzaken van sterfte toegeschreven aan verkeerslawaai, in aantal sterfgevallen, beide geslachten, alle leeftijden samen, België, 2022 Bron: Eigen berekeningen op basis van gegevens uit Statbel [1] en EEA [2]
De meeste sterfgevallen als gevolg van verkeerslawaai komen voor bij vrouwen, en vooral op oudere leeftijd
Het aantal sterfgevallen dat aan verkeerslawaai kan worden toegeschreven, neemt sterk toe met de leeftijd; de meeste sterfgevallen doen zich voor bij mensen in de leeftijdsgroepen 65 tot 84 jaar en 85 jaar en ouder. Voor beide leeftijdsgroepen zijn coronaire hartziekten en cerebrovasculaire aandoeningen de belangrijkste oorzaken van sterfgevallen als gevolg van verkeerslawaai. De ziektelast is over het algemeen hoger bij mannen, behalve bij mensen van 85 jaar en ouder.
Verdeling van sterfgevallen als gevolg van verkeerslawaai, naar leeftijd en geslacht, België, 2022 Bron: Eigen berekeningen op basis van gegevens uit Statbel [1] en EEA [2]
De sterftecijfers in verband met verkeerslawaai zijn gedaald, maar er blijven regionale verschillen bestaan
Sinds 2013 is de sterfte in verband met verkeerslawaai in alle regio’s gedaald. Ondanks deze daling blijven er regionale verschillen bestaan. Het aantal sterfgevallen als gevolg van verkeerslawaai was het hoogst in het Waalse Gewest (1,63 per 100.000), gevolgd door het Brusselse Hoofdstedelijk Gewest (1,44 per 100.000), en het laagst in het Vlaamse Gewest (1,27 per 100.000).
Trends in het aantal voor leeftijd gestandaardiseerde sterfgevallen per 100.000 inwoners die worden toegeschreven aan verkeerslawaai, per regio, voor beide geslachten, 2013-2022 Bron: Eigen berekeningen op basis van gegevens uit Statbel [1] en EEA [2]
België staat boven het gemiddelde wat betreft sterfgevallen als gevolg van geluidsoverlast in de EU-14
Volgens het meest recente rapport van het Europees Milieuagentschap (EEA) [3], gebaseerd op gegevens uit 2021, was het ruwe sterftecijfer in België als gevolg van verkeerslawaai het vijfde hoogste van de EU-14-landen, waarmee het boven het gemiddelde uitkwam.
Bruto sterftecijfers per 100.000 inwoners als gevolg van geluidsoverlast, per land van verblijf (EU-14), 2021 Bron: Europees Milieuagentschap (EEA) [3]
In het project EBoD-FL, wordt de ziektelast door milieustressoren berekend voor het Vlaamse Gewest. Een deel van de analyses wordt uitgebreid naar de andere gewesten om schattingen voor het hele land te verkrijgen als onderdeel van de Belgische Nationale Ziektelaststudie.
De beoordeling van de blootstelling van de bevolking is gebaseerd op de cijfers over blootstelling aan omgevingslawaai die in het kader van de Richtlijn omgevingslawaai (END) [2] aan de EU zijn gerapporteerd. In de openbaar toegankelijke vorm hebben deze gegevens betrekking op het aantal blootgestelde personen per 5 dB-klasse voor de indicatoren Lden en Lnight, die afzonderlijk per regio beschikbaar zijn. Blootstelling wordt in dit geval gedefinieerd als het geluidsniveau aan de meest blootgestelde gevel van de woningen van de betrokkenen (Regionaal Bureau voor Europa van de WHO, 2018). De niveaus worden geschat aan de hand van akoestische modellen, die rekening houden met de verdeling van geluidsbronnen met verschillende eigenschappen en de geometrie van de omgeving. De schattingen worden om de vijf jaar bijgewerkt en zijn momenteel beschikbaar voor de referentiejaren 2011, 2016 en 2021.
We gebruikten vergelijkende risicobeoordeling om sterfgevallen door omgevingslawaai te berekenen [4]. De beoordeling van de blootstelling van de bevolking is gebaseerd op de cijfers over de blootstelling aan verkeerslawaai die in het kader van de richtlijn inzake omgevingslawaai (END) aan de EU zijn gerapporteerd. Dit stelde ons in staat om de bijdrage van omgevingslawaai aan de ziektelast te schatten, bekend als de toerekenbare fractie voor de bevolking. Door deze percentages te combineren met de schattingen van de totale ziektelast, berekenden we de toerekenbare ziektelast voor elke ziekte per leeftijdsgroep, geslacht en regio. Daarnaast berekenden we percentages per 100.000 personen en gestandaardiseerde percentages (BSP) met behulp van bevolkingsaantallen van Statbel.
We berekenen de ziektelast die toe te schrijven is aan omgevingslawaai, uitgesplitst naar leeftijd, geslacht, regio, jaar en oorzaak. De volledige reeks schattingen kan worden bekeken via https://burden.sciensano.be/shiny/risk/.
Definitions
YLL
De verloren levensjaren of YLL is een maatstaf voor de fatale ziektelast ten gevolge van vroegtijdige sterfte in een specifieke populatie. YLLs worden berekend door de sterfte (in aantallen) te vermenigvuldigen met de levensverwachting op de leeftijd van sterfte. De YLL geeft hierdoor het aantal levensjaren weer die een persoon verloren heeft ten gevolge van vroegtijdige sterfte door een specifieke aandoening.
EU-14
De EU-14 komt overeen met alle landen die tussen 1995 en 2004 tot de Europese Unie behoorden: België, Denemarken, Duitsland, Finland, Frankrijk, Griekenland, Ierland, Italië, Luxemburg, Nederland, Oostenrijk, Portugal, Spanje, en Zweden. We vergelijken de Belgische gezondheidsstatus met die van de EU-14 omdat deze landen vergelijkbare sociaal-economische omstandigheden hebben. Opmerking : het Verenigd Koninkrijk is uitgesloten omdat het niet langer lid is van de EU.
Voor leeftijd gestandaardiseerd sterftecijfer
De voor leeftijd gestandaardiseerde sterfte geeft het volgens leeftijd gewogen gemiddelde sterftecijfer weer en kan zo de verschillen te wijten aan de leeftijdsstructuur van de bevolking opvangen.
European Environment Agency. (2025). Environmental noise in Europe 2025 (EEA Report No. 05/2025). https://doi.org/10.2800/5134480.
Plass, D., Hilderink, H., Lehtomäki, H. et al. Estimating risk factor attributable burden – challenges and potential solutions when using the comparative risk assessment methodology, 2022. https://doi.org/10.1186/s13690-022-00900-8;
Deze resultaten kwamen tot stand met de steun van de Vlaamse Overheid, Departement Zorg. De auteurs zijn verantwoordelijk voor de aangeboden informatie, deze is niet noodzakelijk bekrachtigd door de subsidiërende diensten.
1.Kernboodschappen
In 2022 werden meer dan 2.800 sterfgevallen in verband gebracht met koude temperaturen en 800 met hitte. Dit komt neer op respectievelijk 2,4% en 0,7% van alle sterfgevallen in België.
Coronaire hartziekten, de ziekte van Alzheimer en andere vormen van dementie, en cerebrovasculaire aandoeningen zijn de belangrijkste doodsoorzaken die verband houden met extreme temperaturen.
De sterftecijfers in verband met koude en hitte hebben de afgelopen tien jaar schommelingen vertoond, met een vergelijkbare trend in de drie gewesten.
België heeft het achtste hoogste sterftecijfer als gevolg van koude en hitte onder de EU-14-landen, wat net onder het EU-14-gemiddelde ligt.
2.Aantal overlijdens door hitte
In 2022 was hitte verantwoordelijk voor 817 sterfgevallen, wat neerkomt op 0,7% van alle sterfgevallen in België. Door hitte gingen 11.505 levensjaren verloren als gevolg van vroegtijdig overlijden.
De ziekte van Alzheimer en andere vormen van dementie, aandoeningen van de onderste luchtwegen en chronische obstructieve longziekte (COPD) zijn de belangrijkste oorzaken van hittegerelateerde sterfte
Niet-optimale temperaturen zijn causaal gelinkt aan de ziektelast van 10 aandoeningen, waaronder de ziekte van Parkinson, cerebrovasculaire aandoeningen, coronaire hartziekte, kanker van de luchtpijp, de bronchiën en de longen, chronische nierziekten en diabetes.
De ziekte van Alzheimer en andere vormen van dementie, infecties van de onderste luchtwegen en chronische obstructieve longziekte (COPD) zijn de belangrijkste oorzaken van hittegerelateerde sterfte, met respectievelijk 172, 172 en 118 sterfgevallen. De rangorde van de belangrijkste oorzaken van hittegerelateerde sterfte blijft in alle gewesten consistent, hoewel in het Waalse Gewest aandoeningen van de onderste luchtwegen op de eerste plaats staan in plaats van de ziekte van Alzheimer.
Belangrijkste oorzaken van sterfte toegeschreven aan hitte, in aantal sterfgevallen, beide geslachten, alle leeftijden samen, België, 2022 Bron: Eigen berekeningen op basis van gegevens van Statbel [1] en KMI [2]
De meeste hittegerelateerde sterfgevallen doen zich voor bij vrouwen, en voornamelijk op hoge leeftijd
De sterfte door hitte neemt sterk toe met de leeftijd; de meeste sterfgevallen doen zich voor bij mensen tussen 65 en 84 jaar en bij 85-plussers. De ziektelast is bij mannen hoger in de eerste drie categorieën, behalve bij 85-plussers.
Verdeling van hittegerelateerde sterfgevallen, naar leeftijd en geslacht, België, 2022 Bron: Eigen berekeningen op basis van gegevens van Statbel [1] en KMI [2]
De sterftecijfers in verband met hitte hebben de afgelopen tien jaar schommelingen vertoond, met gewestelijke verschillen
Sinds 2013 vertonen de sterftecijfers in verband met hitte in alle gewesten schommelingen. Hoewel ze dezelfde algemene trend volgen, zijn er kleine verschillen tussen de gewesten waarneembaar. In 2022 was het aantal hittegerelateerde sterfgevallen het hoogst in het Brusselse Hoofdstedelijke Gewest (8,3 per 100.000), gevolgd door het Waalse Gewest (7,7 per 100.000), en het laagst in het Vlaamse Gewest (6,5 per 100.000).
Trends in het aantal voor leeftijd gestandaardiseerde hittegerelateerde sterfgevallen per 100.000 inwoners per gewest, voor beide geslachten, 2013-2022 Bron: Eigen berekeningen op basis van gegevens van Statbel [1] en KMI [2]
België ligt onder het gemiddelde wat betreft hittegerelateerde sterfgevallen in de EU-14
Volgens de Global Burden of Disease studie 2022 [3] was het sterftecijfer als gevolg van hitte het achtste hoogste van de EU-14-landen, waarmee het onder het gemiddelde lag.
Bruto sterftecijfers als gevolg van hitte per 100.000 inwoners, per land van vestiging (EU-14), 2022 Bron: GBD 2022 studie [3]
3.Aantal overlijdens door koude
In 2022 waren koude temperaturen verantwoordelijk voor 2.810 sterfgevallen, wat neerkomt op 2,4% van alle sterfgevallen in België. Koude temperaturen veroorzaakten het verlies van 40.509 levensjaren door vroegtijdig overlijden.
Coronaire hartziekte, de ziekte van Alzheimer en andere vormen van dementie, en cerebrovasculaire aandoeningen zijn de voornaamste oorzaken van sterfte door koude
Niet-optimale temperaturen zijn causaal gelinkt aan de ziektelast van 10 aandoeningen, waaronder kanker van de luchtpijp, bronchiën en longen, chronische nierziekten, infecties van de onderste luchtwegen, diabetes, de ziekte van Parkinson en chronische obstructieve longziekte (COPD).
Coronaire hartziekte, de ziekte van Alzheimer en andere vormen van dementie en cerebrovasculaire aandoeningen zijn de belangrijkste doodsoorzaken door koude, met respectievelijk 781, 585 en 304 sterfgevallen. In alle gewesten, zijn coronaire hartziekte en de ziekte van Alzheimer de twee meest voorkomende doodsoorzaken door koude, de rangschikking van de overige doodsoorzaken verschilt per gewest.
