Select your language

Andere informatie en diensten van de overheid : www.belgium.be  Logo Belgium

Alle schattingen kunnen in meer detail worden geraadpleegd in onze interactieve online applicaties:
Schattingen van sterfte en verloren levensjaren geassocieerd met luchtvervuiling

Deze resultaten kwamen tot stand met de steun van de Vlaamse Overheid, Departement Zorg. De auteurs zijn verantwoordelijk voor de aangeboden informatie, deze is niet noodzakelijk bekrachtigd door de subsidiërende diensten.
Departement Zorg

1. Kernboodschappen

  • In 2022 werden meer dan 5800 sterfgevallen in verband gebracht met fijnstof, 2900 met stikstofdioxide en 900 met ozon. Dit komt neer op respectievelijk 5%, 2,5% en 0,8% van alle sterfgevallen in België.
  • Coronaire hartziekten, cerebrovasculaire aandoeningen en chronische obstructieve longziekten (COPD) zijn de belangrijkste doodsoorzaken gelinkt aan luchtverontreiniging.
  • Voor de meeste verontreinigende stoffen is het sterftecijfer in de loop der tijd gedaald, hoewel er regionale verschillen blijven bestaan.
  • België heeft het op zesde na hoogste sterftecijfer als gevolg van fijnstof en stikstofdioxide binnen de EU-14-landen.
  • De ziektelast door luchtvervuiling is ongelijk verdeeld, waarbij meer achterstand over het algemeen gepaard gaat met een hoger sterftecijfer.

2. Aantal overlijdens door fijnstof

In 2022 was luchtvervuiling door fijnstof (PM2.5) verantwoordelijk voor 5.811 sterfgevallen, wat neerkomt op 5% van alle sterfgevallen in België. PM2.5 veroorzaakte het verlies van 92.125 levensjaren als gevolg van vroegtijdig overlijden.

Ischemische hartaandoeningen, cerebrovasculaire aandoeningen en COPD zijn de belangrijkste oorzaken van PM2.5-gerelateerde sterfte

Fijnstof is oorzakelijk gelinkt aan 6 ziekten, waaronder hart- en vaatziekten, chronische ademhalingsziekten, longkanker en diabetes. Ischemische hartaandoeningen, cerebrovasculaire aandoeningen en chronische obstructieve longaandoeningen (COPD) zijn de belangrijkste oorzaken van PM2.5-gerelateerde sterfte, met respectievelijk 1.688, 1.572 en 1.142 sterfgevallen. De rangorde van de oorzaken van PM2.5-gerelateerde sterfte is consistent in de gewesten.

Belangrijkste doodsoorzaken toegerekend aan fijnstof, in aantal sterfgevallen, beide geslachten, alle leeftijden samen, België, 2022
Bron: Eigen berekeningen op basis van gegevens van Statbel [1] en IRCEL-CELINE [2]

De meeste sterfgevallen door fijnstof komen voor bij mannen, en voornamelijk op oudere leeftijd

De aan PM2.5 toe te schrijven sterfte neemt sterk toe met de leeftijd, waarbij de meeste sterfgevallen voorkomen bij mensen tussen 65 en 84 jaar en 85 jaar en ouder. Voor beide leeftijdscategorieën zijn hart- en vaatziekten en COPD de belangrijkste oorzaken van PM2.5-gerelateerde sterfgevallen. De ziektelast is over het algemeen hoger bij mannen, behalve bij mensen van 85 jaar en ouder.

Verdeling van PM2.5-gerelateerde sterfgevallen, per leeftijd en geslacht, België, 2022   
Bron: Eigen berekeningen op basis van gegevens van Statbel [1] en IRCEL-CELINE [2]

De sterfte in verband met fijnstof is gedaald, hoewel regionale verschillen blijven bestaan

Sinds 2013 is de mortaliteit als gevolg van PM2.5 in alle gewesten gedaald. Ondanks deze daling blijven er regionale verschillen bestaan. Het sterftecijfer door PM2.5 was het hoogst in het Brusselse Hoofdstedelijke Gewest (53,6 per 100.000), gevolgd door het Vlaamse Gewest (51,3 per 100.000) en het laagst in het Waalse Gewest (44,6 per 100.000). 

