Beroertes hebben de hoogste totale ziekenhuiskosten, zowel door de hoge prevalentie als door de hoge gemiddelde kost per verblijf
De totale ziekenhuiskosten voor hartaanvallen bij mannen waren twee keer zo hoog als bij vrouwen, vanwege een hogere prevalentie
De totale ziekenhuiskosten voor beroertes stegen in de loop van de tijd, grotendeels als gevolg van een stijging van de gemiddelde kost per ziekenhuisverblijf, terwijl de kosten voor hartaanvallen en levercirrose stabiel bleven
2.Ziekenhuisverblijven
De kosten van ziekenhuisverblijven zijn het hoogst voor beroertes
Bij een vergelijking tussen levercirrose, acute cerebrovasculaire aandoeningen (beroertes) en acute myocardinfarcten (hartaanvallen) waren de totale kosten van ziekenhuisverblijven in 2021 het hoogst voor beroertes, gevolgd door hartaanvallen en vervolgens levercirrose. Deze kostenrangschikking is consistent voor zowel mannen als vrouwen. De totale kosten van ziekenhuisverblijven voor alle drie de ziekten waren echter lager bij vrouwen dan bij mannen, met het meest uitgesproken verschil bij hartaanvallen, waar de kosten voor vrouwen minder dan de helft bedroegen van die voor mannen.
De hoge kosten van ziekenhuisverblijven vanwege beroertes worden veroorzaakt door zowel een hoge prevalentie als een hoge gemiddelde kost per verblijf
De kosten van ziekenhuisverblijven vanwege beroertes waren het hoogst (grootste cirkel) en werden veroorzaakt door een combinatie van een hoge prevalentie en een hoge gemiddelde kost per ziekenhuisverblijf (rechterbovenhoek van de grafiek). Levercirrose had de laagste totale kosten van ziekenhuisverblijven van de drie ziekten, maar de op een na hoogste gemiddelde kost per verblijf. Hartaanvallen hadden de laagste gemiddelde kost per verblijf, maar de op één na hoogste totale kosten. Voor alle drie de ziekten was de gemiddelde kost per ziekenhuisverblijf vergelijkbaar tussen mannen en vrouwen. Voor hartaanvallen was het aantal ziekenhuisverblijven voor vrouwen minder dan de helft van dat voor mannen.
De kosten van ziekenhuisverblijven voor beroertes zijn gestegen
Er is een stijgende trend in de totale kosten van ziekenhuisverblijven als gevolg van beroertes in de loop der jaren bij zowel mannen als vrouwen, terwijl de kosten als gevolg van hartaanvallen en levercirrose stabiel zijn gebleven.
Er is een stijgende trend in de gemiddelde kost per verblijf voor alle drie de ziekten
De gemiddelde kost per verblijf is voor alle drie de ziekten gestegen, met een vergelijkbare stijging voor beroertes en levercirrose, en een kleinere stijging voor hartaanvallen.
Er is een dalende trend in het aantal ziekenhuisverblijven
Bij vrouwen daalde het aantal ziekenhuisverblijven voor alle drie de ziekten, met de grootste relatieve daling voor levercirrose, gevolgd door hartaanvallen en beroertes in vergelijking met 2013. Bij mannen werd de grootste relatieve daling ook waargenomen voor levercirrose, gevolgd door hartaanvallen, terwijl het aantal verblijven voor beroertes stabiel bleef.
Voor levercirrose en hartaanvallen werd de stijging van de gemiddelde kost per verblijf gecompenseerd door een daling van het aantal ziekenhuisverblijven
De evolutie van de totale kosten van ziekenhuisverblijven van een ziekte wordt bepaald door de manier waarop het aantal ziekenhuisverblijven en de gemiddelde kost van deze ziekenhuisverblijven veranderen. Hoewel we een stijgende trend hebben waargenomen in de gemiddelde kost per verblijf voor de ziekten die in dit hoofdstuk worden besproken, betekende dit niet noodzakelijkerwijs een stijging van de totale kosten van ziekenhuisverblijven. De gestegen gemiddelde kost per verblijf werd gecompenseerd door een daling van het aantal ziekenhuisverblijven. Alleen bij beroertes leidde de gestegen gemiddelde kost per verblijf tot hogere totale kosten van ziekenhuisverblijven, omdat het aantal ziekenhuisverblijven niet zo sterk daalde (bij mannen werd geen daling geobserveerd).