Belangrijkste doodsoorzaken die worden toegeschreven aan koude temperaturen, in aantal sterfgevallen, beide geslachten, alle leeftijden samen, België, 2022 Bron: Eigen berekeningen op basis van gegevens van Statbel [1] en KMI [2]
De meeste sterfgevallen als gevolg van koude komen voor bij vrouwen, en voornamelijk op hoge leeftijd
Sterfte als gevolg van kou neemt sterk toe met de leeftijd; de meeste sterfgevallen doen zich voor bij mensen tussen 65 en 84 jaar en bij 85-plussers. De ziektelast is bij mannen hoger in de eerste drie leeftijdsgroepen, behalve bij 85-plussers.
Verdeling van sterfgevallen als gevolg van koude, naar leeftijd en geslacht, België, 2022 Bron: Eigen berekeningen op basis van gegevens van Statbel [1] en KMI [2]
De sterftecijfers in verband met koude temperaturen hebben het afgelopen decennium schommelingen vertoond, met verschillen tussen de gewesten
Sinds 2013 vertoont de sterfte als gevolg van koude in alle gewesten schommelingen. Hoewel de algemene trend hetzelfde is, zijn er toch verschillen waarneembaar. In 2022 was het aantal sterfgevallen als gevolg van koude het hoogst in het Waalse Gewest (28,5 per 100.000), gevolgd door het Brusselse Hoofdstedelijke Gewest (22,9 per 100.000) en het laagst in het Vlaamse Gewest (22,1 per 100.000).
Trends in het aantal voor leeftijd gestandaardiseerde sterfgevallen als gevolg van koude per 100.000 inwoners per gewest, voor beide geslachten, 2013-2022 Bron: Eigen berekeningen op basis van gegevens van Statbel [1] en KMI [2]
België ligt net onder het gemiddelde van de EU-14 wat betreft sterfgevallen als gevolg van koude
Volgens de Global Burden of Disease studie 2022 [3] was het sterftecijfer als gevolg van koude het achtste hoogste van de EU-14-landen, net onder het gemiddelde van de EU-14.
Bruto sterftecijfers als gevolg van koude per 100.000 inwoners, per land van vestiging (EU-14), 2022 Bron: GBD 2022 studie [3]
In het project EBoD-FL wordt de ziektelast door milieustressoren berekend voor het Vlaamse Gewest. Een deel van de analyses wordt uitgebreid naar de andere gewesten om schattingen voor het hele land te verkrijgen als onderdeel van de Belgische Nationale Ziektelaststudie.
We gebruikten vergelijkende risicobeoordeling om sterfgevallen door luchtvervuiling te berekenen [4].
De blootstelling aan extreme temperaturen is gebaseerd op gemodelleerde temperatuurgegevens die zijn verstrekt door het Koninklijk Meteorologisch Instituut (KMI), waarbij gebruik is gemaakt van een tijdreeksontwerp [2]. Hierdoor konden we de bijdrage van hitte en koude aan de ziektelast inschatten, bekend als de toerekenbare fractie voor de bevolking. Door deze percentages te combineren met de schattingen van de totale ziektelast, berekenden we de toerekenbare ziektelast voor elke ziekte per leeftijdsgroep, geslacht en gewest. Daarnaast berekenden we percentages per 100.000 personen en gestandaardiseerde percentages (BSP) met behulp van bevolkingsaantallen van Statbel.
We berekenen de ziektelast die toe te schrijven is aan hitte en koude, uitgesplitst naar leeftijd, geslacht, gewest, jaar en oorzaak. De volledige reeks schattingen kan worden bekeken via https://burden.sciensano.be/shiny/risk/.
Definities
YLL
De verloren levensjaren of YLL is een maatstaf voor de fatale ziektelast ten gevolge van vroegtijdige sterfte in een specifieke populatie. YLLs worden berekend door de sterfte (in aantallen) te vermenigvuldigen met de levensverwachting op de leeftijd van sterfte. De YLL geeft hierdoor het aantal levensjaren weer die een persoon verloren heeft ten gevolge van vroegtijdige sterfte door een specifieke aandoening.
EU-14
De EU-14 komt overeen met alle landen die tussen 1995 en 2004 tot de Europese Unie behoorden: België, Denemarken, Duitsland, Finland, Frankrijk, Griekenland, Ierland, Italië, Luxemburg, Nederland, Oostenrijk, Portugal, Spanje, en Zweden. We vergelijken de Belgische gezondheidsstatus met die van de EU-14 omdat deze landen vergelijkbare sociaal-economische omstandigheden hebben. Opmerking : het Verenigd Koninkrijk is uitgesloten omdat het niet langer lid is van de EU.
Voor leeftijd gestandaardiseerd sterftecijfer
De voor leeftijd gestandaardiseerde sterfte geeft het volgens leeftijd gewogen gemiddelde sterftecijfer weer en kan zo de verschillen te wijten aan de leeftijdsstructuur van de bevolking opvangen.
Institute for Health Metrics and Evaluation (IHME). (2026). Global Burden of Disease Collaborative Network. Global Burden of Disease Study 2022 (GBD 2022) Results. https://vizhub.healthdata.org/gbd-results/
Plass, D., Hilderink, H., Lehtomäki, H. et al. Estimating risk factor attributable burden – challenges and potential solutions when using the comparative risk assessment methodology, 2022. https://doi.org/10.1186/s13690-022-00900-8
In 2022 waren meer dan 9.500 sterfgevallen in België geassocieerd met een hoge Body Mass Index (BMI), ofwel meer dan één sterfgeval per uur. Dit komt neer op 8,2 % van alle sterfgevallen, ofwel meer dan 150.000 verloren levensjaren in België dat jaar.
De belangrijkste doodsoorzaken die aan een hoog BMI kunnen worden toegeschreven, zijn hart- en vaatziekten, dementie (waaronder de ziekte van Alzheimer), chronische nierziekten en bepaalde vormen van spijsverteringskanker.
De gevolgen van een hoge BMI nemen toe naarmate men ouder wordt. Hoewel er onder vrouwen meer sterfgevallen voorkomen, verliezen mannen meer levensjaren als gevolg van een hoog BMI.
In de loop van de tijd is er een licht dalende trend in het sterftecijfer als gevolg van een hoog BMI. Er zijn verschillen tussen de gewesten in België, waarbij het Waalse Gewest de hoogste cijfers kent.
2.Sterfte als gevolg van een hoog BMI
In 2022 was een hoog BMI verantwoordelijk voor 9.509 sterfgevallen, wat neerkomt op 8,2 % van alle sterfgevallen in België. Dit leidde tot een verlies van 157.178 levensjaren als gevolg van vroegtijdig overlijden, dat in verband kan worden gebracht met een hoge BMI.
De meeste sterfgevallen toe te schrijven aan een hoog BMI, doen zich voor op een hogere leeftijd
Het aantal sterfgevallen dat aan een hoog BMI kan worden toegeschreven, neemt sterk toe met de leeftijd en komt vooral voor bij 65-plussers. Bij mannen ligt het aantal toe te schrijven sterfgevallen hoger dan bij vrouwen, met een piek in de leeftijdsgroep van 65 tot 85 jaar. Bij 85-plussers is het aantal toe te schrijven sterfgevallen bij vrouwen aanzienlijk hoger dan bij mannen, wat waarschijnlijk te maken heeft met het feit dat vrouwen vaker de hoge leeftijd bereiken.
Verdeling van sterfgevallen gekoppeld aan een hoog BMI, naar leeftijd en geslacht, België, 2022 Bron: Eigen berekeningen gebaseerd op data van Gezondheidsenquête, Sciensano [1] en Statbel [2]
Hart- en vaatziekten, de ziekte van Alzheimer en andere vormen van dementie, en chronische nierziekte zijn de belangrijkste doodsoorzaken die aan een hoge BMI kunnen worden toegeschreven
In België werd in 2022 een hoog BMI in verband gebracht met bijna 3.900 sterfgevallen als gevolg van hart- en vaatziekten (2.009 door coronaire hartziekte, 1.171 door cerebrovasculaire aandoeningen en 718 door atriumfibrilleren en -flutter), 1.652 sterfgevallen door de ziekte van Alzheimer en andere vormen van dementie, en 661 sterfgevallen door chronische nierziekte.
De ziekte van Alzheimer en andere vormen van dementie waren verantwoordelijk voor het grootste aantal sterfgevallen bij vrouwen, terwijl coronaire hartziekte de belangrijkste oorzaak was bij mannen. Kankers van het spijsverteringsstelsel en verschillende andere aan obesitas gerelateerde kankers droegen ook in grotere mate bij aan de ziektelast bij mannen. Deze verschillen kunnen waarschijnlijk deels worden verklaard door het feit dat vrouwen sterker vertegenwoordigd zijn in de oudste leeftijdsgroepen, waar sterfte door dementie het meest voorkomt.
Beide geslachten
Mannen
Vrouwen
De 10 belangrijkste doodsoorzaken die worden toegeschreven aan een hoog BMI, in aantal sterfgevallen, beide geslachten, alle leeftijdsgroepen samen, België, 2022 Bron: Eigen berekeningen gebaseerd op data van Gezondheidsenquête, Sciensano [1] en Statbel [2]
De 10 belangrijkste doodsoorzaken die worden toegeschreven aan een hoog BMI, in aantal sterfgevallen, bij mannen, alle leeftijdsgroepen samen, België, 2022 Bron: Eigen berekeningen gebaseerd op data van Gezondheidsenquête, Sciensano [1] en Statbel [2]
De 10 belangrijkste doodsoorzaken die worden toegeschreven aan een hoog BMI, in aantal sterfgevallen, bij vrouwen, alle leeftijdsgroepen samen, België, 2022 Bron: Eigen berekeningen gebaseerd op data van Gezondheidsenquête, Sciensano [1] en Statbel [2]
}
De sterftecijfers gekoppeld aan een hoog BMI liggen hoger in het Brussels Hoofdstedelijk Gewest en het Waals Gewest dan in het Vlaams Gewest
Sinds 2013 is er in alle gewesten een algemene daling waarneembaar in de sterftecijfers die verband houden met een hoog BMI. Er blijven echter verschillen tussen de gewesten bestaan. Het Waals Gewest registreerde het hoogste sterftecijfer toe te schrijven aan een hoge BMI (95,21 per 100.000), gevolgd door het Brussels Hoofdstedelijk Gewest (85 per 100.000), terwijl het Vlaams Gewest het laagste cijfer had (73,60 per 100.000).
Verdeling van het aantal voor leeftijd gecorrigeerde sterfgevallen die aan een hoog BMI worden toegeschreven per 100.000 inwoners per gewest, voor beide geslachten, 2013-2022 Bron: Eigen berekeningen gebaseerd op data van Gezondheidsenquête, Sciensano [1] en Statbel [2]
Het sterftecijfer in België dat kan worden toegeschreven aan een hoge BMI, ligt onder het gemiddelde van de EU-14
In 2022 lag het geschatte, voor leeftijd gecorrigeerde sterftecijfer toe te schrijven aan een hoog BMI in België (57,50 per 100.000) volgens de studie Global Burden of Disease 2023 [2] onder het gemiddelde van de EU-14-landen (78,51 per 100.000). Houd er rekening mee dat onze schattingen afwijken van die van het GBD. Deze verschillen kunnen deels worden verklaard door de correctie van zelfgerapporteerde BMI-waarden en door verschillen in de methoden voor het toeschrijven van sterfte, met name voor oorzaken zoals de ziekte van Alzheimer.
Leeftijdsgestandaardiseerde sterftecijfers per 100 000 inwoners, per land van verblijf (EU-14), 2022 Bron: Global Burden of Disease 2023 study [3]
Om de impact van een hoog BMI op de gezondheid te kwantificeren, hebben we verschillende gegevensbronnen geïdentificeerd waarmee de BMI binnen de Belgische bevolking kan worden geschat. Na vergelijking en analyse werd de Belgische Gezondheidsenquête (BEHIS) geselecteerd als de meest relevante bron voor ons doel [4]. Deze gegevens zijn representatief voor de Belgische bevolking en worden verzameld via enquêtes die sinds 1997 ongeveer om de vijf jaar worden uitgevoerd. Gewicht en lengte worden echter zelfgerapporteerd, wat leidt tot een onderschatting van de BMI in de bevolking [5]. Daarom werden de BMI-waarden gecorrigeerd aan de hand van antropometrische metingen uit de Gezondheidsonderzoeksenquête (Health Examination Survey, HES) [6].
