Select your language

Andere informatie en diensten van de overheid : www.belgium.be  Logo Belgium

De evaluatie van geïntegreerde zorg is complex, omdat het verschillende effecten heeft (bv. klinisch, sociaal, financieel, organisatorisch). De quintuple aim, die werd toegelicht in hoofdstuk 2, wordt als kompas gebruikt in de evaluatie van geïntegreerde zorg.

Uitkomsten voor patiënten (bv. op vlak van gezondheidsresultaten, tevredenheid) worden vaak gebruikt om de meerwaarde van geïntegreerde zorg mee aan te tonen. Ook de effecten van geïntegreerde zorgprogramma’s op zorgconsumptie (bv. aantal spoedopnames) of organisatorische effecten (bv. verandering in samenwerking tussen zorg- en hulpverleners, opmaak van zorgplannen) worden vaak gemeten. Een sterke evaluatie van geïntegreerde zorg combineert harde cijfers, ervaringen van patiënten of zorg- en hulpverleners en organisatorische inzichten.

Het Handbook of Integrated Care[1] benadrukt echter dat het moeilijk tot onmogelijk is om geïntegreerde zorg als totaalpakket te evalueren. Geïntegreerde zorg kent een brede definitie en er zijn vele (externe) factoren die bijdragen aan het succes. Bovendien zijn data vaak versnipperd omdat gegevens van verschillende zorg- en hulpverleners of organisaties uit verschillende systemen gecombineerd moeten worden. Er wordt aangeraden om eerder de impact te meten van kernelementen die helpen om geïntegreerde zorg te realiseren, zoals versterking van de eerste lijn, transmurale zorg, doelgerichte zorg, proactief screenen of zorgcoördinatie. De WHO benoemde vijf kernstrategieën gelinkt aan persoonsgerichte en geïntegreerde zorg: empowerment en betrokkenheid van personen, versterken van de governance en de verantwoordelijkheidszin, heroriëntatie van het zorgmodel, coördinatiediensten en creëren van een gunstig klimaat. [2]

 

3.1   Internationale evidentie

De beschikbare internationale evidentie is duidelijk positief over geïntegreerde zorg op vlak van toegankelijkheid en continuïteit van zorg in de eerste lijn, ziekenhuisgebruik, patiënten uitkomsten en -ervaringen. Een meta-review van 27 systematische reviews vond in het merendeel van de reviews positieve effecten terug van geïntegreerde zorg, zoals een verlaagd aantal ziekenhuisopnames en heropnames, een betere therapietrouw van patiënten en een verbetering in de ervaren levenskwaliteit.[3]

Wat de financiële effecten betreft, is er minder beschikbare evidentie dat de invoering van geïntegreerde zorg leidt tot een daling van de kosten. Geïntegreerde zorg vraagt een cultuurverandering op het terrein, waarvoor initieel vaak extra middelen nodig zijn om deze shift te verwezenlijken. Een verlaging van kosten werd vooral teruggevonden voor studies die langer dan één jaar liepen.[4]

In de Verenigde Staten, werd er een beduidende kostenbesparing vastgesteld binnen “Accountable Care Systems” [5]. “Accountable Care Systems” zijn groepen van artsen, ziekenhuizen en andere zorgverleners die een overeenkomst aangaan met een ziekteverzekering en samenwerken om gecoördineerde hoogwaardige zorg te bieden aan de leden van de ziekteverzekering. De uitgespaarde kosten die bekomen worden door de gecoördineerde hoogwaardige zorg worden verdeeld onder de verschillende partners. Op die manier worden zorgverstrekkers niet enkel betaald voor de zorg die ze bieden aan patiënten maar ook voor de proactieve zorg die wordt verleend om ziekte, complicaties of herval te voorkomen.

Ook in Europa zijn er al voorbeelden van kostenbesparingen. In Duitsland leidde de aanpak van ‘Gesundes Kinzigtal’ voor geïntegreerde zorg tot kostenbesparingen zonder verlies van kwaliteit van de geleverde zorg. Hierbij worden zorgverleners gestimuleerd om preventie en zorgcoördinatie te verbeteren en worden de uitgespaarde kosten ook (shared savings) ook verdeeld onder de betrokken zorgverleners. [6]

3.2   Nationale evaluatie-initiatieven

Ook in België wordt er al jaren ingezet op de evaluatie van geïntegreerde zorg.