De beste gegevensbron voor elke ziekte wordt bepaald door een kritische beoordeling [3]. De analyse van de kosten van hart- en vaatziekten en cirrose op deze webpagina is gebaseerd op de ziekenhuisontslaggegevens van de Technische Cel [1, 2]. Deze dataset is gebaseerd op gekoppelde en gevalideerde gegevens uit de Minimum Hospital Summary van de FOD Volksgezondheid en op facturatiegegevens van het RIZIV-INAMI. Deze laatste zijn afkomstig van de anonieme ziekenhuisverblijfsdocumenten (SHA-AZV) die door de verzekeraars worden verstuurd [1].
Hoe we de kosten van ziekenhuisverblijven berekenen
We ontvingen de totale kosten en het aantal ziekenhuisverblijven voor alle jaren per ziekte rechtstreeks van de Technische Cel. Om de gemiddelde kosten per ziekenhuisopname voor de belgrafiek te berekenen, deelden we de totale kosten door het aantal ziekenhuisopnamen.
Definities
Kosten van ziekenhuisverblijven
De kosten van ziekenhuisverblijven komen voort uit de ontslaggegevens van de Technische Cel voor gegevensverwerking van ziekenhuizen [1]. Ze omvatten verpleegdagprijs, geneesmiddelen, diensten, klinische biologie en andere bedragen. Patiëntenbijdragen (op enkele uitzonderingen na), supplementen en kosten die door aanvullende verzekeringen worden vergoed maken geen deel uit van de berekende kosten.
Gegevens uit de databank TCT, de dato 07 01 2025; Dienst Data en Beleidsinformatie, FOD Volksgezondheid, Veiligheid van de Voedselketen en Leefmilieu, België.
Gelieve deze pagina als volgt te citeren: Sciensano. Kosten van ziekte: ziekenhuisverblijven, Health Status Report, 24 Juli 2025, Brussels, Belgium, https://www.gezondbelgie.be/nl/gezondheidstoestand/kosten-van-ziekte/ziekenhuisverblijven
Longkanker is de duurste vorm van kanker, gevolgd door darm- en endeldarmkanker en borstkanker.
Longkanker komt vaak voor en de behandeling ervan is duur.
Veel van de dure vormen van kanker kunnen worden voorkomen door risicofactoren zoals roken, obesitas en omgevingsstress aan te pakken.
2.Kosten van kanker
Longkanker is de duurste vorm van kanker
Van de kankers opgenomen in de analyse van 2018, hadden luchtpijp-, bronchus- en longkanker veruit de hoogste totale medische kosten, gevolgd door dikke darm- en rectumkanker en borstkanker.
Longkanker komt vaak voor en de behandeling is duur
De hoge totale medische kosten, weergegeven door de grootte van de bubbel, voor luchtpijp-, bronchus- en longkanker lijken te worden veroorzaakt door een combinatie van hoge gemiddelde toerekenbare medische kosten en een gemiddeld tot hoog aantal gevallen. Voor kanker van de dikke darm en het rectum en borstkanker lijken de hoge totale medische kosten verband te houden met het feit dat de kankers relatief vaak voorkomen.
Hierbij moet worden opgemerkt dat de kosten variëren afhankelijk van factoren zoals hoe lang iemand de kanker al heeft en of de kanker aanwezig is op meerdere plekken in het lichaam. Kanker zoals bronchus- en longkanker, leverkanker, alvleesklierkanker en mesothelioom hebben vaak hoge kosten. Dit zou kunnen komen doordat deze vormen van kanker vaak een slechte overlevingskans en een kortere levensduur hebben, wat leidt tot hogere initiële behandelingskosten en hogere kosten aan het einde van het leven. In de analyse hebben de kosten de neiging om af te nemen naarmate iemand langer kanker heeft gehad, en hebben ze de neiging om toe te nemen als iemand kanker heeft op meer dan één plek het lichaam [1].
De resultaten van het onderzoek naar de kosten van kanker zijn gepubliceerd in een wetenschappelijk artikel.