Vervolgens werden tijdreeksen van de BMI-verdeling en de relatieve risico’s van ziekten die verband houden met een BMI hoger dan 25 kg/m² samengesteld voor de periode 2013–2022. De methode van de Comparative Risk Assessment (CRA) [7] werd gebruikt om de aan een hoog BMI toe te schrijven ziektelast te kwantificeren. Deze benadering vergelijkt de waargenomen situatie met een contrafeitelijk scenario waarin de BMI van de bevolking wordt teruggebracht tot een niveau dat gepaard gaat met een minimaal ziekterisico. Relatieve risico’s werden gebruikt om voor elke ziekte het aandeel van de gevallen of sterfgevallen dat aan een hoog BMI kan worden toegeschreven te berekenen, de zogenaamde Population Attributable Fraction (PAF). Door deze fracties te combineren met de totale ziektelast van de betrokken aandoeningen, hebben we de aan een hoog BMI toe te schrijven ziektelast geschat naar leeftijd, geslacht, gewest en observatiejaar.
We berekenen de aan een hoog BMI toe te schrijven ziektelast naar leeftijd, geslacht, gewest, jaar en oorzaak. De volledige reeks schattingen kan worden geraadpleegd via https://burden.sciensano.be/shiny/risk/
De primaire gegevens over een hoog BMI zijn beschikbaar op deze pagina.
Definities
Body Mass Index
Body Mass Index (BMI) is een maat die wordt gebruikt om de lichaamsgrootte van een persoon te beoordelen en een benadering te geven van de hoeveelheid lichaamsvet. De BMI wordt berekend door het lichaamsgewicht (in kilogram) te delen door het kwadraat van de lichaamslengte (in meter) (kg/m²).Een BMI tussen 25 en 29,9 kg/m² wijst doorgaans op overgewicht, terwijl een BMI van 30 kg/m² of hoger wijst op obesitas
EU-14
De EU-14 komt overeen met alle landen die tussen 1995 en 2004 tot de Europese Unie behoorden: België, Denemarken, Duitsland, Finland, Frankrijk, Griekenland, Ierland, Italië, Luxemburg, Nederland, Oostenrijk, Portugal, Spanje, en Zweden. We vergelijken de Belgische gezondheidsstatus met die van de EU-14 omdat deze landen vergelijkbare sociaal-economische omstandigheden hebben. Opmerking : het Verenigd Koninkrijk is uitgesloten omdat het niet langer lid is van de EU.
Naar leeftijd gestandaardiseerde sterftecijfer
Het naar leeftijd gestandaardiseerde sterftecijfer is een gewogen gemiddelde van de leeftijdsspecifieke sterftecijfers, waarbij een externe standaardpopulatie wordt gebruikt. Het is het cijfer dat zou worden waargenomen als de onderzochte bevolking de leeftijdsstructuur van de standaardpopulatie had. Deze standaardisatie is noodzakelijk bij het vergelijken van meerdere populaties die verschillen in leeftijdsopbouw.
Belgian National Burden of Disease Study. Obesity and overweight in Belgium: a critical assessment of data sources, July 2026. Brussels, Belgium: Sciensano. Deposit number: D/2026.14.440/64.
Fayyaz K, Bataineh MF, Ali HI, Al-Nawaiseh AM, Al-Rifai' RH, Shahbaz HM. Validity of Measured vs. Self-Reported Weight and Height and Practical Considerations for Enhancing Reliability in Clinical and Epidemiological Studies: A Systematic Review. Nutrients. 2024. https://doi.org/10.3390/nu16111704
Plass, D., Hilderink, H., Lehtomäki, H. et al. Estimating risk factor attributable burden – challenges and potential solutions when using the comparative risk assessment methodology. Arch Public Health (2022). https://doi.org/10.1186/s13690-022-00900-8
Deze resultaten kwamen tot stand met de steun van de Vlaamse Overheid, Departement Zorg. De auteurs zijn verantwoordelijk voor de aangeboden informatie, deze is niet noodzakelijk bekrachtigd door de subsidiërende diensten.
1.Kernboodschappen
In 2022 werden meer dan 5800 sterfgevallen in verband gebracht met fijnstof, 2900 met stikstofdioxide en 900 met ozon. Dit komt neer op respectievelijk 5%, 2,5% en 0,8% van alle sterfgevallen in België.
Coronaire hartziekten, cerebrovasculaire aandoeningen en chronische obstructieve longziekten (COPD) zijn de belangrijkste doodsoorzaken gelinkt aan luchtverontreiniging.
Voor de meeste verontreinigende stoffen is het sterftecijfer in de loop der tijd gedaald, hoewel er regionale verschillen blijven bestaan.
België heeft het op zesde na hoogste sterftecijfer als gevolg van fijnstof en stikstofdioxide binnen de EU-14-landen.
De ziektelast door luchtvervuiling is ongelijk verdeeld, waarbij meer achterstand over het algemeen gepaard gaat met een hoger sterftecijfer.
2.Aantal overlijdens door fijnstof
In 2022 was luchtvervuiling door fijnstof (PM2.5) verantwoordelijk voor 5.811 sterfgevallen, wat neerkomt op 5% van alle sterfgevallen in België. PM2.5 veroorzaakte het verlies van 92.125 levensjaren als gevolg van vroegtijdig overlijden.
Ischemische hartaandoeningen, cerebrovasculaire aandoeningen en COPD zijn de belangrijkste oorzaken van PM2.5-gerelateerde sterfte
Fijnstof is oorzakelijk gelinkt aan 6 ziekten, waaronder hart- en vaatziekten, chronische ademhalingsziekten, longkanker en diabetes. Ischemische hartaandoeningen, cerebrovasculaire aandoeningen en chronische obstructieve longaandoeningen (COPD) zijn de belangrijkste oorzaken van PM2.5-gerelateerde sterfte, met respectievelijk 1.688, 1.572 en 1.142 sterfgevallen. De rangorde van de oorzaken van PM2.5-gerelateerde sterfte is consistent in de gewesten.
Belangrijkste doodsoorzaken toegerekend aan fijnstof, in aantal sterfgevallen, beide geslachten, alle leeftijden samen, België, 2022 Bron: Eigen berekeningen op basis van gegevens van Statbel [1] en IRCEL-CELINE [2]
De meeste sterfgevallen door fijnstof komen voor bij mannen, en voornamelijk op oudere leeftijd
De aan PM2.5 toe te schrijven sterfte neemt sterk toe met de leeftijd, waarbij de meeste sterfgevallen voorkomen bij mensen tussen 65 en 84 jaar en 85 jaar en ouder. Voor beide leeftijdscategorieën zijn hart- en vaatziekten en COPD de belangrijkste oorzaken van PM2.5-gerelateerde sterfgevallen. De ziektelast is over het algemeen hoger bij mannen, behalve bij mensen van 85 jaar en ouder.
Verdeling van PM2.5-gerelateerde sterfgevallen, per leeftijd en geslacht, België, 2022 Bron: Eigen berekeningen op basis van gegevens van Statbel [1] en IRCEL-CELINE [2]
De sterfte in verband met fijnstof is gedaald, hoewel regionale verschillen blijven bestaan
Sinds 2013 is de mortaliteit als gevolg van PM2.5 in alle gewesten gedaald. Ondanks deze daling blijven er regionale verschillen bestaan. Het sterftecijfer door PM2.5 was het hoogst in het Brusselse Hoofdstedelijke Gewest (53,6 per 100.000), gevolgd door het Vlaamse Gewest (51,3 per 100.000) en het laagst in het Waalse Gewest (44,6 per 100.000).
Trends in leeftijd gestandaardiseerde PM2.5-sterfgevallen per 100.000 mensen per gewest, voor beide geslachten, 2013-2022 Bron: Eigen berekeningen op basis van gegevens van Statbel [1] en IRCEL-CELINE [2]
België behoort tot de slechtste landen voor PM2.5-gerelateerde sterfgevallen in de EU-14
Volgens het Europees Milieuagentschap [3] was het PM2.5-gerelateerde sterftecijfer het zesde hoogste van de EU-14-landen en lag het boven het gemiddelde.
PM2.5-gerelateerde sterftecijfers per 100.000 inwoners, per land (EU-14), 2022 Bron: Europees Milieuagentschap [3]
3.Aantal overlijdens door stikstofdioxide
In 2022 was luchtvervuiling door stikstofdioxide (NO2) verantwoordelijk voor 2950 sterfgevallen, goed voor 2,5% van alle sterfgevallen in België. NO2 veroorzaakte het verlies van 45.723 levensjaren door vroegtijdige sterfte.
Ischemische hartaandoeningen, COPD en cerebrovasculaire aandoeningen zijn de belangrijkste oorzaken van NO2-gerelateerde sterfte
Stikstofdioxide heeft een oorzakelijk verband met de last van 5 ziekten, waaronder hart- en vaatziekten, chronische ademhalingsziekten en diabetes. Ischemische hartaandoeningen, chronische obstructieve longaandoeningen (COPD) en cerebrovasculaire aandoeningen zijn de belangrijkste oorzaken van NO2-gerelateerde sterfte, met respectievelijk 1.068, 865 en 625 sterfgevallen. De rangorde van de oorzaken van NO2-gerelateerde sterfte is consistent in de gewesten.
Belangrijkste doodsoorzaken toegerekend aan stikstofdioxide, in aantal sterfgevallen, beide geslachten, alle leeftijden samen, België, 2022 Bron: Eigen berekeningen op basis van gegevens van Statbel [1] en IRCEL-CELINE [2]
De meeste sterfgevallen als gevolg van stikstofdioxide doen zich voor bij mannen, voornamelijk op oudere leeftijd
De aan NO2 toe te schrijven sterfte neemt sterk toe met de leeftijd, waarbij de meeste sterfgevallen voorkomen bij mensen tussen 65 en 84 jaar en 85 jaar en ouder. Voor beide leeftijdscategorieën zijn ischemische hartaandoeningen, beroerte en COPD de belangrijkste oorzaken van NO2-gerelateerde sterfte. De ziektelast is over het algemeen hoger bij mannen, behalve bij mensen van 85 jaar en ouder.
Verdeling van NO2-gerelateerde sterfgevallen, naar leeftijd en geslacht, België, 2022 Bron: Eigen berekeningen op basis van gegevens van Statbel [1] en IRCEL-CELINE [2]
De sterfte als gevolg van stikstofdioxide ligt in Brussel 50% hoger dan in de andere gewesten
Sinds 2013 is de NO2-gerelateerde sterfte in alle gewesten gedaald. Ondanks deze daling blijven er regionale verschillen bestaan. Het percentage NO2-gerelateerde sterfgevallen was veruit het hoogst in het Brusselse Hoofdstedelijke Gewest (34,9 per 100.000), ongeveer 50% hoger in vergelijking met het Waalse Gewest (26,4 per 100.000) en het Vlaamse Gewest (23,3 per 100.000).
Trends in leeftijd gestandaardiseerde NO2-sterfte per 100.000 mensen per gewest, voor beide geslachten, 2013-2022 Bron: Eigen berekeningen op basis van gegevens van Statbel [1] en IRCEL-CELINE [2]
België behoort tot de slechtste landen voor NO2-gerelateerde sterfgevallen in de EU-14
Volgens het Europees Milieuagentschap [3] was het NO2-gerelateerde sterftecijfer het zesde hoogste van de EU-14-landen en lag het boven het gemiddelde.
NO2-gerelateerde sterftecijfers per 100.000, naar land (EU-14), 2022 Bron: Europees Milieuagentschap [3]
4.Aantal overlijdens door ozon
Ozon houdt verband met de ziektelast van chronische obstructieve longziekten
Ozon (O3) is oorzakelijk verbonden met de last van chronische obstructieve longziekte (COPD). In 2022 was omgevingsluchtvervuiling door O3 verantwoordelijk voor 934 sterfgevallen, goed voor 0,8% van alle sterfgevallen in België. O3 veroorzaakte het verlies van 15.718 levensjaren door vroegtijdige sterfte.
De meeste sterfgevallen als gevolg van ozon komen voor bij mannen, voornamelijk op oudere leeftijd
Sterfte door O3 neemt over het algemeen toe met de leeftijd, waarbij de meeste sterfgevallen voorkomen bij mensen tussen 65 en 84 jaar. Binnen alle leeftijdscategorieën is de ziektelast hoger bij mannen.
Verdeling van O3-gerelateerde sterfgevallen, per leeftijd en geslacht, België, 2022 Bron: Eigen berekeningen op basis van gegevens van Statbel [1] en IRCEL-CELINE [2]
De sterfte door ozon is stabiel gebleven
Sinds 2013 schommelt de O3-gerelateerde sterfte, , met pieken in 2018, 2020 en 2022 maar geen significante langetermijntrend. In 2022 was het sterftecijfer door O3 het hoogst in het Waalse Gewest (10,6 per 100.000), gevolgd door het Brusselse Hoofdstedelijke Gewest (7,0 per 100.000), en het laagst in het Vlaamse Gewest (6,7 per 100.000).