Trends in leeftijd gestandaardiseerde PM2.5-sterfgevallen per 100.000 mensen per gewest, voor beide geslachten, 2013-2022
Bron: Eigen berekeningen op basis van gegevens van Statbel [1] en IRCEL-CELINE [2]

België behoort tot de slechtste landen voor PM2.5-gerelateerde sterfgevallen in de EU-14 

Volgens het Europees Milieuagentschap [3] was het PM2.5-gerelateerde sterftecijfer het zesde hoogste van de EU-14-landen en lag het boven het gemiddelde.

PM2.5-gerelateerde sterftecijfers per 100.000 inwoners, per land (EU-14), 2022
Bron: Europees Milieuagentschap [3]

3. Aantal overlijdens door stikstofdioxide

In 2022 was luchtvervuiling door stikstofdioxide (NO2) verantwoordelijk voor 2950 sterfgevallen, goed voor 2,5% van alle sterfgevallen in België. NO2 veroorzaakte het verlies van 45.723 levensjaren door vroegtijdige sterfte.

Ischemische hartaandoeningen, COPD en cerebrovasculaire aandoeningen zijn de belangrijkste oorzaken van NO2-gerelateerde sterfte

Stikstofdioxide heeft een oorzakelijk verband met de last van 5 ziekten, waaronder hart- en vaatziekten, chronische ademhalingsziekten en diabetes. Ischemische hartaandoeningen, chronische obstructieve longaandoeningen (COPD) en cerebrovasculaire aandoeningen zijn de belangrijkste oorzaken van NO2-gerelateerde sterfte, met respectievelijk 1.068, 865 en 625 sterfgevallen. De rangorde van de oorzaken van NO2-gerelateerde sterfte is consistent in de gewesten.

Belangrijkste doodsoorzaken toegerekend aan stikstofdioxide, in aantal sterfgevallen, beide geslachten, alle leeftijden samen, België, 2022
Bron: Eigen berekeningen op basis van gegevens van Statbel [1] en IRCEL-CELINE [2]

De meeste sterfgevallen als gevolg van stikstofdioxide doen zich voor bij mannen, voornamelijk op oudere leeftijd

De aan NO2 toe te schrijven sterfte neemt sterk toe met de leeftijd, waarbij de meeste sterfgevallen voorkomen bij mensen tussen 65 en 84 jaar en 85 jaar en ouder. Voor beide leeftijdscategorieën zijn ischemische hartaandoeningen, beroerte en COPD de belangrijkste oorzaken van NO2-gerelateerde sterfte. De ziektelast is over het algemeen hoger bij mannen, behalve bij mensen van 85 jaar en ouder.

Verdeling van NO2-gerelateerde sterfgevallen, naar leeftijd en geslacht, België, 2022 
Bron: Eigen berekeningen op basis van gegevens van Statbel [1] en IRCEL-CELINE [2]

De sterfte als gevolg van stikstofdioxide ligt in Brussel 50% hoger dan in de andere gewesten

Sinds 2013 is de NO2-gerelateerde sterfte in alle gewesten gedaald. Ondanks deze daling blijven er regionale verschillen bestaan. Het percentage NO2-gerelateerde sterfgevallen was veruit het hoogst in het Brusselse Hoofdstedelijke Gewest (34,9 per 100.000), ongeveer 50% hoger in vergelijking met het Waalse Gewest (26,4 per 100.000) en het Vlaamse Gewest (23,3 per 100.000). 