Achtergrond
Gegevensbron
De gegevensbron voor de analyse van de kosten van kanker is data van het Belgische Kankerregister gekoppeld aan de ziekteverzekeringsgegevens van het Intermutualistisch Agentschap. Het Belgische Kankerregister verzamelt informatie over kankerdiagnoses in België. Het Intermutualistisch Agentschap (IMA) verzamelt informatie over de directe kosten voor gezondheidszorg en verzamelt de uitgaven voor gezondheidszorg van alle openbare zorgverzekeringen in België.
Hoe we de medische kosten van kanker berekenen
De medische kosten van kanker worden berekend door de totale medische uitgaven van mensen die kanker hebben te vergelijken met mensen die geen kanker hebben. We keken naar kankergevallen van de afgelopen 10 jaar en richtten ons op de kosten van het jaar 2018. De mensen met kanker werden gematcht met mensen die geen kanker hebben op basis van leeftijd, geslacht, woonplaats en voorkeursvergoedingen. De matching heft de effecten van deze factoren op de gezondheidsuitgaven op en helpt ons een duidelijker beeld te krijgen van de impact van een bepaalde vorm van kanker op de kosten.
Definities
Medische kosten
In deze analyse worden medische kosten gedefinieerd als directe kosten voor gezondheidszorg. Directe kosten voor gezondheidszorg omvatten alle uitgaven in verband met ziekenhuisopnames, polikliniekbezoeken en medicijngebruik. Langdurige zorg en psychiatrische zorg maken over het algemeen geen deel uit van de analyse, tenzij de kosten worden vergoed door de verplichte ziektekostenverzekering. Deze kosten kunnen rechtstreeks door de verplichte ziektekostenverzekering worden gedekt, aan patiënten worden terugbetaald nadat ze hebben betaald, of uit eigen zak worden betaald.
Referenties
V. Gorasso et al., “The incremental healthcare cost associated with cancer in Belgium: A registry-based data analysis,” Cancer Med, Jan. 2024, https://doi.org/10.1002/cam4.6659
Gelieve deze pagina als volgt te citeren: Sciensano. Kosten van ziekte: kanker. Health Status Report, 22 Apr 2024, Brussels, Belgium, https://www.gezondbelgie.be/nl/gezondheidstoestand/kosten-van-ziekte/kanker
In 2018 hadden musculoskeletale aandoeningen de hoogste economische last van alle zelf gerapporteerde gezondheidsaandoeningen opgenomen in de analyse
Spier- en skeletaandoeningen komen vaak voor en gaan gepaard met matig hoge medische kosten.
De totale medische kosten van zelf gerapporteerde gezondheidsaandoeningen waren in 2018 lager dan in 2013, behalve voor oogaandoeningen.
2.Kosten van zelf gerapporteerde niet-overdraagbare gezondheidsaandoeningen
Musculoskeletale aandoeningen hebben de hoogste economische last
Van alle zelf gerapporteerde gezondheidsaandoeningen die zijn opgenomen in de analyse van 2018 had rugpijn verreweg de hoogste totale medische kosten, gevolgd door chronische obstructieve longziekte en angina pectoris (pijn of ongemak op de borst die een symptoom kan zijn van coronaire hartziekte).
Totale medische kosten per ziektegroep voor zelf gerapporteerde niet-overdraagbare aandoeningen, België, 2018 Bron: Eigen berekeningen op basis van gegevens van HISLink 2018 [1]
Musculoskeletale aandoeningen komen vaak voor en zijn geassocieerd met matig hoge medische kosten
Rugpijn en nekpijn komen vrij vaak voor (rechterkant van de grafiek), en ze zijn gekoppeld aan matig hoge medische kosten per persoon. Deze aandoeningen dragen dus aanzienlijk bij aan de kosten van de gezondheidszorg, zoals blijkt uit de figuur. Hart- en vaatziekten komen minder vaak voor (linkerkant van de grafiek), maar ze zijn gekoppeld aan hoge medische kosten per persoon (bovenkant van de grafiek). De hoge totale medische kosten van chronische obstructieve longziekte en depressie lijken het gevolg te zijn van matige tot hoge kosten en een matig aantal gevallen.