De studie van het KCE uit 2022 (zie eerder) onderzocht de maturiteit van geïntegreerde zorg in België ervaren door professionals op het terrein.[7] Deze studie wees echter uit dat geïntegreerde zorg volgens de bevraagde professionals in België nog in haar kinderschoenen staat. De huidige financieringsmechanismen van het zorgsysteem werden hierbij als belangrijkste barrière geïdentificeerd door de professionals. Prestatiefinancieringen stimuleren namelijk geen interdisciplinair, persoonsgericht of gezondheidsgericht werken. Uit de patiëntenbevragingen van het KCE bleek wel dat meer dan 60% van de bevraagden tevreden is over de organisatie van de zorg in België. Langs de andere kant gaf het merendeel van de bevraagden aan dat ze (bijna) nooit werden bevraagd over hun eigen doelen of ervaren bijwerkingen in het zorg- en ondersteuningsproces. Velen ontvingen ook maar beperkte info of behandelopties. Dit doet vermoeden dat de ondervraagden weinig geïntegreerde zorg ervaarden.

Een ander initiatief waarbij ervaringen van patiënten met geïntegreerde zorg werden bevraagd, is de Patient-Reported Indicator Survey (PaRIS).[8] PaRIS is een internationaal initiatief van de Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling (OESO) waaraan België deelneemt. De studie focust op wat tot nu toe ontbrak in gezondheidszorgsystemen: systematische data over de mate waarin de verstrekte eerstelijnszorg aan de behoefte van personen met chronische aandoeningen voldoet.

De studie verzamelt ervaringen en gezondheidsuitkomsten van personen met chronische aandoeningen boven de 45 jaar met minstens één huisartsencontact in de voorbije 6 maanden via vragenlijsten. De studie geeft daarmee een stem aan personen met chronische aandoeningen die zowel beleidsmakers als zorg- en hulpverleners in staat moet stellen om de kwaliteit van onze zorg te verbeteren.

De PaRIS studie van 2025 toont aan dat landen sterk verschillen in hoe goed personen met chronische aandoeningen digitale gezondheidsinformatie kunnen gebruiken, hoe zorg wordt gecoördineerd en hoeveel personen met chronische aandoeningen betrokken worden bij hun eigen zorg. Ook blijken ervaringen en gezondheidsuitkomsten te verschillen naargelang iemands socio-economische situatie, het geslacht en het aantal aandoeningen. De resultaten moedigen landen aan om hun zorgsystemen beter af te stemmen op wat personen met chronische aandoeningen nodig hebben, en daarbij te leren van succesvolle voorbeelden in andere landen.

In België namen 59 huisartsenpraktijken deel aan het onderzoek en werden in totaal 4.687 ingevulde vragenlijsten geanalyseerd. De Belgische resultaten van de studie tonen aan dat

  • Meer dan 95% van de Belgische respondenten een goede kwaliteit van medische zorg ervaart
  • Meer dan 2/3 van de Belgische respondenten een goede coördinatie van de zorg ervaart, al geeft slechts een beperkte groep aan dat er effectief een goede afstemming is tussen zorgverleners. Dit leidt vaak tot vertragingen of herhalingen van onderzoeken.
  • Personen met chronische aandoeningen met een zorgplan (“Een schriftelijke overeenkomst tussen een persoon en zijn of haar zorgverlener waarin wordt vastgelegd welk type zorg over een langere periode zal worden verleend, hoe deze zorg zal worden georganiseerd, en welke verantwoordelijkheden de persoon zelf opneemt in het beheer van zijn of haar zorg.”) een hogere mate van persoonsgerichte zorg ervaren. Zorgplanning blijkt echter geen standaardpraktijk te zijn.
  • Minder dan de helft van de respondenten aangeeft altijd voldoende informatie te hebben gekregen wanneer ze die nodig hadden om hun eigen gezondheid en welzijn te beheren.

Hieronder worden een aantal kerncijfers vanuit de PaRIS-studie voor België weergegeven t.o.v. het OESO-gemiddelde:

Ervaren kwaliteit van eerstelijnszorg door personen met minstens één chronische aandoening op basis van vier indicatoren (vergelijking België – OESO)

Naast personen met chronische aandoeningen werden ook de betrokken huisartsenpraktijken zelf ondervraagd. Uit deze bevraging blijkt dat minder dan de helft van de deelnemende eerstelijnspraktijken goed voorbereid was op effectieve zorgcoördinatie. Verder is de betrokkenheid van niet-artsen in langdurige zorg nog steeds beperkt, namelijk 46% t.o.v. 83% als OESO-gemiddelde.