Trends in leeftijd gestandaardiseerde NO2-sterfte per 100.000 mensen per gewest, voor beide geslachten, 2013-2022
Bron: Eigen berekeningen op basis van gegevens van Statbel [1] en IRCEL-CELINE [2]

België behoort tot de slechtste landen voor NO2-gerelateerde sterfgevallen in de EU-14 

Volgens het Europees Milieuagentschap [3] was het NO2-gerelateerde sterftecijfer het zesde hoogste van de EU-14-landen en lag het boven het gemiddelde.

NO2-gerelateerde sterftecijfers per 100.000, naar land (EU-14), 2022
Bron: Europees Milieuagentschap [3]

4. Aantal overlijdens door ozon

Ozon houdt verband met de ziektelast van chronische obstructieve longziekten

Ozon (O3) is oorzakelijk verbonden met de last van chronische obstructieve longziekte (COPD). In 2022 was omgevingsluchtvervuiling door O3 verantwoordelijk voor 934 sterfgevallen, goed voor 0,8% van alle sterfgevallen in België. O3 veroorzaakte het verlies van 15.718 levensjaren door vroegtijdige sterfte.

De meeste sterfgevallen als gevolg van ozon komen voor bij mannen, voornamelijk op oudere leeftijd

Sterfte door O3 neemt over het algemeen toe met de leeftijd, waarbij de meeste sterfgevallen voorkomen bij mensen tussen 65 en 84 jaar. Binnen alle leeftijdscategorieën is de ziektelast hoger bij mannen.

Verdeling van O3-gerelateerde sterfgevallen, per leeftijd en geslacht, België, 2022
Bron: Eigen berekeningen op basis van gegevens van Statbel [1] en IRCEL-CELINE [2]

De sterfte door ozon is stabiel gebleven

Sinds 2013 schommelt de O3-gerelateerde sterfte, , met pieken in 2018, 2020 en 2022 maar geen significante langetermijntrend. In 2022 was het sterftecijfer door O3 het hoogst in het Waalse Gewest (10,6 per 100.000), gevolgd door het Brusselse Hoofdstedelijke Gewest (7,0 per 100.000), en het laagst in het Vlaamse Gewest (6,7 per 100.000). 

Trends in leeftijd gestandaardiseerde O3-sterfgevallen per 100.000 mensen per gewest, voor beide geslachten, 2013-2022
Bron: Eigen berekeningen op basis van gegevens van Statbel [1] en IRCEL-CELINE [2]

België staat op de middelste plaats voor O3-gerelateerde sterfgevallen in de EU-14 

Volgens het Europees Milieuagentschap [3] was het O3-gerelateerde sterftecijfer het achtste hoogste van de EU-14-landen en lag het onder het gemiddelde.

O3-gerelateerde sterftecijfers per 100.000, naar land (EU-14), 2022
Bron: Europees Milieuagentschap [3]

5. Ongelijkheden in de sterfte door luchtvervuiling

Hoewel de mortaliteit die toe te schrijven is aan PM2,5 en NO₂ is afgenomen, zijn de ongelijkheden in deze last grotendeels intact gebleven. De schijnbare daling in Brussel in 2021, veroorzaakt door een piek in het aantal sterfgevallen onder de minst achtergestelde bevolkingsgroepen, weerspiegelt waarschijnlijk eerder een tijdelijke afwijking dan een langetermijntrend, aangezien de PAF in 2022 weer lijkt te stijgen. De grootste ongelijkheden werden vastgesteld in Wallonië, waar tot 37% (NO₂) van de sterfte door luchtvervuiling kan worden toegeschreven aan achterstand (laagste: 18% voor O₃). 

De ongelijkheden zijn momenteel het laagst in Brussel, waar tot 16% (PM2,5) en 26% (NO₂) van de sterfte door luchtvervuiling kan worden toegeschreven aan achterstand. De PAF voor O₃ in Brussel is negatief (-18%), wat erop wijst dat de toerekenbare last hoger is bij de minst achtergestelden. De ongelijkheden op het gebied van milieugezondheid liggen in Vlaanderen tussenin (13% - 27%).