Totale medische kosten voor zelfgerapporteerde niet-overdraagbare aandoeningen, per ziektegroep, gemiddelde medische kosten per persoon, en aantal gevallen, België, 2018 Bron: Eigen berekeningen op basis van gegevens van HISLink 2018 [1]
De totale medische kosten waren in 2018 lager dan in 2013, behalve voor oogaandoeningen
Rugpijn was het hoogste in termen van de totale toerekenbare kosten in zowel 2013 als 2018. Er is een dalende trend in de totale medische kosten voor alle ziekten, behalve voor oogaandoeningen, met name glaucoom (een groep oogaandoeningen die gezichtsverlies en blindheid kunnen veroorzaken). Echter, we observeren dat het aantal mensen met oogaandoeningen in de HISLink-steekproeven relatief laag is. Dit betekent dat het moeilijk kan zijn om de kosten te schatten en dat er veel onzekerheid rond deze schattingen bestaat.
Trends in de totale medische kosten voor zelfgerapporteerde niet-overdraagbare aandoeningen per ziektegroep, België, 2013-2018 Bron: Eigen berekeningen op basis van gegevens van HISLink 2018 [1] en HISLink 2013 [2]
De gegevensbron voor deze analyse zijn de Gezondheidsenquête (Health Interview Survey)-gegevens gekoppeld aan gegevens van zorgverzekeraars (HISLink [1, 2]). In de Gezondheidsenquête worden mensen gevraagd naar mogelijke gezondheidsproblemen die ze kunnen hebben. Het Intermutualistisch Agentschap (IMA) verzamelt informatie over de directe kosten voor gezondheidszorg en verzamelt de uitgaven voor gezondheidszorg van alle openbare zorgverzekeringen in België. De HISLink-gegevensbron bevat dus zowel informatie over de ziektekosten van mensen als over hun gezondheidstoestand.
Hoe we de medische kosten van zelfgerapporteerde gezondheidsproblemen berekenen
We schatten de marginale of extra kosten die kunnen worden toegeschreven aan elk van de zelfgerapporteerde gezondheidsaandoeningen. We passen de kosten aan op basis van factoren zoals leeftijd, geslacht, vergoedingsstatus (die ons een idee geeft van inkomen of handicap) en de regio waar iemand woont. Deze factoren kunnen van invloed zijn op de kans om ziek te worden of hogere zorgkosten te hebben. Wanneer we deze aanpassingen maken, halen we dus in wezen de invloed van factoren zoals leeftijd of geslacht weg. Dit helpt ons een duidelijker beeld te krijgen van hoeveel een bepaalde ziekte an sich een invloed heeft op de kosten.
Definities
Zelfgerapporteerde gezondheidsaandoeningen
In de Gezondheidsenquête [3] worden mensen gevraagd naar mogelijke gezondheidsproblemen die ze kunnen hebben. Hen wordt gevraagd: "Hebt u in de afgelopen 12 maanden een van de volgende ziekten of aandoeningen gehad?", gevolgd door een lijst van geselecteerde ziekten of aandoeningen zoals astma, of chronische bronchitis, chronische obstructieve longziekte, emfyseem. We gebruiken informatie over 16 zelfgerapporteerde gezondheidsaandoeningen uit de Gezondheidsenquête.
Medische kosten
In deze analyse worden medische kosten gedefinieerd als directe kosten voor gezondheidszorg. Directe kosten voor gezondheidszorg omvatten alle uitgaven in verband met ziekenhuisopnames, polikliniekbezoeken en medicijngebruik. Langdurige zorg en psychiatrische zorg maken over het algemeen geen deel uit van de analyse, tenzij de kosten worden vergoed door de verplichte ziektekostenverzekering. Deze kosten kunnen rechtstreeks door de verplichte ziektekostenverzekering worden gedekt, aan patiënten worden terugbetaald nadat ze hebben betaald, of uit eigen zak worden betaald.
