1. Hoofdpunten
- NEED is een onderzoeksinitiatief dat is opgezet om op systematische wijze onvervulde gezondheidsgerelateerde behoeften bij een breed scala aan ziekten in kaart te brengen.
- Er wordt rekening gehouden zowel met de behoeften van patiënten als met de bredere impact van een aandoening op de samenleving.
- NEED maakt gebruik van een gestandaardiseerd framework waarin het perspectief van patiënten, input van experten, literatuuronderzoek en analyses van bestaande databases worden gecombineerd om een uitgebreide behoefteanalyse te maken.
- De resultaten zijn openbaar beschikbaar via een databank, ter ondersteuning van een meer behoeftegericht gezondheidsbeleid, onderzoek en innovatie.
2. NEED: Needs Examination, Evaluation and Dissemination
Wat is NEED?
NEED is een onderzoeksproject van het Belgisch Kenniscentrum voor de Gezondheidszorg (KCE) en Sciensano dat onvervulde gezondheidsbehoeften in kaart brengt. Het project ontwikkelde een gevalideerd wetenschappelijk kader waarmee deze behoeften op een gestandaardiseerde en gestructureerde manier kunnen worden geïdentificeerd voor verschillende gezondheidsaandoeningen. De resultaten zijn toegankelijk via een speciale databank, zodat fabrikanten, onderzoekers en beleidsmakers hun inspanningen en middelen beter kunnen richten op de gebieden waar de behoeften het grootst zijn. Uiteindelijk wil NEED bijdragen aan de verschuiving van een aanbodgestuurd gezondheidszorgsysteem, dat vertrekt van wat beschikbaar is, naar een vraaggestuurd systeem dat uitgaat van de werkelijke behoeften van de bevolking [1].
Wat zijn gezondheidsgerelateerde behoeften?
NEED verruimt het begrip ‘onvervulde medische behoeften’ naar ‘onvervulde gezondheidsgerelateerde behoeften’. Een onvervulde medische behoefte wordt traditioneel gedefinieerd als een aandoening waarvoor geen doeltreffende behandeling beschikbaar is. Onvervulde gezondheidsgerelateerde behoeften gaan echter verder dan behandeling alleen, en omvatten onder meer preventie, laattijdige diagnose, zorgcoördinatie, patiënteninformatie, sociale ondersteuning of financiële lasten. Gezondheidsgerelateerde behoeften spelen niet alleen op het niveau van de individuele patiënt, maar hebben ook een impact op de samenleving als geheel.
Ontwikkeling van het wetenschappelijk kader en de databank
Binnen NEED werd een methodologisch kader ontwikkeld. Hiervoor werd eerst een systematisch literatuuronderzoek uitgevoerd om relevante criteria en indicatoren voor onvervulde gezondheidsbehoeften in kaart te brengen. Deze selectie werd vervolgens beoordeeld en gevalideerd door Belgische en Europese experten en stakeholders, wat resulteerde in een geconsolideerde reeks van 25 criteria omtrent noden en 46 bijhorende indicatoren waarmee kan worden beoordeeld of aan deze noden wordt voldaan of niet (Tabel 1) [1].
Om het kader in de praktijk toe te passen, werd gekozen voor een gemengde methodologische aanpak waarbij kwantitatieve (patiëntenenquêtes) en kwalitatieve methoden (individuele interviews en bevraging van experten) worden gecombineerd. Om de gegevensverzameling te standaardiseren, werden een generieke vragenlijst en een interviewgids ontwikkeld die kunnen worden aangepast aan de specifieke ziekten en populaties [2]. Literatuuronderzoek en bestaande databanken en registers vullen deze gegevens verder aan en zorgen samen voor een volledig beeld van de gezondheidsbehoeften. Afhankelijk van de indicator en de beschikbaarheid van gegevens kunnen één of meerdere methoden voor gegevensverzameling worden gebruikt.
Het volledige framework wordt op elke aandoening toegepast door alle criteria en indicatoren in kaart te brengen op basis van de beschikbare gegevens, waardoor per aandoening zichtbaar wordt waar nog onvervulde gezondheidsbehoeften bestaan. Uiteindelijk worden de resultaten van deze gestandaardiseerde beoordelingen opgenomen in de publiek toegankelijke NEED-databank, waardoor onvervulde gezondheidsbehoeften tussen verschillende ziekten kunnen worden vergeleken.
Tabel 1. Het NEED-kader 2025: overzicht van de criteria, indicatoren en aanbevolen methoden voor gegevensverzameling om gezondheidsgerelateerde behoeften in kaart te brengen.

*Een literatuurstudie kan voor alle indicatoren worden gebruikt als methode voor gegevensverzameling. De meest geschikte methode(n) voor gegevensverzameling kunnen per aandoening verschillen, en is afhankelijk van de kwaliteit van de beschikbare gegevens uit de verschillende bronnen.
Selectie van aandoeningen
Het NEED-kader werd aanvankelijk getest aan de hand van twee pilootstudies rond de ziekte van Crohn en maligne melanoom, waarmee de haalbaarheid van de methodologie werd aangetoond. Vervolgens werd een meer systematische en onderbouwde aanpak ontwikkeld om aandoeningen met potentieel hoge onvervulde gezondheidsgerelateerde behoeften voor toekomstig onderzoek te selecteren [3].
Eerst werden aandoeningen met een hoge ziektelast geïdentificeerd op basis van de Belgian Burden of Disease Study 2020 (BeBOD), waarbij aandoeningen werden geselecteerd met de hoogste aantallen verloren gezonde levensjaren, verloren levensjaren en levensjaren met een beperking. Vervolgens werd op Belgisch en Europees niveau een openbare oproep gelanceerd om bijkomende aandoeningen voor te stellen. Dit resulteerde in een lijst van 117 aandoeningen voor België en 22 aandoeningen op Europees niveau.