Trends in leeftijd gestandaardiseerde O3-sterfgevallen per 100.000 mensen per gewest, voor beide geslachten, 2013-2022 Bron: Eigen berekeningen op basis van gegevens van Statbel [1] en IRCEL-CELINE [2]
België staat op de middelste plaats voor O3-gerelateerde sterfgevallen in de EU-14
Volgens het Europees Milieuagentschap [3] was het O3-gerelateerde sterftecijfer het achtste hoogste van de EU-14-landen en lag het onder het gemiddelde.
O3-gerelateerde sterftecijfers per 100.000, naar land (EU-14), 2022 Bron: Europees Milieuagentschap [3]
5.Ongelijkheden in de sterfte door luchtvervuiling
Hoewel de mortaliteit die toe te schrijven is aan PM2,5 en NO₂ is afgenomen, zijn de ongelijkheden in deze last grotendeels intact gebleven. De schijnbare daling in Brussel in 2021, veroorzaakt door een piek in het aantal sterfgevallen onder de minst achtergestelde bevolkingsgroepen, weerspiegelt waarschijnlijk eerder een tijdelijke afwijking dan een langetermijntrend, aangezien de PAF in 2022 weer lijkt te stijgen. De grootste ongelijkheden werden vastgesteld in Wallonië, waar tot 37% (NO₂) van de sterfte door luchtvervuiling kan worden toegeschreven aan achterstand (laagste: 18% voor O₃).
De ongelijkheden zijn momenteel het laagst in Brussel, waar tot 16% (PM2,5) en 26% (NO₂) van de sterfte door luchtvervuiling kan worden toegeschreven aan achterstand. De PAF voor O₃ in Brussel is negatief (-18%), wat erop wijst dat de toerekenbare last hoger is bij de minst achtergestelden. De ongelijkheden op het gebied van milieugezondheid liggen in Vlaanderen tussenin (13% - 27%).
PM2.5
NO2
O3
Fractie van leeftijd gestandaardiseerde sterfgevallen door luchtvervuiling toegerekend aan deprivatie, voor beide geslachten, België, 2013-2022 Bron: Eigen berekeningen op basis van gegevens van Statbel [1], IRCEL-CELINE [2], IMA [5] en de Federale Politie [6]
Fractie van leeftijd gestandaardiseerde sterfgevallen door luchtvervuiling toegerekend aan deprivatie, voor beide geslachten, België, 2013-2022 Bron: Eigen berekeningen op basis van gegevens van Statbel [1], IRCEL-CELINE [2], IMA [5] en de Federale Politie [6]
Fractie van leeftijd gestandaardiseerde sterfgevallen door luchtvervuiling toegerekend aan deprivatie, voor beide geslachten, België, 2013-2022 Bron: Eigen berekeningen op basis van gegevens van Statbel [1], IRCEL-CELINE [2], IMA [5] en de Federale Politie [6]
In het project EBoD-FL wordt de ziektelast door milieustressoren berekend voor het Vlaamse Gewest. Een deel van de analyses wordt uitgebreid naar de andere gewesten om schattingen voor het hele land te verkrijgen als onderdeel van de Belgische Nationale Ziektelaststudie.
We gebruikten vergelijkende risicobeoordeling om sterfgevallen door luchtvervuiling te berekenen [4]. De blootstelling aan luchtvervuiling is gebaseerd op gemodelleerde luchtkwaliteitsgegevens van IRCEL-CELINE [2], berekend als een bevolkingsgewogen gemiddelde concentratie. Dit stelde ons in staat om de bijdrage van elke luchtverontreinigende stof aan de ziektelast te schatten, bekend als de toerekenbare fractie voor de bevolking. Door deze percentages te combineren met de schattingen van de totale ziektelast, berekenden we de toerekenbare ziektelast voor elke ziekte per leeftijdsgroep, geslacht en gewest. Daarnaast berekenden we percentages per 100.000 personen en gestandaardiseerde percentages (BSP) met behulp van bevolkingsaantallen van Statbel.
Om de ongelijkheden te beoordelen, worden de schattingen van de luchtverontreinigingstoe te schrijven last gekoppeld aan de Belgische index van meervoudige deprivatie (BIMD) op gebiedsniveau. Dit laat toe om de last op te splitsen per deprivatieklasse, zodat de ongelijkheden vervolgens kunnen worden samengevat als de fractie van sterfte door luchtvervuiling toe te schrijven aan deprivatie.
We berekenen de ziektelast die kan worden toegeschreven aan luchtvervuiling per vervuilende stof, leeftijd, geslacht, gewest, jaar en oorzaak. De volledige reeks schattingen kan worden bekeken via https://burden.sciensano.be/shiny/risk/.
Gegevens over blootstelling aan luchtverontreiniging kunnen op deze pagina worden geraadpleegd.
Definities
YLL
De verloren levensjaren of YLL is een maatstaf voor de fatale ziektelast ten gevolge van vroegtijdige sterfte in een specifieke populatie. YLLs worden berekend door de sterfte (in aantallen) te vermenigvuldigen met de levensverwachting op de leeftijd van sterfte. De YLL geeft hierdoor het aantal levensjaren weer die een persoon verloren heeft ten gevolge van vroegtijdige sterfte door een specifieke aandoening.
EU-14
De EU-14 komt overeen met alle landen die tussen 1995 en 2004 tot de Europese Unie behoorden: België, Denemarken, Duitsland, Finland, Frankrijk, Griekenland, Ierland, Italië, Luxemburg, Nederland, Oostenrijk, Portugal, Spanje, en Zweden. We vergelijken de Belgische gezondheidsstatus met die van de EU-14 omdat deze landen vergelijkbare sociaal-economische omstandigheden hebben. Opmerking : het Verenigd Koninkrijk is uitgesloten omdat het niet langer lid is van de EU.
Voor leeftijd gestandaardiseerd sterftecijfer
De voor leeftijd gestandaardiseerde sterfte geeft het volgens leeftijd gewogen gemiddelde sterftecijfer weer en kan zo de verschillen te wijten aan de leeftijdsstructuur van de bevolking opvangen.
Deprivatie
Deprivatie kan gedefinieerd worden als een toestand van benadeling ten opzichte van de lokale gemeenschap of de bredere samenleving, hier gemeten met de Belgische index van meervoudige deprivatie (BIMD). De BIMD is een samengestelde maatstaf die indicatoren uit zes domeinen combineert: inkomen, werkgelegenheid, onderwijs, huisvesting, gezondheid en criminaliteit (gebaseerd op gegevens van Statbel [1], IMA [5] en de Belgische federale politie [6]). De resulterende index gaat van 1 tot 10, waarbij 1 overeenkomt met de 10% meest achtergestelde buurten, 2 met de 10% op één na meest achtergestelde, enzovoort [7]. Om cirkelredeneringen te vermijden, werd een aangepaste index gebruikt, waarbij de gezondheidsindicatoren werden weggelaten.
Ongelijkheden
Ongelijkheid in ziektelast door luchtvervuiling wordt geëvalueerd als de aan deprivatie toe te schrijven fractie. Deze fractie vergelijkt de belasting in de bevolking als geheel met die van de 10% meest welvarende (BIMD 10) en meet als zodanig de fractie van de belasting die kan worden toegeschreven aan deprivatie. Een positieve waarde betekent dat de meer achtergestelde gemeenschappen een grotere last dragen, terwijl een negatieve waarde aangeeft dat de meer welvarende gemeenschappen een grotere last dragen.
Plass, D., Hilderink, H., Lehtomäki, H. et al. Estimating risk factor attributable burden – challenges and potential solutions when using the comparative risk assessment methodology, 2022. https://doi.org/10.1186/s13690-022-00900-8
Otavova, M., Masquelier, B., Faes, C., Van den Borre, L., Bouland, C., De Clercq, E., Vandeninden, B., De Bleser, A., & Devleesschauwer, B. (2023). Measuring small-area level deprivation in Belgium: The Belgian Index of Multiple Deprivation, 2023. https://doi.org/10.1016/j.sste.2023.100587
Tegen 2040 stijgt de ziektelast door verminderde levenskwaliteit met 10% als de huidige trends doorgaan.
De levensjaren met een beperking (YLD) bij vrouwen blijft sneller stijgen in vergelijking met mannen.
De bestaande regionale verschillen tussen het Brusselse Hoofdstedelijke Gewest, het Waalse Gewest en het Vlaamse Gewest blijven stabiel tot 2040.
De positie van België onder de EU-14-landen verslechtert van de 7e plaats in 2021 naar de 5e plaats in 2040.
2.Prevalentie en verloren levensjaren door ziekte
Tegen 2040 stijgt de morbiditeit in België met 10% als de trends zich voortzetten
Tegen 2040 zal de last door verminderde levenskwaliteit, gemeten in verloren levensjaren met beperking (Years Lived with Disability, YLDs), in België naar verwachting met 10% toenemen voor 33 belangrijke ziekten die in de Belgische nationale Ziektenlaststudie zijn opgenomen voor de projectiestudie. Dit cijfer is aangepast aan de veranderingen in de bevolkingsstructuur, inclusief leeftijd en bevolkingsaantallen, op basis van de demografische vooruitzichten van het Federaal Planbureau.
De projecties tonen een groei in het aantal gerapporteerde ziekten in België met een toename van 1 ziekte per persoon in 2021 naar 1,2 ziekten per persoon in 2040. Deze cijfers bevestogen dat multimorbiditeit tegen 2040 een groter uregentie kan worden in België. Hierbij werd het cijfer gecorrigeerd aan de hand van veranderingen in de leeftijdstructuur van de populatie omwille van bijvoorbeeld de vergrijzing. De groei in aantal gerapporteerde ziekten per persoon is nog groter wanneer we naar de ruwe cijfers kijken, waarbij het aantal gerapporteerde ziekten per persoon zou toenemen tot 1,3.
De voorspelde last stijgt sneller bij vrouwen dan bij mannen
De toename in ziektenlast door een verminderde levenskwaliteit (YLD) tussen 2021 en 2040 zal naar verwachting hoger zijn bij vrouwen (+18%) dan bij mannen (+14%). In België kan het aantal gerapporteerde ziekten bij vrouwen oplopen tot 1,3 per 100.000 vrouwen in 2040, terwijl dit aantal bij mannen wordt geschat op 1,1 per 100.000 mannen in 2040.
Wat betreft YLDs zien we dat deze bij vrouwen tegen 2040 boven die van mannen zal uitstijgen. Dit in tegenstelling tot het aantal ziekten per persoon dat nu reeds hoger is bij vrouwen in vergelijking met mannen. Dit verschil kan erop wijzen dat de groei van ziekten met een hogere impact op de levenskwaliteit sneller is bij vrouwen dan bij mannen.
De voorspelde ziektenlast is vergelijkbaar in de drie gewesten
De voorspelde toename in ziektenlast is vergelijkbaar in de drie gewesten in België, met een toename van 10% in het Brusselse Hoofdstedelijke Gewest en het Waalse Gewest, en een toename van 9% in het Vlaamse Gewest. Dit impliceert dat het bestaande regionale verschil, waarbij de hoogste morbiditeit wordt gezien in het Waalse Gewest gevolgd door het Brusselse Hoofdstedelijke Gewest en het Vlaamse Gewest, stabiel blijft tot 2040.
Geestelijke gezondheid, musculoskeletale aandoeningen en chronische ademhalingsaandoeningen blijven de grootste bijdragers aan morbiditeit in België
Tegen 2040 blijven de ziektegroepen die de grootste ziektenlast in België veroorzaken geestelijke gezondheid, musculoskeletale aandoeningen en chronische ademhalingsaandoeningen. Hoewel de totale ziektenlast in België stijgt, zijn er enkele belangrijke veranderingen in de rangorde van individuele ziekten tussen 2021 en 2040. Angststoornissen laten de hoogste voorspelde toename zien, van positie 6 in 2021 naar positie 2 in 2040. Naast angststoornissen nemen ook migraine en chronische nierziekten toe en stijgen zij met minstens twee posities in de rangorde.
Vooruitzichten voor België binnen de EU-14-landen zijn slechter dan die van andere landen
In 2021 stond België op de 7e plaats voor leeftijdsgecorrigeerde YLDs veroorzaakt door niet-overdraagbare ziekten. Volgens de GBD Foresight-studie zal de positie van België verslechteren ten opzichte van andere EU-landen, aangezien België in 2040 op de 5e plaats binnen de EU-14 zal staan.