Patiëntenervaringen draaien niet alleen om cijfers, maar ook om het luisteren naar het verhaal van mensen. Hieronder wordt een getuigenis weergegeven van een patiënt over zijn ervaringen met geïntegreerde zorg in het kader van een geïntegreerd zorgproject voor ouderen, met ergotherapeutische en psychologische ondersteuning en casemanagement.

 

Getuigenis patiënt

“Sinds mijn aanmelding binnen het geïntegreerd zorgproject voor ouderen van het RIZIV [9], voelt mijn leven een stuk lichter aan. De geïntegreerde aanpak heeft echt iets veranderd in mijn dagelijkse leven. Mits de hulp van de casemanager, mijn aanspreekpunt, ben ik in contact gekomen met een thuishulpdienst. De thuishulp die elke dinsdag rond 10 uur langskomt, brengt niet alleen praktische hulp maar ook rust met zich mee. Ze doen mijn boodschappen nu ik niet meer met de auto kan rijden en nemen mijn strijk met plezier over. Echter gaat het verder dan dat, hun komst geeft me structuur en hun aanwezigheid voelt vertrouwd. We maken soms gewoon een praatje en dat betekent meer dan ze misschien zelf beseffen.

Toen mijn man er nog was, merkte ik al hoe goed de zorgverleners samenwerkten. De ergotherapeut gaf ons duidelijke uitleg over hulpmiddelen en leerde hem hoe hij makkelijker in en uit bed kon stappen. Zij regelde ook een rollator en een rolwagen. Alles werd voor ons georganiseerd. Een firma kwam thuis langs voor de maatopname en wij hoefden ons nergens in te verdiepen.

Dat soort zorg, waarbij je voelt dat er echt wordt meegedacht, is goud waard. Evenzeer ben ik met behulp van de ergotherapeut voorgesteld aan de psychologe, omdat ik meer dan alleen een luisterend oor nodig had.

Na het overlijden van mijn man komt de psychologe tweewekelijks langs. Ik kende haar al van vroeger, toen ze mijn man begeleidde tijdens zijn moeilijke momenten en mij hierin ondersteunde. Ze luistert en geeft me handvaten om met mijn verdriet om te gaan. Haar bezoekjes doen me oprecht deugd.

Daarnaast ga ik elke week eten in het buurtrestaurant. Het is fijn om daar mensen tegen te komen die ik al ken sinds mijn kindertijd. Na het eten speel ik soms Uno of kaart ik in de ontmoetingsruimte. Dat kleine stukje sociaal contact geeft me warmte en verbondenheid.

Wat voor mij misschien nog het belangrijkste is, is het hebben van één aanspreekpunt. Dat geeft me een gevoel van veiligheid. Ik hoef niet telkens opnieuw mijn verhaal te doen. Mijn hulpverlener weet wat er speelt en verwijst me door naar de juiste persoon wanneer dat nodig is. Ik weet dat er een sterk team achter zit dat regelmatig samenkomt om mijn situatie te bespreken. Nadien krijg ik altijd een duidelijke terugkoppeling, zowel ikzelf als mijn kinderen. Dat geeft vertrouwen. Het gevoel dat je er niet alleen voor staat.”

 

De PaRIS-resultaten tonen aan dat de interdisciplinaire samenwerking tussen zorg- en hulpverleners en coördinatie van zorg in de eerste lijn verbeterd kan worden. Hieronder geven we een getuigenis van een psycholoog weer waar er wel al een mooie samenwerking en netwerkvorming werd opgezet.

 

Getuigenis psycholoog

“Als zelfstandige psychologe met een privépraktijk raak je al snel geïsoleerd en kom je moeilijk in contact met de verschillende zorg- en hulpverleners die bij een casus betrokken zijn. De lokale ontmoetingen georganiseerd door het netwerk voor geestelijke gezondheidszorg hebben enorm geholpen om het ‘ijs te breken’. Als eerstelijnspsycholoog word ik sindsdien regelmatig gecontacteerd door het wijkgezondheidscentrum van de buurt en door het OCMW. Dit soort samenwerkingen binnen een lokaal netwerk vinden nu veel spontaner plaats en betekenen een frisse wind voor mij.

