Select your language

Andere informatie en diensten van de overheid : www.belgium.be  Logo Belgium

Als u meer wilt weten over (jong)dementie en de ziekte van Alzheimer, kunt u terecht op de infopagina van de Vlaamse Alzheimer Liga (in het Nederlands) of van de Franstalige Alzheimer Liga (in het Frans) of bezoek de pagina gewijd aan jong-dementie (in het Nederlands). Deze platformen bieden algemene informatie over de ziekte en bieden eveneens ondersteuning aan personen met dementie, hun naasten en mantelzorgers.

Hebt u nood aan een gesprek, zoekt u informatie of heeft u vragen? U kan gratis en anoniem terecht op de dementielijn met het nummer 0800 15 225. Deze dienst is 24/7 beschikbaar voor iedereen die te maken heeft met dementie als naaste, mantelzorger, professional…

1. Kernboodschappen

  • In 2023 gaf 1,4% van de Belgische bevolking aan Alzheimer, dementie of andere ernstige geheugenproblemen te lijden.
  • Alzheimer, dementie of andere ernstige geheugenproblemen komen vaker voor bij vrouwen en personen met een lager geschoold profiel.
  • Het gebruik van antidementia in het Vlaamse Gewest is hoger in vergelijking met het Waalse Gewest en het Brusselse Hoofdstedelijke Gewest. Het gebruik van antidementia is in de afgelopen jaren sterk gedaald, in tegenstelling tot het aantal personen met dementie, die alsmaar toeneemt.

2. Percentage van dementie in België

In 2023 had 1,4% van de Belgische bevolking ouder dan 15 jaar, Alzheimer, dementie of andere ernstige geheugenproblemen 

Het aantal personen met dementie neemt toe naargelang de leeftijd, gaande van 0,2% in de leeftijdsgroep 35-44 jaar en 45-54 jaar tot 7,8% bij de 75-plussers. Jongdementie is een overkoepelende term die verschillende vormen van dementie omvat waarbij de eerste klachten optreden vóór de leeftijd van 65 jaar. Op basis van deze definitie wordt het percentage van dementie en ernstige geheugenproblemen op jonge leeftijd geschat op 0,3%.

Opvallend is dat meer vrouwen dan mannen lijden aan Alzheimer, dementie en andere ernstige geheugenproblemen, namelijk 1,2% van de mannen ten opzichte van 1,6% van de vrouwen. Vooral in de hogere leeftijdsgroepen is het verschil in percentage tussen mannen en vrouwen duidelijk zichtbaar. De hogere levensverwachting bij vrouwen lijkt hiervoor de grootste verklarende factor [1].

Aantal personen met Alzheimer, dementie en andere ernstige geheugenproblemen, volgens geslacht en leeftijd, België, 2023-2024 
Bron: Health Interview Survey (HIS) [2]

Het opleidingsniveau is geassocieerd met het voorkomen van Alzheimer, dementie en andere ernstige geheugenproblemen

Na standaardisatie voor leeftijd zijn er respectievelijk 2,9 keer en 3,2 keer meer personen met dementie met een lage opleidingsgraad (geen of diploma basisonderwijs) in vergelijking met personen met een matig (diploma secundair onderwijs) of hooggeschoold (diploma voortgezet onderwijs) profiel.

Dit kan verklaard worden door het zogenaamde ‘cognitieve reserve’ dat in grotere mate aanwezig is bij personen met een hoger geschoold profiel. Opleiding en de opportuniteit voor levenslange mentale stimulatie hebben namelijk een vertragend effect op de presentatie van de eerste symptomen van dementie [3].

Aantal personen met Alzheimer, dementie en andere ernstige geheugenproblemen gestandaardiseerd voor leeftijd, volgens het opleidingsniveau, België, 2023 
Bron: Health Interview Survey (HIS) [2]

Het aantal gebruikers van terugbetaalde antidementie medicatie is in de drie gewesten afgenomen in de periode van 2012 tot 2020 

De dalende trend in het gebruik van terugbetaalde antidementia, met name memantine en anticholinesterases, is echter niet representatief voor een daling in het aantal personen met dementie de afgelopen jaren. De daling is voornamelijk te wijten aan een wijziging in de terugbetaling ten gevolge van de beperkte bewezen effecten van deze medicatie bij dementie [4].

Wat het verschil tussen de gewesten betreft, is het aantal gebruikers in het Vlaamse Gewest het hoogst, gevolgd door het Waalse Gewest en het Brusselse Hoofdstedelijk Gewest. Deze gewestelijke verschillen bleven wel stabiel doorheen de jaren. 