Figuur 1: flowchart van de selectie van aandoeningen met potentieel hoge onvervulde gezondheidsgerelateerde behoeften

De geselecteerde aandoeningen werden vervolgens beoordeeld en gerangschikt op basis van hun invloed op levenskwaliteit, levensverwachting, prevalentie, economische impact en impact voor kwetsbare bevolkingsgroepen. Zeldzame ziekten worden apart beoordeeld om een eerlijke inclusie te waarborgen. Voor het programma 2024-2026 werd één zeldzame en één niet-zeldzame ziekte geselecteerd voor een case studie. Bijkomende afwegingen omtrent haalbaarheid leidden tot de definitieve selectie van schizofrenie (rapport beschikbaar) en sikkelcelziekte (lopend).
De toekomst van NEED
Het NEED-kader is inmiddels ontwikkeld en gevalideerd voor verschillende soorten aandoeningen, waaronder een inflammatoire aandoening, kanker en een psychische aandoening. De vragenlijst wordt momenteel binnen het INFORM RD project aangepast voor zeldzame ziekten en de eerste casestudie over een zeldzame ziekte loopt momenteel.
Een huidige beperking is echter dat de generieke vragenlijst nog niet is aangepast voor pediatrische populaties. Daardoor zijn kinderen tot nu toe uitgesloten van de NEED-beoordelingen. Momenteel wordt gewerkt aan een versie voor kinderen, die naar verwachting binnenkort beschikbaar zal zijn. Ook in de toekomst blijven verdere aanpassingen mogelijk, aangezien het NEED-project de toepasbaarheid van het kader voor verschillende aandoeningen en populaties voortdurend verder ontwikkelt.
Van de geïdentificeerde aandoeningen met potentieel hoge onvervulde behoeften werden er twee geselecteerd voor het huidige onderzoeksprogramma (2024-2026). De opgestelde lijst blijft beschikbaar en overige aandoeningen kunnen in toekomstige casestudies worden onderzocht (overzicht van aandoeningen). Daarnaast werden een protocol en een toolbox ontwikkeld om toekomstig onderzoek naar onvervulde gezondheidsbehoeften te ondersteunen.
Een belangrijke uitdaging blijft de beschikbaarheid van gegevens voor verschillende indicatoren, waardoor de NEED-databank voor sommige indicatoren onvolledig is. Een betere beschikbaarheid van gegevens in de toekomst zou de databank vollediger maken en de vergelijking van onvervulde gezondheidsbehoeften tussen verschillende aandoeningen verbeteren.
Hoewel NEED een Belgisch initiatief is, heeft het project een Europese ambitie en wil het de databank uitbreiden naar meerdere Europese landen. Een internationale evaluatie door experts heeft bovendien bijgedragen aan de relevantie van het kader in verschillende Europese contexten. Tot slot wordt de lopende casestudie naar sikkelcelziekte uitgevoerd in België en Frankrijk. Dit vormt een belangrijke eerste stap om na te gaan of het kader ook internationaal kan worden toegepast.
3. Lees meer
Ontdek de website van NEED
Ontdek de NEED-databank
Funding
NEED wordt financieel ondersteund door het Belgisch Federaal Wetenschapsbeleid (BELSPO) via de INFRA-FED-oproep en door het KCE.
Definities
- Onvervulde gezondheidsgerelateerde behoeften
- Binnen het NEED-project worden gezondheidsbehoeften gedefinieerd als de specifieke behoeften die verband houden met een bepaalde aandoening. Hieronder vallen zowel de behoeften van mensen die door de aandoening worden getroffen als bredere maatschappelijke behoeften die voortvloeien uit de impact van de aandoening op delen van de samenleving die niet rechtstreeks door de aandoening worden getroffen (bv. overdraagbaarheid, de impact op mantelzorgers of de impact op het milieu).
- Verloren gezonde levensjaren (DALY)
- Een maatstaf voor de ziektelast, die de gezonde levensjaren weergeeft die verloren gaan als gevolg van morbiditeit en mortaliteit voor de betreffende ziekte.
- Zeldzame ziekte
- Een aandoening die slechts een klein aantal patiënten treft, doorgaans gedefinieerd als een ziekte met een prevalentie van minder dan 5 op 10 000 inwoners.
Referenties
- Claerman R, Kohn L, Levy M, Cleemput I, Schönborn C, Maertens de Noordhout C, De Pauw R. The validation of the Needs Examination, Evaluation, and Dissemination assessment framework within the European Union: a modified Delphi study. April 2025. https://doi.org/10.1093/eurpub/ckaf027
- Maertens de Noordhout C, Detollenaere J, Primus-de Jong C, Kohn L, Devleesschauwer B, Charafeddine R, Cleemput I. Identifying Patient needs: methodological approach and application. 2021. KCE Reports 348.
- Levy M, Maertens de Noordhout C, Claerman R, De Pauw R, Kohn L, Obyn C, Schönborn C, Cleemput I. Identification, evaluation, and selection of health conditions for the NEED research programme. 2024. KCE Reports 391.
Gelieve deze pagina als volgt te citeren: Sciensano. Factsheets: NEED: een framework om onvervulde gezondheidsbehoeften in kaart te brengen, Health Status Report, 10 juli 2026, Brussel, België, https://www.gezondbelgie.be/nl/gezondheidstatus/factsheets/factsheed-need-nl