Voor leeftijd gecorrigeerde YLD rangorde per land (EU-14), 2021 - 2040 Bron: GBD, 2021 [7]
Wat zijn de belangrijkste ziekten in België? Welke risicofactoren dragen het meest bij aan de totale ziektenlast? Hoe ontwikkelt de ziektenlast zich in de tijd, en hoe verschilt deze tussen de gewesten van het land? In een context van toenemende budgettaire beperkingen is een nauwkeurig antwoord op deze basisvragen meer dan ooit noodzakelijk om beleidsvorming te ondersteunen.
Om de gezondheidszorgplanning te informeren en toekomstige behoeften aan te pakken, voert Sciensano projecties uit over de ziektenlast in België. Door schattingen te genereren van toekomstige prevalentie en verloren levensjaren in ziekte (YLD) in verschillende leeftijdsgroepen, geslachten en gewesten, kunnen we anticiperen op hoe patronen van morbiditeit zich in de tijd kunnen ontwikkelen. YLD-projecties kwantificeren de impact van verschillende ziekten in termen vanverloren levensjaren met ziekte, terwijl prevalentieschattingen het aantal individuen aangeven dat mogelijk getroffen wordt. Samen bieden deze metrics een toekomstgerichte beoordeling van de gezondheidsuitdagingen die België waarschijnlijk zullen treffen, wat helpt om interventies te prioriteren en middelen effectiever toe te wijzen.
We berekenen schattingen van de ziektenlast naar leeftijd, geslacht en gewest, wat een zeer gedetailleerde beoordeling van de gezondheidstoestand mogelijk maakt. De volledige set schattingen kan worden verkend via https://burden.sciensano.be/shiny/projections.
Definities
Projecties
Projecties verwijzen naar een methodologie om de toekomst te voorspellen via statistische analyse. In de huidige projecties gaat het scenario uit van een voortzetting van de trends die in het verleden zijn waargenomen. Om de toekomstige niet-fatale ziektenlast te projecteren, werd een Bayesiaans gegeneraliseerd lineair regressiemodel toegepast op de waargenomen gegevens, en werd de trend uit het verleden naar de toekomst geëxtrapoleerd.
YLD
De levensjaren met een beperking of YLD is een maatstaf voor de niet-fatale ziektelast ten gevolge van een beperking in een specifieke populatie. YLDs worden berekend door het aantal personen met een specifieke aandoening te vermenigvuldigen met de (volgens ernst gewogen) graad van beperking. De YLD geeft hierdoor de proportionele verloren levenskwaliteit weer door het leven met een specifieke aandoening..
EU-14
De EU-14 komt overeen met alle landen die tussen 1995 en 2004 tot de Europese Unie behoorden: België, Denemarken, Duitsland, Finland, Frankrijk, Griekenland, Ierland, Italië, Luxemburg, Nederland, Oostenrijk, Portugal, Spanje en Zweden. We vergelijken de Belgische gezondheidsstatus met die van de EU-14 omdat deze landen vergelijkbare sociaaleconomische omstandigheden hebben. Opmerking: Het Verenigd Koninkrijk is niet opgenomen in deze lijst, aangezien ze de EU verlaten hebben.
Global Burden of Disease Collaborative Network. Global Burden of Disease Study 2019 (GBD 2019) Results. Seattle, United States: Institute for Health Metrics and Evaluation (IHME), 2020. Available from http://ghdx.healthdata.org/gbd-results-tool.
In 2022 waren meer dan 4.603 sterfgevallen in België geassocieerd met alcohol. Dit is 4% van alle sterfgevallen, wat resulteerde in 111.872 verloren levensjaren door vroegtijdige sterfte in België voor dat jaar.
Levercirrose, overmatig alcoholgebruik en darmkanker zijn de belangrijkste doodsoorzaken geassocieerd met alcoholgebruik.
Over de jaren heen zijn de cijfers gestegen, met de grootste stijging in het Brusselse Hoofdstedelijke Gewest.
Het sterftecijfer gelinkt aan alcohol in België ligt dichtbij het EU-14-gemiddelde.
2.Aantal overlijdens door de gevolgen van alcoholgebruik
Alcoholgebruik was in 2022 gelinkt aan 4.603 sterfgevallen, ofwel 4% van alle sterfgevallen in België. Alcohol is geassocieerd met 111.872 verloren levensjaren door vroegtijdige sterfte.
De meeste overlijdens geassocieerd met alcoholgebruik deden zich voor bij mannen en mensen ouder dan 65 jaar
Maar liefst 68% van de sterfgevallen gelinkt aan alcoholgebruik betrof mannen, wat neerkomt op 3.116 sterfgevallen. De meeste sterfgevallen deden zich voor bij personen tussen 65 en 84 jaar wat neerkomt op 45% (1.390 sterfgevallen). Personen tussen de 45 en 65 jaar volgen met 34% van de sterfgevallen gerelateerd met alcohol, ofwel 1.031 sterfgevallen.
Verdeling van het aantal sterfgevallen gelinkt aan alcohol, per leeftijd en geslacht, België, 2022 Source: Eigen berekeningen gebaseerd op data van Statbel [1]
Levercirrose, overmatig alcohol gebruik en darmkanker zijn de belangrijkste doodsoorzaken geassocieerd met alcoholgebruik
Alcoholgebruik wordt geassocieerd met meer dan 200 ziekten of aandoeningen. Van de 34 ziekten die in dit onderzoek zijn opgenomen, zijn levercirrose, overmatig alcoholgebruik en darmkanker de belangrijkste doodsoorzaken gerelateerd aan alcoholgebruik, gelinkt aan respectievelijk 1151, 576 en 553 sterfgevallen.
Er zijn significante verschillen tussen mannen en vrouwen in de specifieke doodsoorzaken door alcohol. Bij vrouwen is borstkanker met 417 sterfgevallen de belangrijkste oorzaak. Bij mannen daarentegen is levercirrose de belangrijkste oorzaak, met 824 sterfgevallen. Daarnaast is zelfverminking de vijfde belangrijkste oorzaak van sterfgevallen door alcoholgebruik bij mannen, met 304 sterfgevallen. Bij vrouwen staat het echter op de achtste plaats, met naar schatting 87sterfgevallen.
Verdeling van het aantal sterfvallen gelinkt aan alcohol, per oorzaak en geslacht, België, 2022 Source: Eigen berekeningen gebaseerd op data van Statbel [1]
Hoewel alcohol een licht beschermend effect lijkt te hebben voor bepaalde aandoeningen, zoals coronaire hartziekten en diabetes, betekent dit niet dat alcoholgebruik over het algemeen gunstig is. De schadelijke effecten van alcohol zijn veel groter dan de mogelijke voordelen. Alcohol draagt in belangrijke mate bij aan sterfgevallen door aandoeningen zoals kanker, leverziekten en cardiovasculaire problemen. Het is schadelijk voor zowel individuen als de samenleving, ongeacht de hoeveelheid die wordt geconsumeerd.
Het sterftecijfer gelinkt aan alcoholgebruik is hoger in het Brusselse Hoofdstedelijke Gewest in vergelijking met het Waalse Gewest en het Vlaamse Gewest
Sinds 2013 is er een algemene stijgende trend in de sterftecijfers gelinkt aan alcoholgebruik in alle gewesten.
In 2013 had het Waalse Gewest het hoogste leeftijdsgestandaardiseerde alcoholgerelateerde sterftecijfer, met 46,2 sterfgevallen per 100.000 inwoners. De sterftecijfers in het Brusselse Hoofdstedelijke Gewest en het Vlaamse Gewest waren lager, met respectievelijk 36,9 en 37,0 sterfgevallen per 100.000 inwoners.
Tussen 2013 en 2022 kende het Brusselse Hoofdstedelijke Gewest de grootste stijging van het leeftijdsgestandaardiseerde alcoholgerelateerde sterftecijfer (+15,9). Het Waalse Gewest kende eveneens een stijging (+3,0), terwijl het Vlaamse Gewest een daling kende (-4,3). In 2022 had het Brusselse Hoofdstedelijke Gewest met 52,8 sterfgevallen per 100.000 inwoners het hoogste alcoholgerelateerde sterftecijfer.
Verdeling van leeftijdsgecorrigeerde sterfgevallen gerelateerd aan alcohol per 100.000 inwoners per gewest, voor beide geslachten, 2013-2022 Source: Own calculations based on data from Statbel [1]
In België ligt het sterftecijfer gelinkt aan alcoholgebruik dichtbij het EU-14-gemiddelde
Volgens de Global Burden of Disease 2023 studie [2] lag het geschatte leeftijdsgecorrigeerde sterftecijfer in België (27.5 per 100.000) in 2021 rond het gemiddelde van de EU-14 landen (30.2 per 100.000).
Leeftijdsgecorrigeerde sterftecijfers per 100.000, per land van vestiging (EU-14), 2023 Bron: GBD 2023 study [2]
Deze studie heeft als doel de impact van alcoholconsumptie op de gezondheid in België te kwantificeren door gebruik te maken van representatieve gegevens van de Belgische Gezondheidsenquête (BHIS). Deze enquête werd geselecteerd als de beste beschikbare gegevensbron omdat ze gedetailleerde informatie bevat over alcoholgebruik [3]. Vervolgens construeerden we een tijdreeks op basis van de BHIS-gegevens om jaarlijkse schattingen te krijgen van 2013 tot 2022. Deze tijdsreeks biedt uitgebreide informatie over de trends in alcoholconsumptie per leeftijd, geslacht en gewest. Dit stelde ons in staat om de bijdrage van alcoholconsumptie aan de ziektelast te schatten via de Population Attributable Fraction (PAF) vergelijking voor elke gerelateerde gezondheidstoestand. Door de PAF-percentages te combineren met de schattingen van de totale sterftelast, berekenden we de toerekenbare sterftelast voor elke ziekte per leeftijdsgroep, geslacht en gewest. Daarnaast berekenden we percentages per 100.000 personen en leeftijdsgestandaardiseerde percentages (BSP) met behulp van bevolkingsschattingen van Statbel.
We gebruikten de Comparative Risk Assessment (CRA)-methode om aan alcohol toe te schrijven sterfte te berekenen. Hiermee kunnen aan de bevolking toe te schrijven fracties (PAF's) worden geschat, waarmee de ziektelast als gevolg van blootstelling wordt gekwantificeerd. De toerekenbare last (bijvoorbeeld sterfgevallen) vertegenwoordigt het deel van de last dat in verband kan worden gebracht met blootstelling aan een specifieke risicofactor, zoals alcoholconsumptie, en dat niet zou zijn opgetreden zonder blootstelling in het verleden [4].
We berekenen de schattingen van de toerekenbare last van alcoholgebruik per leeftijd, geslacht, gewest, jaar en oorzaak. De volledige reeks schattingen kan worden bekeken via https://burden.sciensano.be/shiny/risk/
Primaire data over alcoholsgebruik kan geraadpleegd worden via deze pagina.
Definities
EU-14
De EU-14 bestaat uit alle landen die tussen 1995 en 2004 deel uitmaakten van de Europese Unie: België, Denemarken, Duitsland, Finland, Frankrijk, Griekenland, Ierland, Italië, Luxemburg, Nederland, Oostenrijk, Portugal, Spanje en Zweden. We vergelijken de Belgische gezondheidsstatus met die van de EU-14 omdat deze landen vergelijkbare socio-economische omstandigheden hebben. Opmerking: Het Verenigd Koninkrijk is uitgesloten omdat het niet langer lid is van de EU.
Voor leeftijd gecorrigeerd sterftecijfer
De voor leeftijd gecorrigeerde sterfte is een gewogen gemiddelde van het volgens leeftijd gewogen sterftecijfer om variaties te verwijderen die het gevolg zijn van verschillen in leeftijdsstructuur tussen bevolkingsgroepen.
Institute for Health Metrics and Evaluation (IHME). (2024). Global Burden of Disease Collaborative Network. Global Burden of Disease Study 2023 (GBD 2023) Resultaten hhttps://vizhub.healthdata.org/gbd-results/
Plass, D., Hilderink, H., Lehtomäki, H. et al. Estimating risk factor attributable burden – challenges and potential solutions when using the comparative risk assessment methodology. Arch Public Health (2022). https://doi.org/10.1186/s13690-022-00900-8
In 2022 waren meer dan 9.500 sterfgevallen in België geassocieerd met roken. Dit is 8,2% van alle sterfgevallen of meer dan 200.000 verloren levensjaren in België in dat jaar.
Longkanker, chronische obstructieve longziekte (COPD) en coronaire hartziekten zijn de belangrijkste doodsoorzaken geassocieerd met roken.
