Select your language

Andere informatie en diensten van de overheid : www.belgium.be  Logo Belgium

1. Kernboodschappen

  • De Interfederale gezondheidsdoelstellingen formuleren een gedeelde langetermijnambitie voor België om de volksgezondheid te verbeteren door:
    • Verlengen van de levensduur in goede gezondheid.
    • Verminderen van de gezondheidsongelijkheden.
    • Verzekeren van een zo gezond mogelijk leefmilieu.
  • Het federale regeerakkoord van 2020 bepaalt dat er langetermijndoelstellingen voor gezondheid worden vastgelegd en opgevolgd via een monitoringsysteem, ontwikkeld in samenwerking met de deelstaten en stakeholders. In 2024 werden de interfederale gezondheidsdoelstellingen goedgekeurd om het beleid te sturen en de afstemming tussen federale en regionale doelstellingen te waarborgen.

2. Context

De interfederale gezondheidsdoelstellingen formuleren een gedeelde langetermijnambitie om de gezondheid van de bevolking in België te verbeteren. Ze beogen de algemene prestaties en efficiëntie van het gezondheidsbeleid in brede zin te versterken, met aandacht voor de verschillende dimensies van levenskwaliteit. Het gaat om strategische doelstellingen op lange termijn [1]. In april 2024 heeft de Interministeriële Conferentie (IMC) Volksgezondheid deze doelstellingen formeel goedgekeurd, wat een belangrijke mijlpaal vormt in het versterken van het gecoördineerde gezondheidsbeleid in België [2].

Deze doelstellingen richten zich op drie onderling verbonden ambities: 

  1. Verlengen van de levensduur in goede gezondheid. 
  2. Verminderen van de gezondheidsongelijkheden. 
  3. Verzekeren van een zo gezond mogelijk leefmilieu. 

Het verbeteren van de volksgezondheid kan niet uitsluitend worden bereikt via de prestaties van het gezondheidszorgsysteem. Vooruitgang vereist zowel een One World One Health benadering en een Health in All Policies benadering. De One World One Health-benadering beschouwt de gezondheid van mensen, dieren, planten en het milieu als onderling verbonden onderdelen van één systeem [3]. De Health in All Policies-benadering zorgt ervoor dat sectoren zoals milieu, onderwijs, arbeidsmarkt, huisvesting, inkomensondersteuning, mobiliteit en landbouw actief worden betrokken, aangezien hun beleid een sterke invloed heeft op gezondheidsuitkomsten [4].

3. De Interfederale gezondheidsdoelstellingen

Gezondheidsdoel 1 - Verlengen van de levensduur in goede gezondheid 

Uit een multicriteria analyse kwamen de volgende prioritaire ziektegroepen en risicofactoren naar voren:
Prioritaire ziektegroepen
Mentale aandoeningen (inclusief middelengerelateerde aandoeningen)
Kanker
Cardiovasculaire aandoeningen
Chronische respiratoire aandoeningen
Musculoskeletale aandoeningen
Neurological disorders
Neurologische aandoeningen
Prioritaire risicofactoren
Tabak
Alcohol
Voedingsgewoonten
Drugsgebruik
Luchtvervuiling
Gebrek aan lichaamsbeweging

België presteert gemiddeld wat betreft levensverwachting in goede gezondheid en vermijdbare sterfte door preventie, daarnaast blijft de ziektelast relatief hoog [5, 6,7]. Ziektes die het grootste verlies aan gezonde levensjaren veroorzaken, krijgen daarom prioriteit bij de monitoring van deze doelstelling. Tegelijk blijven risicofactoren een belangrijke bijdrage leveren aan de ziektelast in België.

Verdeling van verloren gezonde levensjaren per ziekte, België, 2022
Bron: Eigen berekeningen gebaseerd op data van IMA, Intego, ERA, HIS, Belgian Cancer Registry and Statbel [1-6]

Gezondheidsdoel 2 - Verminderen van de gezondheidsongelijkheden

Gerichte acties zijn nodig om de kloof in gezondheidsuitkomsten en determinanten te verkleinen. Daartoe werden de volgende doelstellingen geformuleerd:

  • Bepalen van specifieke targets per socio-economische groep voor elke geselecteerde prioriteit voor gezondheidsdoel 1.
  • Verminderen van ongelijkheden in financiële toegankelijkheid van de gezondheidszorg.
  • Sensibiliseren van gezondheidszorgprofessionelen, in het bijzonder de eerstelijnsactoren, en hen voorzien van hulpmiddelen voor het aanpakken van de problematiek van gezondheidsongelijkheden.
  • Verminderen van ongelijkheden in levensomstandigheden (huisvestingskosten- en omstandigheden, toegang tot groene ruimten, buurtcriminaliteit, enz.).
  • Identificeren van de sociale determinanten die de meeste impact hebben op het verminderen van gezondheidsongelijkheden en van doelgerichte maatregelen om deze te verminderen, en promoten van een « economy of well-being ». 