  • PM2.5
  • NO2
  • O3

Fractie van leeftijd gestandaardiseerde sterfgevallen door luchtvervuiling toegerekend aan deprivatie, voor beide geslachten, België, 2013-2022
Bron: Eigen berekeningen op basis van gegevens van Statbel [1], IRCEL-CELINE [2], IMA [5] en de Federale Politie [6]


Fractie van leeftijd gestandaardiseerde sterfgevallen door luchtvervuiling toegerekend aan deprivatie, voor beide geslachten, België, 2013-2022
Bron: Eigen berekeningen op basis van gegevens van Statbel [1], IRCEL-CELINE [2], IMA [5] en de Federale Politie [6]


Fractie van leeftijd gestandaardiseerde sterfgevallen door luchtvervuiling toegerekend aan deprivatie, voor beide geslachten, België, 2013-2022
Bron: Eigen berekeningen op basis van gegevens van Statbel [1], IRCEL-CELINE [2], IMA [5] en de Federale Politie [6]

6. Lees meer

Bekijk de metadata voor deze indicator

Visualisatietool van de Belgische index van meervoudige deprivatie

Ziektelast gelinkt met risicofactoren visualisatie-instrument 

Achtergrond

In het project EBoD-FL wordt de ziektelast door milieustressoren berekend voor het Vlaamse Gewest. Een deel van de analyses wordt uitgebreid naar de andere gewesten om schattingen voor het hele land te verkrijgen als onderdeel van de Belgische Nationale Ziektelaststudie. 

We gebruikten vergelijkende risicobeoordeling om sterfgevallen door luchtvervuiling te berekenen [4]. De blootstelling aan luchtvervuiling is gebaseerd op gemodelleerde luchtkwaliteitsgegevens van IRCEL-CELINE [2], berekend als een bevolkingsgewogen gemiddelde concentratie. Dit stelde ons in staat om de bijdrage van elke luchtverontreinigende stof aan de ziektelast te schatten, bekend als de toerekenbare fractie voor de bevolking. Door deze percentages te combineren met de schattingen van de totale ziektelast, berekenden we de toerekenbare ziektelast voor elke ziekte per leeftijdsgroep, geslacht en gewest. Daarnaast berekenden we percentages per 100.000 personen en gestandaardiseerde percentages (BSP) met behulp van bevolkingsaantallen van Statbel.

Om de ongelijkheden te beoordelen, worden de schattingen van de luchtverontreinigingstoe te schrijven last gekoppeld aan de Belgische index van meervoudige deprivatie (BIMD) op gebiedsniveau. Dit laat toe om de last op te splitsen per deprivatieklasse, zodat de ongelijkheden vervolgens kunnen worden samengevat als de fractie van sterfte door luchtvervuiling toe te schrijven aan deprivatie.

We berekenen de ziektelast die kan worden toegeschreven aan luchtvervuiling per vervuilende stof, leeftijd, geslacht, gewest, jaar en oorzaak. De volledige reeks schattingen kan worden bekeken via https://burden.sciensano.be/shiny/risk/. 

Gegevens over blootstelling aan luchtverontreiniging kunnen op deze pagina worden geraadpleegd.