Doorheen de tijd is er een dalende trend in het sterftecijfer, maar verschillen tussen de gewesten blijven bestaan.
Van de EU-14 landen heeft België het op vier na hoogste aantal sterfgevallen toegeschreven aan roken per 100.000 inwoners.
2.Aantal sterfgevallen door roken
In 2022 was het roken van sigaretten gerelateerd aan 9.504 sterfgevallen. Dit is 8,2% van alle sterfgevallen in België. Wat resulteerde in 208.058 verloren levensjaren door vroegtijdige sterfte, dat gelinkt zijn aan tabaksgebruik.
De belangrijkste doodsoorzaken door tabaksgebruik zijn longkanker, COPD en coronaire hartziekten
Roken is in verband gebracht met de ziektelast van 35 ziekten, waaronder 16 vormen van kanker, 5 hart- en vaatziekten, COPD en astma. Longkanker, COPD en coronaire hartziekten zijn de belangrijkste oorzaken van door tabaksgebruik veroorzaakte sterfte, gelinkt aan respectievelijk 3694, 1520 en 1281 sterfgevallen in 2022.
Over het algemeen waren de belangrijkste oorzaken van tabaksgerelateerde sterfte vergelijkbaar tussen mannen en vrouwen en tussen de gewesten. Er werden enkele kleine regionale verschillen waargenomen: Alzheimer en andere vormen van dementie stonden hoger gerangschikt in het Vlaamse Gewest (8e plaats) en het Brusselse Hoofdstedelijke Gewest (9e plaats) dan in het Waalse Gewest (11e plaats), terwijl slokdarmkanker hoger gerangschikt stond in het Waalse Gewest en het Vlaamse Gewest (7e plaats) dan in het Brusselse Hoofdstedelijke Gewest (11e plaats).
De verschillen tussen mannen en vrouwen waren meer uitgesproken. Borstkanker (8e plaats) en baarmoederhalskanker (9e plaats) kwamen enkel voor bij vrouwen, terwijl mannen hogere rangschikkingen vertoonden voor verschillende met roken geassocieerde kankers en aorta-aneurysma.
Rangschikking van de tien belangrijkste doodsoorzaken toegeschreven aan roken, in aantal sterfgevallen, beide geslachten, alle leeftijden samen, België, 2022 Source: Eigen berekeningen gebaseerd op data van Statbel [1]
De meeste sterfgevallen door tabaksgebruik komen voor bij mannen, en voornamelijk op oudere leeftijd
Het grootste deel van de sterfgevallen veroorzaakt door roken komt voor bij mensen tussen de 65 en 84 jaar oud. De meeste van deze sterfgevallen werden veroorzaakt voor kanker (neoplasma, 60%), hartziekten (cardiovasculaire ziekten, 20%), en longziekten (chronisch respiratoire ziekten, 18%). De ziektelast gerelateerd aan roken was hoger bij mannen dan bij vrouwen, en dit ongeacht hun leeftijd.
Verdeling van het aantal sterfgevallen gerelateerde aan roken, per leeftijd, per geslacht, België, 2022 Source: Eigen berekeningen gebaseerd op data van Statbel [1]
Het sterftecijfer gelinkt aan roken ligt hoger in het Brusselse Hoofdstedelijke Gewest en het Waalse Gewest dan in het Vlaamse Gewest
Sinds 2013 wordt in alle gewesten een algemene daling waargenomen van het sterftecijfer geassocieerd met roken. Toch blijven regionale verschillen bestaan. Het hoogste sterftecijfer door roken komt voor in het Waalse Gewest (112,49 per 100.000 inwoners), gevolgd door het Brusselse Hoofdstedelijke Gewest (78,89 per 100.000 inwoners), terwijl het Vlaamse Gewest het laagste cijfer had (65,75 per 100.000 inwoners). Het sterftecijfer lag in het Waalse Gewest. ongeveer 1,7 keer hoger dan in het Vlaamse Gewest
Verdeling van leeftijdsgecorrigeerde sterfgevallen gerelateerd aan roken per 100.000 inwoners per gewesten, voor beide geslachten, 2013-2022 Source: Eigen berekeningen gebaseerd op data van Statbel [1]
België behoort tot de landen in de EU-14 met het hoogste sterftecijfer geassocieerd met roken
Naar schatting lag het sterftecijfer in België in 2022 volgens de Global Burden of Disease studie 2023 (Institute for Health Metrics and Evaluation (IHME), 2026)[2] boven het gemiddelde van de EU-14 landen, waarmee België op de vijfde plaats staat met de hoogste sterftecijfers.
Leeftijdsgecorrigeerde sterftecijfers per 100.000, naar land van vestiging (EU-14), 2022 Source: Eigen berekeningen gebaseerd op data van Statbel [1]
Deze studie heeft als doel de gezondheidseffecten van tabaksgebruik in België te kwantificeren. Hiervoor maakten we gebruik van representatieve gegevens uit de Gezondheidsenquête (BHIS). Deze enquête werd gekozen als de beste beschikbare gegevensbron omdat ze gedetailleerde informatie bevat over rookgedrag [3]. Vervolgens construeerden we op basis van de BHIS data een tijdreeks met jaarlijkse schattingen van 2013 tot 2022. Deze tijdreeks biedt uitgebreide inzichten in de trends van rookgedrag naar leeftijd, geslacht en gewest.
Met behulp van de Population Attributable Fraction (PAF)-vergelijking konden we vervolgens de bijdrage van roken aan de ziektelast inschatten. Door de PAF-percentages te combineren met schattingen van de totale ziektelast, berekenden we de toerekenbare ziektelast voor elke ziekte, naar leeftijdsgroep, geslacht en gewest. Daarnaast berekenden we percentages per 100.000 inwoners en gestandaardiseerde percentages (BSP) op basis van bevolkingsramingen van Statbel.
Om de aan roken gerelateerde sterfgevallen te berekenen, maakten we gebruik van de Comparative Risk Assessment (CRA)-methode. Deze methode maakt het mogelijk om populatie-attributiefracties (PAF's) te schatten, waarmee de ziektelast veroorzaakt door blootstelling aan een risicofactor kan worden gekwantificeerd. De toerekenbare ziektelast (bijvoorbeeld sterfgevallen) vertegenwoordigt het deel van de ziektelast dat kan worden toegeschreven aan blootstelling aan een specifieke risicofactor, zoals tabaksgebruik, en dat zich zonder die blootstelling niet zou hebben voorgedaan [4].
We berekenden de toerekenbare ziektelast van tabaksgebruik naar leeftijd, geslacht, gewest, jaar en oorzaak. De volledige set schattingen is beschikbaar via https://burden.sciensano.be/shiny/risk.
Primaire data over tabaksgebruik kan geraadpleegd worden via deze pagina.
Definities
EU-14
De EU-14 komt overeen met alle landen die tussen 1995 en 2004 tot de Europese Unie behoorden: België, Denemarken, Duitsland, Finland, Frankrijk, Griekenland, Ierland, Italië, Luxemburg, Nederland, Oostenrijk, Portugal, Spanje, en Zweden. We vergelijken de Belgische gezondheidsstatus met die van de EU-14 omdat deze landen vergelijkbare sociaal-economische omstandigheden hebben. Opmerking : het Verenigd Koninkrijk is uitgesloten omdat het niet langer lid is van de EU.
Voor leeftijd gecorrigeerd sterftecijfer
De voor leeftijd gecorrigeerde sterfte geeft het volgens leeftijd gewogen gemiddelde sterftecijfer weer en kan zo de verschillen te wijten aan de leeftijdsstructuur van de bevolking opvangen.
Institute for Health Metrics and Evaluation (IHME). (2026). Global Burden of Disease Collaborative Network. Global Burden of Disease Study 2023 (GBD 2023) Results. https://vizhub.healthdata.org/gbd-results/
Plass, D., Hilderink, H., Lehtomäki, H. et al. Estimating risk factor attributable burden – challenges and potential solutions when using the comparative risk assessment methodology. Arch Public Health (2022). https://doi.org/10.1186/s13690-022-00900-8
De 38 voornaamste aandoeningen in België leidden in 2022 tot een verlies van 1,1 miljoen gezonde levensjaren door een verlies aan levenskwaliteit.
Geestelijke aandoeningen en stoornissen in middelengebruik, musculoskeletale aandoeningen en neurologische aandoeningen waren in de belangrijkste oorzaken voor de ziektelast ten gevolge van een verlies aan levenskwaliteit in België.
De ziektelast ten gevolge van een verlies aan levenskwaliteit was in 2022 3% hoger bij vrouwen dan bij mannen.
Het grootste aandeel van de ziektelast in 2022 ten gevolge van een verlies aan levenskwaliteit wordt gedragen door jongeren en volwassenen met een leeftijd tussen 15 en 44 jaar oud.
De totale ziektelast door een verlies aan levenskwaliteit is het hoogst in het Waalse Gewest, Brusselse Hoofdstedelijke Gewest en het Vlaamse Gewest.
Onder de EU-14 landen, staat België op de zesde slechtste plaats wat betreft de ziektelast als gevolg van een verminderde levenskwaliteit.
2.Verloren levensjaren door ziekten
België verliest 1,1 miljoen gezonde levensjaren in 2022
De 38 voornaamste aandoeningen in België leidden tot een verlies van 1.142.198 gezonde levensjaren ten gevolge van een verlies aan levenskwaliteit (9.873 YLD's per 100.000). Meer dan 80% van deze niet-fatale ziektelast is toe te schrijven aan mentale aandoeningen en middelengebruik, musculoskeletale aandoeningen en neurologische aandoeningen. De top 5 specifieke aandoeningen voor deze YLD's waren depressie (16%), lage rugpijn (13%), stoornissen in alcoholgebruik (11%), nekpijn (8%) en drug gebruik (8%).
De totale ziektelast in 2022 als gevolg van een verminderde levenskwaliteit was 3% hoger bij vrouwen dan bij mannen. De voor leeftijd gecorrigeerde YLD's bedroegen 9.702 per 100.000 mannen en 10.016 per 100.000 vrouwen. Bij mannen waren de drie belangrijkste oorzaken voor YLD's alcoholgebruik (1.520 YLD's per 100.000), depressie (1.325 YLD's per 100.000) en lage rugpijn (1.240 YLD's per 100.000), terwijl bij vrouwen de drie belangrijkste specifieke oorzaken depressie (1.789 YLD's per 100.000), lage rugpijn (1.374 YLD's per 100.000) en nekpijn (1.013 YLD's per 100.000) waren.
In België wordt de ziektelast als gevolg van een verminderde levenskwaliteit grotendeels gedragen door jongeren en volwassenen. De meerderheid (34%) van de totale YLD's in de Belgische bevolking is toe te schrijven aan Belgen met een leeftijd tussen 15 en 44 jaar (53.314 YLD's per 100.000), gevolgd door de groep met een leeftijd tussen 45 en 64 jaar, waar in totaal 48.446 YLD's per 100.000, (33%) verloren gingen in 2022. Onder Belgen met een leeftijd tussen 65 jaar en 84 jaar, gingen 61.961 jaren verloren door verminderde levenskwaliteit per 100.000 (27%). De oudste groep met een leeftijd van 85 jaar en ouder draagt 6% bij tot de totale YLD's, terwijl de jongste groep (< 15 jaar) goed was voor 1% van het totale aantal YLD's. De belangrijkste specifieke oorzaken met de grootste impact in termen van YLD's per 100.000 waren verlies van gezichtsvermogen en epilepsie bij kinderen jonger dan 5 jaar en epilepsie en angststoornissen kinderen tussen 5 en 14 jaar. Depressie en stoornissen in alcoholgebruik waren de belangrijkste oorzaken bij jongeren en volwassenen tussen 15 en 44 jaar, depressie en lage rugpijn bij volwassenen tussen 45 en 84 jaar, en lage rugpijn en artrose bij ouderen ouder dan 85 jaar de grootste impact hadden op de levenskwaliteit.
Het Waalse en het Brusselse Hoofdstedelijk Gewest hebben het hoogste verlies aan kwaliteitsvolle levensjaren
Na correctie voor verschillen in bevolkingsgrootte en leeftijdsstructuur is de ziektelast in termen van verminderde levenskwaliteit het hoogst in het Waalse Gewest (11.678 YLD's per 100.000), gevolgd door het Brusselse Hoofdstedelijk Gewest (10.489 YLD's per 100.000) en het Vlaamse Gewest (8.794 YLD's per 100.000). De belangrijkste oorzaken voor een verlies aan levenskwaliteit zijn identiek tussen de regio's.