Gelieve deze pagina als volgt te citeren: Sciensano. Kosten van ziekte: zelfgerapporteerde niet-overdraagbare gezondheidsaandoeningen, Health Status Report, 22 Apr 2024, Brussels, Belgium, https://www.gezondbelgie.be/nl/gezondheidstoestand/kosten-van-ziekte/zelfgerapporteerde-niet-overdraagbare-gezondheidsaandoeningen
In 2022 bedroegen de uitgaven aan directe medische zorg voor hartaandoeningen zoals hartfalen en angina pectoris ruim 2,7 miljard euro
Diabetes kende tussen 2013 en 2022 de sterkste stijging in kosten, ook na correctie voor inflatie, voornamelijk door een toename van de gemiddelde kost per patiënt
Voor alle 26 aandoeningen waarvan de kosten na correctie voor inflatie stegen, nam het aantal patiënten toe; bij 16 van deze aandoeningen steeg ook de gemiddelde kost per patiënt
Voor 15 van de 35 aandoeningen werd in 2022 per patiënt gemiddeld minder uitgegeven dan in 2013, na correctie voor inflatie
2.Kosten van gezondheidsaandoeningen gebaseerd op medicatiegebruik
De hoogste kosten werden berekend voor hartaandoeningen, depressie en diabetes
De onderstaande figuur toont welke directe medische kosten 35 verschillende aandoeningen met zich meebrengen, vergeleken met een situatie waarin niemand die aandoeningen zou hebben (toerekenbare kosten). De extra uitgaven aan directe medische zorg voor personen met een hartaandoening zoals hartfalen en angina pectoris bedroegen in 2022 ruim 2,7 miljard euro. Voor depressie en diabetes werden de uitgaven geschat op ongeveer 2 miljard euro. Drie andere aandoeningen waarvoor de kosten boven 1 miljard euro werden geschat, waren COPD en ernstige astma, patiënten die behandeld worden met anticoagulantia of antistollingsmiddelen ter preventie of behandeling van bloedklonters (trombose), en psychose. Voor sommige aandoeningen werden de toerekenbare kosten relatief laag geschat, zoals bij groeistoornissen, pulmonale arteriële hypertensie (PAH) en reuma.
Rangschikking van de directe medische kosten voor 35 aandoeningen, België, 2022 Bron: Eigen berekeningen op basis van gegevens van het Intermutualistisch Agentschap [1]. De FKG’s “op basis van add-on” zijn groepen die het Zorginstituut Nederland op basis van ziekenhuismedicatie samenstellen.
De totale kosten van een aandoening hangen samen met zowel de gemiddelde kost per patiënt als het aantal patiënten
De totale kosten van een aandoening werden berekend door de gemiddelde kost per patiënt te vermenigvuldigen met het aantal patiënten. In de bubbelplot wordt weergegeven in welke mate de totale kosten worden bepaald door deze twee factoren. De grootte van de bubbel weerspiegelt daarbij de totale kosten.
Voor hartaandoeningen kwamen de hoge totale kosten voort uit zowel een hoge gemiddelde kost per patiënt als een relatief groot aantal patiënten. Voor depressie en diabetes daarentegen lag de gemiddelde kost per patiënt niet opvallend hoog, maar wel het aantal patiënten. Groeistoornissen en pulmonale arteriële hypertensie kwamen minder voor, maar gingen gepaard met een relatief hoge gemiddelde kost per patiënt.
Directe medische kosten voor 35 aandoeningen als product van de gemiddelde kost per patiënt en het aantal patiënten, België, 2022 Bron: Eigen berekeningen op basis van gegevens van het Intermutualistisch Agentschap [1]. De FKG’s “op basis van add-on” zijn groepen die het Zorginstituut Nederland op basis van ziekenhuismedicatie samenstellen.
De meeste aandoeningen kenden tussen 2013 en 2022 een stijging van de directe medische kosten, ook na correctie voor inflatie en vergrijzing
Voor 33 van de 35 aandoeningen namen de totale kosten toe tussen 2013 en 2022. De meest opvallende stijgingen in absolute waarde werden gezien bij diabetes (+2 miljard euro; +4.532%), hartaandoeningen (+1,2 miljard euro; +77%), patiënten die behandeld worden met anticoagulantia (+938 miljoen euro; +493%), depressie (634 miljoen euro; +44%) en neuropathische pijn (+ 527 miljoen euro; +273%).
Naast de geobserveerde evolutie van de totale kosten doorheen de tijd, berekenden we de evolutie van de totale kosten gecorrigeerd voor inflatie en/of vergrijzing.