Aantal gebruikers van terugbetaalde antidementia bij personen ouder dan 65, België en de gewesten, 2012-2020
Bron: Permanente Steekproef (EPS) door het Intermutualistisch Agentschap (IMA) [5]

Dementie komt vaker voor bij personen met een verhoogde tegemoetkomingsstatus

Het aantal gebruikers van antidementia met een verhoogde tegemoetkomingsstatus is bijna tweemaal zo hoog in vergelijking met gebruikers met een standaard tegemoetkoming. Tussen 2012 en 2020, wordt het verschil tussen beide groepen echter kleiner.

Aantal gebruikers van terugbetaalde antidementia bij personen ouder dan 65, volgens tegemoetkomingsstatus, België, 2012-2020
Bron: Permanente Steekproef (EPS) door het Intermutualistisch Agentschap (IMA) [5]

3. Percentage van dementie in Europa

Het geschatte aantal personen met Alzheimer en dementie in België is lager dan het gemiddelde van de EU-14-landen

Volgens Alzheimer Europe leeft naar schatting 1,9 % van de bevolking in België met dementie, in vergelijking met een gemiddelde van 2,0 % in de EU-14-landen [6].

Geschat aantal personen met Alzheimer en dementie op basis van het predictiemodel van Alzheimer Europe, voor de EU-14-landen, 2025 
Bron: Alzheimer Europe [6]

4. Mortaliteit dementie

Mortaliteit door Alzheimer en andere vormen van dementie ligt hoger bij vrouwen dan bij mannen

In 2022 stierven respectievelijk 48 en 55 per 100.000 mannen en vrouwen ten gevolge van Alzheimer of andere vormen van dementie. Deze verschillen lijken voornamelijk te wijten aan het hogere aandeel vrouwen in hogere leeftijdscategorieën in vergelijking met mannen.

Naar leeftijdgestandaardiseerd sterftecijfer per 100.000 inwoners ten gevolge van Alzheimer en andere vormen van dementie, volgens geslacht, België, 2022 
Bron: Statbel [7]

5. Meer informatie

Bekijk de metadata voor deze indicator

Achtergrond

Dementie is een verzamelnaam voor meer dan zestig ziektebeelden die het geheugen, het denken en het functioneren in het dagelijks leven aantasten. Dementie is veelal progressief, dit wil zeggen dat de ziekte vaak een geleidelijk begin kent en dat de symptomen verergeren doorheen de tijd [8, 9].

De meest voorkomende vorm van dementie is de ziekte van Alzheimer, naar schatting goed voor 60-70% van alle dementies. Andere veelvoorkomende vormen zijn onder andere fronto-temporale dementie, Lewy-bodydementie en vasculaire dementie. Het onderliggende ziekteproces is telkens verschillend, maar leidt bij elk tot een vergelijkbaar ziektebeeld met eigen nuances. Zo wordt fronto-temporale dementie gekenmerkt door veranderingen in persoonlijkheid en gedrag, waarbij Lewy-bodydementie hallucinaties en motorische problemen vaker op de voorgrond lijken te staan. Elke vorm van dementie heeft dus zijn eigen unieke kenmerken en uitdagingen, die bovendien sterk kunnen verschillen tussen individuen en daarvoor telkens een op maat gemaakte en persoonlijke benadering vereisen [8, 9].

Er is geen curatieve behandeling beschikbaar voor dementie. Er bestaan wel symptomatische behandelingen die geen effect hebben op het onderliggende ziekteproces, maar wel in staat zijn om de symptomen te stabiliseren. Naast medicamenteuze symptomatische behandelingen, zijn er ook andere conservatieve therapieën, zoals cognitieve revalidatie in geheugenklinieken, die veelal gericht zijn op het ondersteunen van de patiënt en zijn omgeving [9].