Er bestaat een aanzienlijke gezondheidskloof tussen de meest en minst bevoordeelde groepen. Sociaaleconomische ongelijkheden zijn vooral zichtbaar in levensverwachting, gezonde levensverwachting, sterftecijfers, mentale gezondheid en risicofactoren zoals roken, obesitas, fysieke inactiviteit en voedingsgewoonten data [8,9].

Gezondheidsongelijkheden in België worden in sterke mate bepaald door factoren buiten de gezondheidssector. In de Europese regio van de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) zijn de belangrijkste oorzaken van gezondheidsongelijkheden inkomenszekerheid en sociale bescherming (35%), gevolgd door levensomstandigheden (29%), sociaal en menselijk kapitaal (19%), gezondheidszorg (10%) en tewerkstelling en arbeidsomstandigheden (7%) [10]. In België zijn de ongelijkheden het meest uitgesproken in levensomstandigheden, terwijl er belangrijke hiaten in de gegevens bestaan voor indicatoren rond inkomenszekerheid en sociale bescherming - domeinen die op Europees niveau het grootste aandeel hebben in ongelijkheden [11].

Gezondheidsdoel 3 – Verzekeren van een zo gezond mogelijk leefmilieu 

Voor gezondheidsdoel 3 worden de volgende prioriteiten geïdentificeerd op basis van wetenschappelijke evidentie: 

  • Verbeteren van de luchtkwaliteit, in de eerste plaats door het verminderen van emissies voor vervoer, industrie, huisvesting en landbouw. 
  • Verminderen van omgevingslawaai, in de eerste plaats als gevolg van wegverkeer. 
  • Identificeren van kritieke behoeften op het gebied van gegevensverzameling en evaluatie van de belangrijkste milieurisico’s voor de gezondheid en van maatregelen om deze te verbeteren. 

Omgevingsfactoren spelen een belangrijke rol in het ontstaan van gezondheidsverschillen. In België vormt blootstelling aan milieugevaren zoals luchtvervuiling, lawaai, niet-optimale stedelijke omgevingen en slechte huisvesting nog steeds een aanzienlijk gezondheidsrisico. Onderzoek toont aan dat deze blootstelling ongelijk verdeeld is, waarbij stedelijke populaties en groepen met een lagere sociaaleconomische status disproportioneel zwaar worden getroffen [12].

Volgens schattingen van de « Global Burden of Disease » studie zijn fijnstof, stikstofdioxide en ozon de belangrijkste milieurisicofactoren [13,14]. Hoewel de luchtkwaliteit in België de laatste jaren is verbeterd, blijft een aanzienlijk deel van de bevolking blootgesteld aan concentraties boven de aanbevolen normen [12]. Belangrijke oorzaken zijn energieproductie en -verbruik, evenals emissies van transport, industrie, huisvesting en landbouw. Stedelijke gebieden en lage-inkomensgroepen worden het zwaarst getroffen. België staat op de derde plaats binnen de EU-14 wat betreft sterfte toe te schrijven aan fijnstof en stikstofdioxide (Ziektelast door luchtvervuiling - Naar een gezond België). Luchtvervuiling is gelinkt aan cardiovasculaire aandoeningen, chronische luchtwegaandoeningen, longkanker en diabetes [15].

Geluidsoverlast vormt een tweede belangrijke milieurisicofactor. Wegverkeer is de dominante bron en verantwoordelijk voor ongeveer 90% van de vroegtijdige sterfte door lawaai  [16]. Geluid beïnvloedt de gezondheid via stressreacties en slaapverstoring, wat leidt tot ontstekingsprocessen en oxidatieve stress. Dit verhoogt het risico op cardiovasculaire en metabole aandoeningen zoals ischemische hartziekte en type 2 diabetes. Kinderen en jongeren zijn bijzonder kwetsbaar, waarbij blootstelling aan lawaai wordt gelinkt aan slechtere leesprestaties, gedragsproblemen en een verhoogd risico op overgewicht [17].

Naast luchtvervuiling en geluidsoverlast wijst de WHO ook op beperkte toegang tot groene ruimte, afvalproductie en bredere milieuvervuiling als relevante risico’s. Deze factoren dragen mogelijk bij aan de volksgezondheid, maar zijn moeilijk rechtstreeks te koppelen aan specifieke gezondheidsuitkomsten [12]. 