Wanneer inflatie in rekening werd gebracht, bleef er voor 26 van de 35 aandoeningen een stijging van de totale kosten bestaan. Dat komt omdat voor 7 aandoeningen de kosten minder snel stegen dan de inflatie. Na correctie voor inflatie werden de meest opvallende stijgingen gezien bij diabetes (+2 miljard euro; +3.665%), patiënten die behandeld worden met anticoagulantia (+895 miljoen euro; +382%), hartaandoeningen (+838 miljoen euro; +44%), neuropathische pijn (+482 miljoen euro, +203%) en nieraandoeningen (+429 miljoen euro; +203%).
Via standaardisatie van de populatie naar leeftijd is het mogelijk om te corrigeren voor het effect van vergrijzing van de populatie. Voor hartaandoeningen verminderde de schijnbare stijging in kosten zo tot een totale stijging van 980 miljoen euro. Met andere woorden, als de leeftijdsopbouw van de bevolking hetzelfde was gebleven, zouden de kosten voor hartaandoeningen beperkt zijn gebleven tot 980 miljoen euro in plaats van 1,2 miljard euro. Na correctie voor de vergrijzing van de bevolking stegen de kosten aanzienlijk voor diabetes (+2 miljard euro; +4.253%), patiënten die behandeld worden met anticoagulantia (+915 miljoen euro; +428%), depressie (+532 miljoen euro; +35%) en neuropathische pijn (+509 miljoen euro; +242%).
Na correctie voor zowel inflatie als vergrijzing bleef er een stijging van de kosten bestaan voor 25 van de 35 aandoeningen. De meest opvallende stijgingen werden gezien bij diabetes (+2 miljard euro; +3.438%), patiënten die behandeld worden met anticoagulantia (+866 miljoen euro; +329%), hartaandoeningen (+571 miljoen euro; +26%), neuropathische pijn (+461 miljoen euro; +178%) en nieraandoeningen (+404 miljoen euro; +172%).
Geobserveerd
Gecorrigeerd voor inflatie
Naar leeftijd gestandaardiseerd
Naar leeftijd gestandaardiseerd en gecorrigeerd voor inflatie
Evolutie van de directe medische kosten voor 35 aandoeningen, België, 2013-2022 Bron: Eigen berekeningen op basis van gegevens van het Intermutualistisch Agentschap [1]. De FKG’s “op basis van add-on” zijn groepen die het Zorginstituut Nederland op basis van ziekenhuismedicatie samenstellen.
Evolutie van de directe medische kosten voor 35 aandoeningen, gecorrigeerd voor inflatie, België, 2013-2022 Bron: Eigen berekeningen op basis van gegevens van het Intermutualistisch Agentschap [1]. De FKG’s “op basis van add-on” zijn groepen die het Zorginstituut Nederland op basis van ziekenhuismedicatie samenstellen.
Evolutie van de directe medische kosten voor 35 aandoeningen, naar leeftijd gestandaardiseerd, België, 2013-2022 Bron: Eigen berekeningen op basis van gegevens van het Intermutualistisch Agentschap [1]. De FKG’s “op basis van add-on” zijn groepen die het Zorginstituut Nederland op basis van ziekenhuismedicatie samenstellen.
Evolutie van de directe medische kosten voor 35 aandoeningen, naar leeftijd gestandaardiseerd en gecorrigeerd voor inflatie, België, 2013-2022 Bron: Eigen berekeningen op basis van gegevens van het Intermutualistisch Agentschap [1]. De FKG’s “op basis van add-on” zijn groepen die het Zorginstituut Nederland op basis van ziekenhuismedicatie samenstellen.
De gemiddelde kost per patiënt steeg voor de meeste aandoeningen tussen 2013 en 2022
Voor 28 van de 35 aandoeningen nam de gemiddelde kost per patiënt toe tussen 2013 en 2022. De meest opvallende stijgingen in absolute waarde werden gezien bij mucoviscidose (+10.897 euro; +83%), psoriasis (+9.159 euro; +343%), gebruik van immunoglobuline bij verminderde immuniteit (+8.613 euro; +28%), hartaandoeningen (+5.384 euro; +75%) en de ziekte van Alzheimer (+3.693 euro; +57%). Na correctie voor inflatie bleef er nog steeds een stijging bestaan voor 20 aandoeningen met de meest opvallende stijgingen bij psoriasis (+8.684 euro; +343%), mucoviscidose (+7.883 euro; 49%), hartaandoeningen (+3.735 euro; +42%), chronische anticoagulatie (+2.642 euro; +91%) en diabetes (+2.564 euro; +3,613%).