Het aantal verloren levensjaren met een beperking blijft stabiel over de tijd
Als we kijken naar trends in de tijd, na correctie voor de bevolkingsomvang en leeftijdsopbouw, is de ziektelast als gevolg van verminderde levenskwaliteit van de belangrijkste ziekten stabiel gebleven. De ziektelast van psychische aandoeningen en stoornissen in middelengebruik ging van 4.148 YLD's per 100.000 in 2013 naar 4.421 YLD's per 100.000 in 2022. De ziektelast van aandoeningen aan het bewegingsapparaat steeg van 2.655 YLD's per 100.000 in 2013 naar 2.950 YLD's per 100.000 in 2022.
Volgens de Global Burden of Disease 2021 study [7] was het geschatte aantal voor leeftijd gecorrigeerde verloren levensjaren door een verlies aan levenskwaliteit hoger dan het EU-14 gemiddelde, waarbij België op de zesde slechtste plaats staat qua verloren levensjaren binnen de EU-14.
Voor leeftijd gecorrigeerde levensjaren met een beperking per 100.000, EU-14 landen, 2021 Bron: GBD 2021 studie [7]
Wat zijn de aandoeningen met de grootste gezondheidsimpact in België? Welke risicofactoren dragen het meest bij tot de ziektelast? Hoe evolueert de ziektelast over de tijd en hoe groot is de ziektelast in vergelijking met onze buurlanden? Om een antwoord te kunnen bieden op deze vragen, voert Sciensano een nationale ziektelaststudie uit, waarbij de gezondheidsimpact van de 38 voornaamste aandoeningen in België wordt bekeken.
De ziektelast ten gevolge van een verlies aan levenskwaliteit wordt berekend aan de hand van jaren geleefd met een beperking (Years Lived with Disability, YLD). YLDs worden berekend door het aantal personen met een specifieke aandoening te vermenigvuldigen met de (volgens ernst gewogen) graad van beperking. De YLD geeft hierdoor de proportionele verloren levenskwaliteit weer door het leven met een specifieke aandoening
De ziektelast werd geschat per leeftijd, geslacht en gewest, waardoor een gedetailleerde analyse van de gezondheidsstatus in België mogelijk wordt. De gedetailleerde schattingen kunnen worden geraadpleegd via https://burden.sciensano.be/shiny/daly.
Definities
YLD
De levensjaren met een beperking of YLD is een maatstaf voor de niet-fatale ziektelast ten gevolge van een beperking in een specifieke populatie. YLDs worden berekend door het aantal personen met een specifieke aandoening te vermenigvuldigen met de (volgens ernst gewogen) graad van beperking. De YLD geeft hierdoor de proportionele verloren levenskwaliteit weer door het leven met een specifieke aandoening.
EU-14
De EU-14 komt overeen met alle landen die tussen 1995 en 2004 tot de Europese Unie behoorden: België, Denemarken, Duitsland, Finland, Frankrijk, Griekenland, Ierland, Italië, Luxemburg, Nederland, Oostenrijk, Portugal, Spanje en Zweden. We vergelijken de Belgische gezondheidsstatus met die van de EU-14 omdat deze landen vergelijkbare sociaaleconomische omstandigheden hebben. Opmerking: Het Verenigd Koninkrijk is niet opgenomen in deze lijst, aangezien ze de EU verlaten hebben.
Voor leeftijd gecorrigeerde prevalentie
De voor leeftijd gecorrigeerde prevalentie is een gewogen gemiddelde van de individuele leeftijdsspecifieke prevalenties met behulp van een externe standaardpopulatie. Het is de prevalentie die zou worden waargenomen als de populatie de leeftijdsstructuur van de standaardpopulatie had. Omdat leeftijd een belangrijke invloed heeft op het risico op diabetes, is deze standaardisatie noodzakelijk bij het vergelijken van verschillende populaties die verschillen met betrekking tot hun leeftijdsopbouw. Hier werd de Belgische halfjaarlijkse populatie van 2018 als standaardpopulatie gebruikt.
Global Burden of Disease Collaborative Network. Global Burden of Disease Study 2021 (GBD 2021) Results. Seattle, United States: Institute for Health Metrics and Evaluation (IHME), 2022. Available from http://ghdx.healthdata.org/gbd-results-tool.
De 38 voornaamste aandoeningen in België leidden in 2022 tot een verlies van 1,4 miljoen gezonde levensjaren door vroegtijdige sterfte.
Kanker, cardiovasculaire aandoeningen en infectieziekten waren in 2022 de voornaamste oorzaken voor de ziektelast door vroegtijdige sterfte in België.
De totale ziektelast door vroegtijdige sterfte was in 2022 hoger bij mannen dan bij vrouwen.
De ziektelast door vroegtijdige sterfte wordt voornamelijk gedragen door de ouderen.
De totale ziektelast door vroegtijdige sterfte is het hoogst in het Waalse Gewest, gevolgd door het Brusselse Hoofdstedelijke Gewest en het Vlaamse Gewest.
België staat gerangschikt als 4e slechtste voor de ziektelast door vroegtijdige sterfte onder de EU-14 landen.
2.Verloren levensjaren door vroegtijdige sterfte
Bijna 1,4 miljoen levensjaren verloren in 2022
De 38 voornaamste aandoeningen in België leidden tot een verlies van 1.378.490 gezonde levensjaren ten gevolge van vroegtijdig overlijden (11.842 YLLs per 100.000) in 2022. Meer dan 60% van de fatale ziektelast is toe te schrijven aan kanker, infectieziekten en cardiovasculaire aandoeningen. De top 5 specifieke aandoeningen voor deze YLLs waren longkanker (11%), Ischemische hartziekte (11%), cerebrovasculaire aandoeningen (7.8%), ziekte van Alzheimer en andere dementies (7,6%) en chronisch obstructief longlijden (6,8%).
Verdeling van verloren levensjaren per ziekte, België, 2022 Bron: Eigen berekeningen gebaseerd op data van Statbel [1]
Het aantal verloren levensjaren ten gevolge van vroegtijdig overlijden is hoger bij mannen dan bij vrouwen. De voor leeftijd gecorrigeerde verloren levensjaren bedroeg 14.998 YLLs per 100.000 mannen en 9.242 YLLs per 100.000 vrouwen. Bij mannen waren de drie voornaamste oorzaken voor een verlies van levensjaren coronaire hartziekte (1.901 YLL's per 100.000), longkanker (1.801 YLL's per 100.000) en zelfverminking (1.075 YLLs's per 100.000). De drie voornaamste oorzaken bij vrouwen waren longkanker (927 YLL's per 100.000), de ziekte van Alzheimer en andere vormen van dementie (924 YLL's per 100.000) en borstkanker (826 YLL's per 100.000).
Verdeling van voor leeftijd gecorrigeerde verloren levensjaren per geslacht en ziektegroep, België, 2022 Bron: Eigen berekeningen gebaseerd op data van Statbel [1]
In België wordt de ziektelast als gevolg van vroegtijdige sterfte grotendeels gedragen door ouderen. De meerderheid (68%) van de YLL's in de Belgische bevolking is toe te schrijven aan de groep met een leeftijd tussen 65 plussers (31.645 YLLs per 100.000 in de groep met een leeftijd tussen 65 and 84 jaar oud en 94.871 YLLs per 100.000 in de groep van 85 plussers). In de groep met een leeftijd tussen 45 en 64 jaar leden de Belgen aan 10.561 YLLs per 100.000 (24%), gevolgd door een totaal van 2.430 YLLs per 100.000 in de groep tussen 15 en 44 jaar (8%). De jongste groep (< 15 jaar) was goed voor minder dan 1% van het totale aantal YLLs. De belangrijkste specifieke oorzaken met de grootste impact in termen van YLL's per 100.000 waren lage luchtweginfecties en kanker van de hersenen en het zenuwstelsel bij kinderen jonger dan 5 jaar, kanker van de hersenen en het zenuwstelsel en zelfverminking bij kinderen van 5 tot 14 jaar, zelfverminking en verwondingen door verkeersongevallen bij jongeren en volwassenen tussen 15 en 44 jaar, longkanker en zelfverminking bij volwassenen tussen 45 en 64 jaar, longkanker en ischemische hartziekte bij ouderen van 65 tot 84 jaar, en de ziekte van Alzheimer en andere vormen van dementie en ischemische hartziekte bij mensen van 85 jaar en ouder.
Verderling van verloren levensjaren per leeftijd en ziektegroep, België, 2022 Bron: Eigen berekeningen gebaseerd op data van Statbel [1]
Het Waalse Gewest kent het hoogste aantal verloren levensjaren
Na het corrigeren voor de verschillen in leeftijd en de inwonersaantallen bleek de ziektelast het hoogst in het Waalse Gewest (13.703 YLL's per 100.000), gevolgd door het Brusselse Hoofdstedelijke Gewest (11.790 YLL's per 100.000) en het Vlaamse Gewest (10.896 YLL's per 100.000). De belangrijkste oorzaken waren vergelijkbaar in alle regio's. In Brussel en Wallonië stonden ischemische hartziekte en longkanker op de eerste twee plaatsen van de meest voorkomende ziekten. In Brussel werd de top drie vervolledigd door cerebrovasculaire aandoeningen, terwijl in Wallonië chronisch obstructief longlijden (COPD) op de derde plaats stond. In Vlaanderen bestond de top drie uit longkanker, ischemische hartziekte en de ziekte van Alzheimer.
Volgorde van ziektegroepen volgens voor leeftijd gecorrigeerde verloren levensjaren, België en gewesten, 2022 Bron: Eigen berekeningen gebaseerd op data van Statbel [1]
COVID-19 vroegtijdige sterfte daalt in 2022
Na correctie voor de veranderingen in inwonersaantallen en veranderingen in leeftijd over de tijd, is de ziektelast van de aandoeningen met de grootste impact door vroegtijdige sterfte afgenomen. De ziektelast van kanker is afgenomen van 4.252 YLL's per 100.000 personen in 2013 tot 3.675 YLL's per 100.000 personen in 2022. Een soortgelijke trend wordt waargenomen voor hart- en vaatziekten, waarvoor de ziektelast is afgenomen van 2.807 YLL's per 100.000 personen tot 2.197 YLL's per 100.000 personen in 2022. Desondanks is, omwille van COVID-19, het aantal infectieziekten toegenomen, van 692 YLL's per 100.000 individuen tot 2.974 YLL's per 100.000 individuen. Nadien daalde deze opnieuw tot 1.420 YLLs per 100.000 in 2022.
Verdeling van voor leeftijd gecorrigeerde verloren levensjaren per jaar en ziektegroep, België, 2013-2022 Bron: Eigen berekeningen gebaseerd op data van Statbel [1]
België scoort slecht onder de EU-14 landen
Volgens de Global Burden of Disease 2021 study [2] was het geschatte aantal voor leeftijd gecorrigeerde verloren levensjaren door vroegtijdige sterfte in België hoger dan het EU-14 gemiddelde, waarbij België als vierde slechtste gerangschikt staat binnen de EU-14.
Voor leeftijd gecorrigeerde verloren levensjaren per 100.000, EU-14 landen, 2021 Bron: GBD 2021 studie [2]
Wat zijn de aandoeningen met de grootste gezondheidsimpact in België? Welke risicofactoren dragen het meest bij tot de ziektelast? Hoe evolueert de ziektelast over de tijd en hoe groot is de ziektelast in vergelijking met onze buurlanden? Om een antwoord te kunnen bieden op deze vragen, voert Sciensano een nationale ziektelaststudie uit, waarbij de gezondheidsimpact van de 38 voornaamste aandoeningen in België wordt bekeken.
De ziektelast ten gevolge van vroegtijdige sterfte wordt berekend aan de hand van verloren levensjaren (Years of Life Lost, YLL). YLLs worden berekend door de sterfte (in aantallen) te vermenigvuldigen met de levensverwachting op de leeftijd van sterfte. De YLL geeft hierdoor het aantal levensjaren weer die een persoon verloren heeft ten gevolge van vroegtijdige sterfte door een specifieke aandoening.
De ziektelast werd geschat per leeftijd, geslacht en gewest, waardoor een gedetailleerde analyse van de gezondheidsstatus in België mogelijk wordt. De gedetailleerde schattingen kunnen worden geraadpleegd via https://burden.sciensano.be/shiny/daly.
Definities
YLL
De verloren levensjaren of YLL is een maatstaf voor de fatale ziektelast ten gevolge van vroegtijdige sterfte in een specifieke populatie. YLLs worden berekend door de sterfte (in aantallen) te vermenigvuldigen met de levensverwachting op de leeftijd van sterfte. De YLL geeft hierdoor het aantal levensjaren weer die een persoon verloren heeft ten gevolge van vroegtijdige sterfte door een specifieke aandoening.