Definities

YLL
De verloren levensjaren of YLL is een maatstaf voor de fatale ziektelast ten gevolge van vroegtijdige sterfte in een specifieke populatie. YLLs worden berekend door de sterfte (in aantallen) te vermenigvuldigen met de levensverwachting op de leeftijd van sterfte. De YLL geeft hierdoor het aantal levensjaren weer die een persoon verloren heeft ten gevolge van vroegtijdige sterfte door een specifieke aandoening.
EU-14
De EU-14 komt overeen met alle landen die tussen 1995 en 2004 tot de Europese Unie behoorden: België, Denemarken, Duitsland, Finland, Frankrijk, Griekenland, Ierland, Italië, Luxemburg, Nederland, Oostenrijk, Portugal, Spanje, en Zweden. We vergelijken de Belgische gezondheidsstatus met die van de EU-14 omdat deze landen vergelijkbare sociaal-economische omstandigheden hebben. Opmerking : het Verenigd Koninkrijk is uitgesloten omdat het niet langer lid is van de EU.
Voor leeftijd gestandaardiseerd sterftecijfer
De voor leeftijd gestandaardiseerde sterfte geeft het volgens leeftijd gewogen gemiddelde sterftecijfer weer en kan zo de verschillen te wijten aan de leeftijdsstructuur van de bevolking opvangen.
Deprivatie
Deprivatie kan gedefinieerd worden als een toestand van benadeling ten opzichte van de lokale gemeenschap of de bredere samenleving, hier gemeten met de Belgische index van meervoudige deprivatie (BIMD). De BIMD is een samengestelde maatstaf die indicatoren uit zes domeinen combineert: inkomen, werkgelegenheid, onderwijs, huisvesting, gezondheid en criminaliteit (gebaseerd op gegevens van Statbel [1], IMA [5] en de Belgische federale politie [6]). De resulterende index gaat van 1 tot 10, waarbij 1 overeenkomt met de 10% meest achtergestelde buurten, 2 met de 10% op één na meest achtergestelde, enzovoort [7]. Om cirkelredeneringen te vermijden, werd een aangepaste index gebruikt, waarbij de gezondheidsindicatoren werden weggelaten.
Ongelijkheden
Ongelijkheid in ziektelast door luchtvervuiling wordt geëvalueerd als de aan deprivatie toe te schrijven fractie. Deze fractie vergelijkt de belasting in de bevolking als geheel met die van de 10% meest welvarende (BIMD 10) en meet als zodanig de fractie van de belasting die kan worden toegeschreven aan deprivatie. Een positieve waarde betekent dat de meer achtergestelde gemeenschappen een grotere last dragen, terwijl een negatieve waarde aangeeft dat de meer welvarende gemeenschappen een grotere last dragen.

Referenties

  1. Statistics Belgium (Statbel). https://statbel.fgov.be/en
  2. IRCEL-CELINE. Air Quality Models. https://www.irceline.be/en/documentation/models.
  3. Soares, J., Plass, D., Kienzler, S., González Ortiz, A., Gsella, A., & Horálek, J. (2024). Assessing the environmental burden of disease related to air pollution in Europe in 2022 (ETC HE Report 2024/6). European Topic Centre on Human Health and the Environment. https://www.eionet.europa.eu/etcs/etc-he/products/etc-he-products/etc-he-reports/etc-he-report-2024-6-assessing-the-environmental-burden-of-disease-related-to-air-pollution-in-europe-in-2022.
  4. Plass, D., Hilderink, H., Lehtomäki, H. et al. Estimating risk factor attributable burden – challenges and potential solutions when using the comparative risk assessment methodology, 2022. https://doi.org/10.1186/s13690-022-00900-8
  5. Intermutualistic Agency (IMA). https://www.ima-aim.be/
  6. Belgian Federal Police. https://www.politie.be/statistieken/nl
  7. Otavova, M., Masquelier, B., Faes, C., Van den Borre, L., Bouland, C., De Clercq, E., Vandeninden, B., De Bleser, A., & Devleesschauwer, B. (2023). Measuring small-area level deprivation in Belgium: The Belgian Index of Multiple Deprivation, 2023. https://doi.org/10.1016/j.sste.2023.100587 

Gelieve deze pagina als volgt te citeren: Sciensano. Ziektelast: Ziektelast door risicofactoren - Ziektelast door luchtvervuiling. Health Status Report, 30 juli 2026, Brussel, België. https://www.gezondbelgie.be/nl/gezondheidstoestand/ziektelast/ziektelast-door-risicofactoren/ziektelast-door-luchtvervuiling