Voor 15 van de 35 aandoeningen daalde de gemiddelde kost per patiënt na correctie voor inflatie, wat aangeeft dat er voor deze aandoeningen in 2022 per persoon gemiddeld minder werd uitgegeven dan in 2013. De aandoeningen waarvoor de gemiddelde kost per patiënt na correctie voor inflatie het sterkst daalde, waren COPD / zware astma (-10.604 euro; -43%), nieraandoeningen (-8.230 euro; -15%), HIV / AIDS (-7.309 euro; -54%) en auto-immuunziekten (-6.803 euro; -40%).
Geobserveerd
Gecorrigeerd voor inflatie
Evolutie van de gemiddelde kost per patiënt voor 35 aandoeningen, België, 2013-2022 Bron: Eigen berekeningen op basis van gegevens van het Intermutualistisch Agentschap [1]. De FKG’s “op basis van add-on” zijn groepen die het Zorginstituut Nederland op basis van ziekenhuismedicatie samenstellen.
Evolutie van de gemiddelde kost per patiënt voor 35 aandoeningen, gecorrigeerd voor inflatie, België, 2013-2022 Bron: Eigen berekeningen op basis van gegevens van het Intermutualistisch Agentschap [1]. De FKG’s “op basis van add-on” zijn groepen die het Zorginstituut Nederland op basis van ziekenhuismedicatie samenstellen.
De prevalentie van de meeste aandoeningen steeg tussen 2013 en 2022, deels door vergrijzing
De prevalentie van aandoeningen werd geschat op basis van het gebruik van terugbetaalde geneesmiddelen en kan afwijken van de werkelijke prevalentie wanneer een aandoening niet met medicatie wordt behandeld of met andere medicatie dan diegene die werd gebruikt om de aandoening te definiëren.
Voor 29 van de 35 aandoeningen nam het aantal patiënten toe tussen 2013 en 2022. De grootste stijgingen in absolute aantallen werden gezien bij chronische anticoagulatie (+122.834; +153%), depressie (+121.478; +24%), astma (+76.867; +46%), neuropathische pijn (+59.922; +214%), maculaire degeneratie (+53.831; +136%) en auto-immuunziekten (+38.277; +215%). Na standaardisatie van de populatie naar leeftijd was er een stijging voor 27 aandoeningen. De sterke toename in gevallen van depressie werd deels veroorzaakt door vergrijzing: na standaardisatie werd de toename beperkt tot 85.932 (+ 16%).
De grootste dalingen in prevalentie werden gezien bij de ziekte van Alzheimer (-10.999; -33%) en de ziekte van Crohn (-4.735; -11%). Na standaardisatie van de populatie naar leeftijd kwam dit overeen met een afname van respectievelijk 16.219 (-42%) en 7.429 (-16%).
Geobserveerd
Naar leeftijd gestandaardiseerd
Evolutie van het aantal patiënten voor 35 aandoeningen, België, 2013-2022 Bron: Eigen berekeningen op basis van gegevens van het Intermutualistisch Agentschap [1]. De FKG’s “op basis van add-on” zijn groepen die het Zorginstituut Nederland op basis van ziekenhuismedicatie samenstellen.
Evolutie van het aantal patiënten voor 35 aandoeningen, naar leeftijd gestandaardiseerd, België, 2013-2022 Bron: Eigen berekeningen op basis van gegevens van het Intermutualistisch Agentschap [1]. De FKG’s “op basis van add-on” zijn groepen die het Zorginstituut Nederland op basis van ziekenhuismedicatie samenstellen.
De gegevensbron voor deze analyse is de Permanente Steekproef van het Intermutualistisch Agentschap. Deze steekproef is een database over het gebruik van gezondheidszorg. De gegevens hebben geen betrekking op de totale bevolking, maar op een representatieve selectie geselecteerd op basis van leeftijd en geslacht. Ze bevat gegevens over consulten en bezoeken aan artsen, voorgeschreven medicijnen, ziekenhuisopnames, verpleegdiensten, enzovoort, [1, 2].