4. Governance & Stappenplan

Het federale regeerakkoord van 2020 bepaalt dat er langetermijndoelstellingen voor gezondheid worden vastgelegd en opgevolgd via een monitoringsysteem, dat in samenwerking met de deelstaten en stakeholders uit de gezondheidszorg wordt ontwikkeld [18]. Hiervoor werd een technische werkgroep opgericht met experten uit federale en deelstaatadministraties, aangevuld met externe experten van Sciensano, het Rijkinstituut voor Ziekte-en Invaliditeitsverzekering (RIZIV) en het Federaal Kenniscentrum voor de Gezondheidszorg (KCE) [19]. 

De interfederale gezondheidsdoelstellingen, goedgekeurd door IMC Volkgsgezondheid in 2024, fungeren als een belangrijk kompas voor het lange termijn gezondheidsbeleid. Voor hun ontwikkeling en opvolging is afstemming vereist met de gezondheidsdoelstellingen die reeds zijn gevalideerd op het niveau van zowel de deelstaten als de federale overheid. Bij het formuleren van een minimale set van interfederale gezondheidsdoelstellingen en de monitoring hiervan wordt rekening gehouden met de gezondheidsdoelstellingen in de deelstaten en de federale overheid, waarbij de klemtoon ligt op het versterken van elkaars bevoegdheden en het versterken en, waar mogelijk, bijsturen van de interfederale actieplannen. Deze gecoördineerde aanpak zorgt ervoor dat de monitoring wordt ingebed in een bredere governance-structuur [2].

De selectie van indicatoren voor de Interfederale Gezondheidsdoelstellingen gebeurde via een Delphi studie. Experten uit de Belgische gezondheidsautoriteiten beoordelen mogelijke indicatoren, waarbij enkel indicatoren met consensus behouden werden. Dit resulteerde in 52 indicatoren. Deze gevalideerde set vormt de basis voor monitoring van de interfederale gezondheidsdoelstellingen [20].

Een beleid geleid door interfederale gezondheidsdoelstellingen laat toe om interfederale prioriteiten vast te leggen, rekening houdend met het bestaande beleid en de bevoegdheden van de betrokken overheden (zowel de deelstaten als de federale overheid). Daarbij wordt ook rekening gehouden met de budgettaire mogelijkheden en de beleidsprioriteiten op lokaal, regionaal en federaal niveau. Een dergelijke aanpak biedt de mogelijkheid om het beleid van de betrokken overheden richting te geven en de interfederale prioriteiten te ondersteunen en te evalueren. Daarnaast helpt een beleid geleid door interfederale gezondheidsdoelstellingen bij het identificeren van kritieke behoeften op het vlak van evaluatie en gegevensverzameling, voortbouwend op bestaande databronnen en analyses. Bovendien versterkt deze aanpak de synergiën tussen verschillende beleidsdomeinen (Health in All Policies) over verschillende beleidsniveaus, en creëert zij een efficiënt en ethisch kader voor samenwerking tussen stakeholders, waarbij de betrokkenheid van actoren uit de gezondheidssector wordt bevorderd [2].

5. Definities

One Health benadering
One Health is een geïntegreerde, overkoepelende aanpak die de gezondheid van mensen, dieren en ecosystemen in balans wil brengen en optimaliseren. Ze vertrekt vanuit de nauwe, onderlinge afhankelijkheid tussen deze domeinen om nieuwe methoden voor ziektebestrijding te ontwikkelen.
Health in All Policies (HiAP)
Een benadering waarbij gezondheid niet enkel het resultaat is van gezondheidsbeleid, maar van beleid in alle sectoren. Beleidskeuzes in elke overheidssector kunnen gezondheid en gezondheidsongelijkheid beïnvloeden. Een HiAP‑aanpak richt zich daarom op beleid rond onder meer transport, huisvesting en ruimtelijke ordening, milieu, onderwijs, landbouw, financiën, fiscaliteit en economische ontwikkeling, zodat deze bijdragen aan betere gezondheid en meer gezondheidsrechtvaardigheid.
Ziektelast
De ziektelast wordt gemeten met de DALY-indicator (Disability-Adjusted Life Year). DALYs worden berekend door rekening te houden met zowel de impact van een aandoening op levensverwachting als de impact op de kwaliteit van leven. De DALY is de som van de verloren levensjaren door vroegtijdige sterfte (Years of Life Lost, YLL) en de verloren levensjaren door het leven met een beperking (Years Lived with a Disability, YLD) voor een specifieke ziekte.
Multicriteria analyse
Een multicriteria‑analyse is een gestructureerde methode om beslissingen te nemen wanneer meerdere factoren tegelijk moeten worden afgewogen. Eerst worden beoordelingscriteria gedefinieerd en geselecteerd, waarna elk criterium een gewicht krijgt. Vervolgens krijgt elke ziektegroep of risicofactor een score per criterium. In de laatste stap worden gewichten en scores gecombineerd tot een totaalscore, waarbij de hoogste scores de hoogste prioriteit krijgen.