EU-14
De EU-14 komt overeen met alle landen die tussen 1995 en 2004 tot de Europese Unie behoorden: België, Denemarken, Duitsland, Finland, Frankrijk, Griekenland, Ierland, Italië, Luxemburg, Nederland, Oostenrijk, Portugal, Spanje en Zweden. We vergelijken de Belgische gezondheidsstatus met die van de EU-14 omdat deze landen vergelijkbare sociaaleconomische omstandigheden hebben. Opmerking: Het Verenigd Koninkrijk is niet opgenomen in deze lijst, aangezien ze de EU verlaten hebben.
Voor leeftijd gecorrigeerde prevalentie
De voor leeftijd gecorrigeerde prevalentie is een gewogen gemiddelde van de individuele leeftijdsspecifieke prevalenties met behulp van een externe standaardpopulatie. Het is de prevalentie die zou worden waargenomen als de populatie de leeftijdsstructuur van de standaardpopulatie had. Omdat leeftijd een belangrijke invloed heeft op het risico op diabetes, is deze standaardisatie noodzakelijk bij het vergelijken van verschillende populaties die verschillen met betrekking tot hun leeftijdsopbouw. Hier werd de Belgische halfjaarlijkse populatie van 2018 als standaardpopulatie gebruikt.
Global Burden of Disease Collaborative Network. Global Burden of Disease Study 2021 (GBD 2021) Results. Seattle, United States: Institute for Health Metrics and Evaluation (IHME), 2022. Available from http://ghdx.healthdata.org/gbd-results-tool.
De Belgische ziektelaststudie berekent de impact van de 38 voornaamste ziektes via het aantal verloren gezonde levensjaren (levensjaren verloren door vroegtijdige sterfte en een verlies aan levenskwaliteit).
In 2022 leidden de beschouwde ziekten tot een verlies van 2,5 miljoen gezonde levensjaren.
In 2022 waren geestelijke aandoeningen en stoornissen door middelengebruik, kankers en aandoeningen aan het bewegingsapparaat de belangrijkste oorzaken van ziektelast in België.
De ziektelast was in 2022 in hogere mate toe te schrijven aan vroegtijdige sterfte (55%) dan aan een verlies aan levenskwaliteit (45%).
De ziektelast was in 2022 hoger bij mannen dan bij vrouwen.
Het grootste aandeel van de totale ziektelast wordt gedragen door de 65 plussers.
De totale ziektelast was het hoogst in het Waalse Gewest, gevolgd door het Brusselse Hoofdstedelijke Gewest en het Vlaamse Gewest.
België heeft de vierde hoogste totale ziektelast van alle EU-14-landen.
2.Verloren gezonde levensjaren
Meer dan 2,5 miljoen gezonde levensjaren verloren in 2022
In 2022 leidden de 38 belangrijkste ziekten tot een verlies van 2.520.688 gezonde levensjaren (21.715 DALYs per 100.000). Geestelijke stoornissen en stoornissen door middelengebruik, kanker en aandoeningen aan het bewegingsapparaat waren de belangrijkste ziektegroepen, goed voor 53% van de totale ziektelast. De top 5 van specifieke oorzaken voor DALYs waren depressie (7,1%), longkanker (6,2%), ischemische hartziekte (6,2%), lage rugpijn (6,1%) en overmatig alcoholgebruik (5,6%).
De totale ziektelast (DALYs) kan in grotere mate toegeschreven worden aan vroegtijdige sterfte (55%) dan aan verminderde levenskwaliteit (45%). Tussen aandoeningen was er onderling een grote variatie in de bijdrage van de mortaliteits- en morbiditeitseffecten. De ziektelast was bij sommige aandoeningen bijna volledig toe te schrijven aan een verlies van levenskwaliteit (bv. zintuigelijke aandoeningen), terwijl deze bij andere aandoeningen bijna volledig toe te schrijven was aan vroegtijdige sterfte (bv. verwondingen).
Mannen hebben een hogere ziektelast dan vrouwen. Bij mannen bedroeg het voor leeftijd gecorrigeerde aantal DALYs 24.699 per 100.000 in 2022, waarvan 59% kon toegeschreven worden aan vroegtijdige sterfte en 41% aan verminderde levenskwaliteit. Bij vrouwen waren de voor leeftijd gecorrigeerde DALYs gelijk aan 19.259 per 100.000 in 2022, waarvan 50% kon toegeschreven worden aan vroegtijdige sterfte en 50% aan verminderde levenskwaliteit. Bij mannen was ischemische hartziekte de belangrijkste aandoening voor een verlies aan gezonde levensjaren (1.980 DALYs per 100.000), terwijl dit bij vrouwen depressie was (1.789 DALYs per 100.000).
De ziektelast in België wordt grotendeels gedragen door de bevolking in hun latere levensjaren. De meerderheid (37%) van de DALYs in de Belgische bevolking wordt gedragen door de groep van mensen met een leeftijd tussen 65 en 84 jaar, gevolgd door de groep tussen 45 en 64 jaar (28%). De jongste groep (< 15 jaar) was goed voor 1% van het totale aantal verloren gezonde levensjaren. De ziektelast per persoon was het hoogst in de oudste groep van mensen met een leeftijd van 85 jaar en ouder (148.907 DALYs per 100.000) gevolgd door de groep met een leeftijd tussen 65 en 84 jaar oud (93.606 DALYs per 100.000). In de groep met een leeftijd tussen 45 en 64 jaar, ging er een totaal van 59.008 DALYs per 100.000 verloren, gevolgd door een totaal van 55.743 DALYs per 100.000 bij de groep tussen 15 en 44 jaar oud.
De belangrijkste ziektegroepen met de hoogste impact was kanker bij kinderen jonger dan 5 jaar, neurologische aandoeningen bij kinderen tussen 5 en 14 jaar, psychische aandoeningen en stoornissen in middelengebruik bij jongeren en volwassenen tussen 15 en 64 jaar, aandoeningen aan het bewegingsapparaat in de groep van 65 tot 84 jaar en neurologische aandoeningen in de oudste groep van 85 plussers.
Na het corrigeren voor de verschillen in leeftijd en inwonersaantallen, bleek de ziektelast het hoogst te zijn in het Waalse Gewest (25.381 DALYs per 100.000), gevolgd door het Brusselse Hoofdstedelijk Gewest (22.279 DALYs per 100.000) en het Vlaams Gewest (19.690 DALYs per 100.000). In het algemeen verschillen de belangrijkste ziektegroepen niet tussen de gewesten, met mentale aandoeningen en middelengebruik, kanker en musculoskeletale aandoeningen als top 3.
Na een piek omwille van COVID-19 in 2020, is er opnieuw een daling in ziektelast
Wanneer we veranderingen over de tijd corrigeren voor veranderingen in bevolkingsaantallen en samenstelling volgens leeftijd, is de ziektelast van kanker gedaald van 4.561 DALYs per 100.000 personen in 2013 naar 3.981 DALYs per 100.000 personen in 2022. Een soortgelijke trend wordt waargenomen voor hart- en vaatziekten, waarvoor de ziektelast is afgenomen van 3.078 DALYs per 100.000 personen in 2013 tot 2.417 DALYs per 100.000 personen in 2022. Daarentegen is de ziektelast van psychische aandoeningen en stoornissen in middelengebruik gestegen van 4.360 DALYs per 100.000 in 2013 naar 4.630 DALY's per 100.000 in 2022. De ziektelast van musculoskeletale was 2.665 DALYs per 100.000 in 2013 en 2.962 DALYs per 100.000 in 2022, en bleef stabiel in de tijd. Daarentegen is door de intrede van COVID-19 is de ziektelast te wijten aan infectieziekten toegenomen tussen 2019 en 2020. De ziektelast steeg van 692 DALYs per 100 000 personen in 2019 tot 3.084 DALYs per 100 000 personen in 2020. In 2022 daalde deze ziektelast opnieuw naar 1.478 DALYs per 100,000 personen.
Volgens de Global Burden of Disease 2021 studie [7] was het geschatte aantal voor leeftijd gecorrigeerde verloren gezonde levensjaren in België hoger dan het EU-14 gemiddelde, waardoor België de vierde hoogste totale ziektelast heeft van alle EU-14-landen, na Griekenland, Duitsland en Portugal.
Voor leeftijd gecorrigeerde verloren gezonde levensjaren per 100.000, EU-14 landen, 2021 Bron: GBD 2021 studie [7]
Wat zijn de aandoeningen met de grootste gezondheidsimpact in België? Welke risicofactoren dragen het meest bij tot de ziektelast? Hoe evolueert de ziektelast over de tijd en hoe groot is de ziektelast in vergelijking met onze buurlanden? Om een antwoord te kunnen bieden op deze vragen, voert Sciensano een nationale ziektelaststudie uit, waarbij de gezondheidsimpact van de 38 voornaamste aandoeningen in België wordt bekeken.
De ziektelast kan worden berekend aan de hand van de verloren gezonde levensjaren (Disability-Adjusted Life Year; DALY). Het gebruik van deze DALYs maakt het mogelijk om zowel verloren gezonde levensjaren ten gevolge van het leven met een beperking (Years Lived with Disability, YLD) als verloren gezonde levensjaren ten gevolge van vroegtijdige sterfte (Years of Life Lost, YLL) in kaart te brengen. Hierdoor laat de DALY een vergelijking toe tussen verschillende ziekten, letsels en risicofactoren.
De ziektelast werd geschat per leeftijd, geslacht en gewest, waardoor een gedetailleerde analyse van de gezondheidsstatus in België mogelijk wordt. De gedetailleerde schattingen kunnen worden geraadpleegd via https://burden.sciensano.be/shiny/daly.
Definities
DALY
De verloren gezonde levensjaren of DALY is een maatstaf voor de ziektelast in een specifieke populatie. DALYs worden berekend door rekening te houden met zowel de impact van een aandoening op levensverwachting als de impact op de kwaliteit van leven. De DALY is de som van de verloren levensjaren door vroegtijdige sterfte (Years of Life Lost, YLL) en de verloren levensjaren door het leven met een beperking (Years Lived with a Disability, YLD) voor een specifieke ziekte.
YLD
De levensjaren met een beperking of YLD is een maatstaf voor de niet-fatale ziektelast ten gevolge van een beperking in een specifieke populatie. YLDs worden berekend door het aantal personen met een specifieke aandoening te vermenigvuldigen met de (volgens ernst gewogen) graad van beperking. De YLD geeft hierdoor de proportionele verloren levenskwaliteit weer door het leven met een specifieke aandoening.
YLL
De verloren levensjaren of YLL is een maatstaf voor de fatale ziektelast ten gevolge van vroegtijdige sterfte in een specifieke populatie. YLLs worden berekend door de sterfte (in aantallen) te vermenigvuldigen met de levensverwachting op de leeftijd van sterfte. De YLL geeft hierdoor het aantal levensjaren weer die een persoon verloren heeft ten gevolge van vroegtijdige sterfte door een specifieke aandoening.
EU-14
De EU-14 komt overeen met alle landen die tussen 1995 en 2004 tot de Europese Unie behoorden: België, Denemarken, Duitsland, Finland, Frankrijk, Griekenland, Ierland, Italië, Luxemburg, Nederland, Oostenrijk, Portugal, Spanje en Zweden. We vergelijken de Belgische gezondheidsstatus met die van de EU-14 omdat deze landen vergelijkbare sociaaleconomische omstandigheden hebben.Opmerking: Het Verenigd Koninkrijk is niet opgenomen in deze lijst, aangezien ze de EU verlaten hebben.
Voor leeftijd gecorrigeerde prevalentie
De voor leeftijd gecorrigeerde prevalentie is een gewogen gemiddelde van de individuele leeftijdsspecifieke prevalenties met behulp van een externe standaardpopulatie. Het is de prevalentie die zou worden waargenomen als de populatie de leeftijdsstructuur van de standaardpopulatie had. Omdat leeftijd een belangrijke invloed heeft op het risico op diabetes, is deze standaardisatie noodzakelijk bij het vergelijken van verschillende populaties die verschillen met betrekking tot hun leeftijdsopbouw. Hier werd de Belgische halfjaarlijkse populatie van 2018 als standaardpopulatie gebruikt.
Global Burden of Disease Collaborative Network. Global Burden of Disease Study 2021 (GBD 2021) Results. Seattle, United States: Institute for Health Metrics and Evaluation (IHME), 2022. Available from http://ghdx.healthdata.org/gbd-results-tool.