Hoe we de medische kosten van gezondheidsaandoeningen op basis van medicijngebruik berekenen
We schatten de marginale of extra kosten die aan een gezondheidsaandoening kunnen worden toegeschreven op basis van medicijngebruik. Personen met een bepaalde aandoening worden hierbij geïdentificeerd via het gebruik van specifieke geneesmiddelen. Bij het berekenen van deze kosten wordt gecorrigeerd voor factoren die de kosten eveneens kunnen beïnvloeden, zoals leeftijd, geslacht, vergoedingsstatus (als indicatie voor inkomen of handicap) en het gewest waar iemand woont. Door hiermee rekening te houden, krijgen we een beeld van de werkelijke impact van een ziekte op de kosten.
Definities
Gezondheidsaandoeningen gedefinieerd op basis van medicijngebruik
De Permanente Steekproef bevat informatie over voorgeschreven medicijnen. Deze informatie wordt gebruikt om te bepalen wie waarschijnlijk een bepaalde aandoening heeft. Voor 33 aandoeningen gebruiken we de Farmaciekostengroepen (FKG) zoals toegewezen door het Intermutualistisch Agentschap (IMA) [1, 3]. Het Zorginstituut Nederland actualiseert jaarlijks de lijst van geneesmiddelen die worden toegewezen aan de Farmaciekostengroepen (FKG) [4].
Een persoon behoorde tot een FKG wanneer in het referentiejaar meer dan de minimale drempelwaarde van één of meerdere bijbehorende ATC (Anatomisch Therapeutisch Chemisch Classificatie) codes werd afgeleverd. De FKG "op basis van add-on" zijn groepen die het Zorginstituut Nederland samenstelt op basis van ziekenhuismedicatie.
Voor diabetes en de ziekte van Alzheimer gebruiken we onze eigen algoritmen op basis van de (voormalige) 'pseudodiagnoses' van IMA. Deze algoritmen zijn gebaseerd op medicijngebruik en, in het geval van diabetes, ook op het gebruik van specifieke gezondheidszorgdiensten.
Directe medische kosten
Directe medische kosten omvatten alle kosten die gepaard gaan met ziekenhuisopnames, polikliniekbezoeken en medicijngebruik. Langdurige zorg en psychiatrische zorg maken over het algemeen geen deel uit van de analyse, tenzij de kosten worden vergoed door de verplichte ziektekostenverzekering. Deze kosten kunnen rechtstreeks door de verplichte ziektekostenverzekering worden gedekt, aan patiënten worden terugbetaald nadat ze hebben betaald, of uit eigen zak worden betaald.
Correctie voor inflatie
Correctie voor inflatie betekent dat alle geldwaarden worden uitgedrukt in de prijzen van hetzelfde jaar. Dit gebeurt door een index (de gezondheidsindex van Statbel) te gebruiken die corrigeert voor veranderingen in het algemene prijsniveau in de loop van de tijd [5]. Op die manier wordt vermeden dat kostenverschillen tussen jaren enkel het gevolg zijn van prijsstijgingen in de economie, en kunnen werkelijke veranderingen in de uitgaven voor zorg eerlijker worden vergeleken.
Standaardisatie naar leeftijd
Standaardisatie naar leeftijd is een statistische techniek waarbij ruwe cijfers (zoals incidentie, prevalentie of sterftecijfers) worden aangepast aan een referentiepopulatie met een vaste leeftijdsstructuur. Hierdoor wordt het effect van verschillen in leeftijdsverdeling tussen populaties of in de tijd weggenomen. Door leeftijdsstandaardisatie toe te passen, kunnen onderzoekers en beleidsmakers inzicht krijgen in trends, terwijl de verstorende invloed van leeftijdsgerelateerde variaties wordt geminimaliseerd. Hier wordt de Belgische bevolking van 2022 als referentiepopulatie gebruikt [5].
Gelieve deze pagina als volgt te citeren: Sciensano. Kosten van ziekte: gezondheidsaandoeningen gebaseerd op medicatiegebruik, Health Status Report, 7 Okt 2025, Brussel, België, https://www.gezondbelgie.be/nl/gezondheidstoestand/kosten-van-ziekte/gezondheidsaandoeningen-gebaseerd-op-medicatiegebruik