We hebben in de loop van de jaren dan ook een hele weg afgelegd: van ‘ieder zijn eigen vakje’ naar echte interdisciplinaire samenwerking.”

“Als psycholoog word ik vaak geconfronteerd met jonge tieners die met hun ouders langskomen op verzoek van een instelling of van de ouders zelf, zonder echte hulpvraag van de jongere zelf. Toen een jeugdhuis met een sportruimte onze hulp vroeg rond angst, toenemend middelengebruik en intrafamiliale conflicten, zag ik een kans om, via het aanbieden van collectieve sessies ter plaatse in samenwerking met een jeugdwerker, aan te haken bij dat wat de jongeren zelf interesseert, binnen hun eigen veilige leefruimte.

Dankzij het effect van de groep, die als ondersteunend werd aangevoeld, was er duidelijk minder individuele weerstand en deden de jongeren proactief voorstellen aan elkaar over veerkracht. Daarbij zijn we alert op wat er in de groep gebeurt, maar ook op hoe elke individuele deelnemer reageert. Sommige jongeren vragen vervolgens spontaan om individuele begeleiding. Anderen benaderen we zelf met het voorstel voor een individueel traject.

 

Samenvattend kunnen we stellen dat geïntegreerde zorg potentiële meerwaarde heeft voor patiënten en hun omgeving, zorg- en hulpverleners en voor het zorgsysteem en de samenleving. De organisatie en meerwaarde wordt in België vooral in kaart gebracht door de bevoegde instanties op macroniveau (KCE, Sciensano) maar ook door wetenschappelijke experten en het terrein via metingen over patiënttevredenheid, ervaren coördinatie en samenwerking tussen zorg- en hulpverleners en uitkomstmaten (en in mindere mate kostenbesparingen) voor specifieke populaties. In de toekomst zal er nog verder worden gezocht naar indicatoren die ‘goede geïntegreerde zorg’ het best weerspiegelen en waarvoor er kwaliteitsvolle gegevens verzameld kunnen worden.

 

[1] E. Nolte, Evidence supporting integrated care, editors V. Amelung, V. Stein, E. Suter, N. Goodwin, E. Nolte, R. Balicer (Eds.), Handbook integrated care, Springer International Publishing, Cham (2021), pp. 39-52

[2] World Health Organization. (2015). People-centred and integrated health services: An overview of the evidence. Interim Report. Geneva: World Health Organization.

[3] Nahara Anani Martínez-González, Peter Berchtold, Klara Ullman, André Busato, Matthias Egger, Integrated care programmes for adults with chronic conditions: a meta-review, International Journal for Quality in Health Care, Volume 26, Issue 5, October 2014, Pages 561–570, https://doi.org/10.1093/intqhc/mzu071

[4] Rocks, S., Berntson, D., Gil-Salmerón, A. et al. Cost and effects of integrated care: a systematic literature review and meta-analysis. Eur J Health Econ 21, 1211–1221 (2020). https://doi.org/10.1007/s10198-020-01217-5

[5] https://www.advisory.com/daily-briefing/2025/09/09/aco-savings

[6] Healthy Kinzigtal Programme in Germany: case study. Geneva: World Health Organization, Organisation for Economic Co-operation and Development; 2023.

[7] Lambert A-S, Op de Beeck S, Herbaux D, Macq J, Rappe P, Schmitz O, Schoonvaere Q, Van Innis A.L, Vandenbroeck P, De Groote J, Schoonaert L, Vercruysse H, Vlaemynck M, Bourgeois J, Lefèvre M, Van den Heede K, Benahmed N. Transitie naar (meer) geïntegreerde zorg in België – Synthese. Health Services Research (HSR). Brussel: Federaal Kenniscentrum voor de Gezondheidszorg (KCE). 2022. KCE Reports 359As. D/2022/10.273/50.

[8] D. Annaert, R. Ekelson, S. Bensemmane, A. Van Vyve, R. De Schreye. Patient-Reported Indicator Surveys (PaRIS): Insights from Belgium. Focused on people living with chronic conditions. Brussels, Belgium: Sciensano. 2025, June. Report number: D/2025.14.440/15.

[9] https://www.riziv.fgov.be/nl/thema-s/kwaliteitszorg/ouderenzorg/alternatieve-vormen-van-ouderenzorg-projecten