6. Referenties

  1. RIZIV. Advies gezondheidszorgdoelstellingen aan de Algemene Raad van het RIZIV. 2026. https://www.riziv.fgov.be/nl/pers/advies-gezondheidszorgdoelstellingen-aan-de-algemene-raad-van-het-riziv
  2. FOD Volksgezondheid, Veiligheid van de Voedselketen en Leefmilieu. Persmededeling van de Interministeriële Conferentie Volksgezondheid. 2024. https://www.health.belgium.be/nl/nieuws/2024-4-persmededeling-interministeriele-conferentie-volksgezondheid
  3. European Environment Agency. 2026. One Health.  https://www.eea.europa.eu/en/topics/at-a-glance/health/one-health
  4. World Health Organisation. 2026. Promoting Health in All Policies and intersectoral action capacities. https://www.who.int/activities/promoting-health-in-all-policies-and-intersectoral-action-capacities
  5. Gerkens S, Lefèvre M, Bouckaert N, Levy M, Maertens de Noordhout C, Obyn C, et al. Performance of the Belgian health system: Report 2024. 2025. KCE Reports. doi:https://doi.org/10.57598/R376C
  6. Sciensano. Naar een gezond België. 2022. Levensverwachting en Levenskwaliteit: Gezonde levensverwachting. https://www.gezondbelgie.be/nl/gezondheidstoestand/levensverwachting-en-levenskwaliteit/gezonde-levensverwachting
  7. Sciensano. Naar een gezond België. 2025. Ziektelast: Verloren gezonde levensjaren. https://www.gezondbelgie.be/nl/gezondheidstoestand/ziektelast/verloren-gezonde-levensjaren 
  8. OECD. Health at a Glance 2021: OECD Indicators. Paris: OECD Publishing. 2021. https://www.oecd.org/en/publications/health-at-a-glance-2021_ae3016b9-en.html  doi:10.1787/ae3016b9-en
  9. Sciensano. Naar een gezond België. 2022. Ongelijkheden in Gezondheid. https://www.gezondbelgie.be/nl/gezondheidstoestand/ongelijkheden-in-gezondheid
  10. World Health Organization. Regional Office for Europe. What is driving the health divide? Factsheet. WHO Regional Office for Europe; 2019.
  11. WHO Regional Office for Europe. 2026. HESRI products. https://www.who.int/europe/initiatives/health-equity-status-report-initiative/hesri-products
  12. WHO Regional Office for Europe. Public health review of noncommunicable disease prevention and its determinants: Belgium. Copenhagen; 2023.
  13. Murray CJL, Aravkin AY, Zheng P, Abbafati C, Abbas KM, Abbasi-Kangevari M, e.a. Global burden of 87 risk factors in 204 countries and territories, 1990–2019: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2019. The Lancet. oktober 2020. doi:10.1016/S0140-6736(20)30752-2 
  14. Forouzanfar MH, Alexander L, Anderson HR, Bachman VF, Biryukov S, Brauer M, e.a. Global, regional, and national comparative risk assessment of 79 behavioural, environmental and occupational, and metabolic risks or clusters of risks in 188 countries, 1990–2013: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2013. The Lancet. 5 december 2015. doi:10.1016/S0140-6736(15)00128-2
  15.  Sciensano. Naar een gezond België. 2025. Ziektelast: Ziektelast door risicofactoren - Ziektelast door luchtvervuiling. https://www.gezondbelgie.be/nl/gezondheidstoestand/ziektelast/ziektelast-door-risicofactoren/ziektelast-door-luchtvervuiling 
  16. Belgium noise fact sheet 2021. 2021. https://www.eea.europa.eu/en/analysis/maps-and-charts/belgium-noise-country-fact-sheets-2021
  17. European Environment Agency. Environmental noise in Europe: 2025. LU: Publications Office; 2025. https://data.europa.eu/doi/10.2800/9200716
  18. Regeerakkoord. Belgian Federal Government; september 2020.
  19. IMC Volksgezondheid. Interfederale gezondheidsdoelstellingen – Stand van zaken 05/11/2025. Brussel. 2025.
  20.  Hemeryck J, Vanrumste H, Devleesschauwer B, De Pauw R. Strengthening Strategic Health Governance: Developing indicators to monitor the Interfederal Health Objectives. Sciensano; 2026. doi:10.25608/h8A1-k162

Gelieve deze pagina als volgt te citeren: Sciensano. Interfederale gezondheidsdoelstellingen, Gezondheidsbeleid Monitor, 10 Juni 2026, Brussel, België.