Leeftijd is de belangrijkste risicofactor van dementie. Ook het hebben van andere chronische aandoeningen, zoals onder andere diabetes, hart- en vaatziekten en de ziekte van Parkinson, kan leiden tot een verhoogd risico op het ontwikkelen van dementie. In een beperkt aantal gevallen is er een genetische component aan te wijzen, maar meestal speelt erfelijkheid geen rol [8,9]

Gezien er geen nationaal register voor dementie bestaat, werden indicatoren uit de Health Interview Survey (HIS) en de Permanente Steekproef (EPS), en het predictiemodel van Alzheimer Europe gebruikt:

  • De HIS is een zelfgerapporteerde jaarlijkse gezondheidsenquête. Hierin wordt onder andere de aanwezigheid van enkele chronische aandoeningen in de afgelopen 12 maanden bevraagd. Alzheimer, dementie en andere ernstige geheugenproblemen worden in de survey onder één categorie samengebracht. De HIS is gebaseerd op een steekproef uit de totale populatie en laat toe representatieve schattingen te maken van bepaalde subgroepen op basis van bijvoorbeeld leeftijd, geslacht enz. Voor Alzheimer en andere vormen van dementie worden enkel personen ouder dan 15 jaar in acht genomen.
  • Het Intermutualistisch Agentschap (IMA) verzamelt via zijn Permanente steekproef (EPS) gezondheidsgegevens van de Belgische bevolking die aangesloten is bij de verplichte ziekteverzekering. De prevalentie van Alzheimer wordt geschat op basis van het aantal verzekerden met een levering van antidementia (ATC N06D; meer bepaald memantine N06DDX01 en anticholinesterases N06DA). Het terugbetaalde gebruik van antidementia werd dus gebruikt als proxy voor Alzheimer en andere vormen van dementie. 
  • De  vergelijking tussen de Europese landen is gebaseerd op schattingen van het aantal personen met dementie op basis van leeftijd en geslacht zoals bepaald in het predictiemodel van Alzheimer Europe.   

Het verschil in cijfers kan verklaard worden door het gebruik van verschillende databronnen (gezondheidsregisters vs. schattingen) en de gebruikte definities voor het identificeren van personen met dementie.

Definities

Verhoogde tegemoetkomingsstatus
Personen met een laag inkomen hebben recht op een verhoogde tegemoetkoming. Ze betalen minder voor de gezondheidszorg en hebben andere financiële voordelen. Momenteel is dit de enige beschikbare variabele in de IMA-AIM-atlas waarmee sociaaleconomische verschillen kunnen worden beoordeeld.
EU-14
De EU-14 omvat alle landen die tussen 1995 en 2022 tot de Europese Unie behoorden, met uitzondering van het Verenigd Koninkrijk dat geen deel meer uitmaakt van de Europese Unie (i.e. Oostenrijk, België, Denemarken, Finland, Frankrijk, Duitsland, Griekenland, Ierland, Italië, Luxemburg, Nederland, Portugal, Spanje en Zweden). De vergelijking van de gezondheidstoestand in België wordt gemaakt met de EU-14, en niet met de EU-28, omdat deze historische groep meer socio-economische gelijkenissen vertoont dan de EU-28. 
Voor leeftijd gecorrigeerd sterftecijfer
De voor leeftijd gecorrigeerde sterfte geeft het volgens leeftijd gewogen gemiddelde sterftecijfer weer en kan zo de verschillen te wijten aan de leeftijdsstructuur van de bevolking opvangen.

Referenties

  1. Alzheimer’s society, UK. https://www.alzheimers.org.uk/
  2. Health Interview Survey, Sciensano, 1997-2023. https://his.wiv-isp.be/ 
  3. Meng X, D'Arcy C. Education and dementia in the context of the cognitive reserve hypothesis: a systematic review with meta-analyses and qualitative analyses. PLoS One. 2012;7(6):e38268. doi: 10.1371/journal.pone.0038268. Epub 2012 Jun 4. PMID: 22675535; PMCID: PMC3366926.
  4. Intermutualistisch Agentschap, Antidementia in België. https://aim-ima.be/Antidementia-in-Belgie?lang=nl
  5. Intermutualistic Agency Atlas. http://atlas.aim-ima.be/base-de-donnees
  6. Alzheimer Europe, Prevalence of dementia in Europe. https://www.alzheimer-europe.org/dementia/prevalence-dementia-europe?language_content_entity=en
  7. Statbel, Causes of death. https://statbel.fgov.be/en/themes/population/mortality-life-expectancy-and-causes-death/causes-death
  8. Global action plan on the public health response to dementia 2017–2025. Geneva: World Health Organization; 2017. Licence: CC BY-NC-SA 3.0 IGO.
  9. Expertisecentrum Dementia Vlaanderen. https://dementie.be/

Gelieve deze pagina als volgt te citeren: Sciensano. Niet-Overdraagbare Aandoeningen: Dementie, Health Status Report, 16 juni 2026, Brussel, België, https://www.gezondbelgie.be/nl/gezondheidstoestand/niet-overdraagbare-aandoeningen/dementie