Het griepseizoen 2024–2025 was opvallend intens en langduriger dan de voorgaande jaren.
Wat SARS-CoV-2 betreft, werd het seizoen aanvankelijk gekenmerkt door twee golven in de zomer en het najaar van 2024, gevolgd door een periode met lagere intensiteit.
Wat RSV betreft, werd in vergelijking met vorig seizoen de leeftijdsgroep van 0–5 maanden significant minder getroffen. Deze vaststelling is in overeenstemming met de start van de eerste immunisatiecampagne (Nirsevimab) voor jonge kinderen in België..
2.Syndromische surveillance
Tijdens de afgelopen seizoenen van 2020–2021 en 2021–2022 werden gezondheidsmaatregelen ingevoerd om de verspreiding van het SARS-CoV-2-virus te beperken. Deze maatregelen verminderden ook andere luchtweginfecties. Vanaf het voorjaar van 2022 begonnen andere respiratoire virussen naast SARS-CoV-2 opnieuw te circuleren in de bevolking.
Het seizoen 2024–2025 liep van week 25 in 2024 (17 juni) tot week 24 in 2025 (15 juni).
Tijdens het seizoen 2024–2025 bereikte het aantal nieuwe gevallen van griepachtige verschijnselen het hoogste niveau van de afgelopen 10 jaar
In de laatste week van januari 2025 bereikten de consultaties bij huisartsen voor griepachtige aandoeningen (ILI) een piek van 1.233 per 100.000 inwoners, ruim boven de piek van het vorige seizoen (638 per 100.000). De consultaties voor andere acute luchtweginfecties (ARI) bereikten eveneens een piek in dezelfde week, maar overschreden de drempel voor lage activiteit niet. Deze piek viel samen met de griep-epidemie. De tweede COVID-19-golf (midden september tot midden oktober 2024) had slechts een beperkte invloed op het aantal ILI-consultaties en bleef onder de drempel voor lage activiteit.
ILI
Andere ARI
Wekelijks aantal nieuwe huisartsenconsultaties per 100.000 inwoners voor griepachtige verschijnselen (ILI), België, seizoen 2024–2025 Bron: Sciensano, netwerk van peilhuisartsen [1]
Wekelijks aantal nieuwe huisartsenconsultaties per 100.000 inwoners voor andere acute luchtwegeninfecties (ARI), België, seizoen 2024-2025 Bron: Sciensano, netwerk van peilhuisartsen [1]
Tijdens het seizoen 2024–2025 was de incidentie van huisartsenconsultaties voor griepachtige verschijnselen het hoogst bij jonge kinderen
Tijdens het seizoen 2024–2025 was het aantal nieuwe consultaties voor griepachtige verschijnselen (ILI) het hoogst bij 0–14-jarigen en het laagst bij personen van 65 jaar en ouder, die desondanks een groter deel van de Belgische bevolking uitmaken dan kinderen. Binnen de groep van 0–14-jarigen lag het aantal consultaties voor acute luchtweginfecties (ARI), andere dan ILI, hoger bij kinderen van 0 tot 4 jaar dan bij kinderen van 5 tot 14 jaar, maar dit werd niet waargenomen bij consulties voor ILI.
ILI
Andere ARI
Wekelijks aantal nieuwe huisartsenconsultaties per 100.000 inwoners voor griepachtige verschijnselen (ILI), volgens leeftijdscategorie, België, seizoen 2024–2025 Bron: Sciensano, netwerk van peilhuisartsen [1]
Wekelijks aantal nieuwe huisartsenconsultaties per 100.000 inwoners voor andere acute luchtwegeninfecties (ARI), volgens leeftijdscategorie, België, seizoen 2024–2025 Bron: Sciensano, netwerk van peilhuisartsen [1]
Hospitalisaties voor ernstige acute luchtweginfecties in het seizoen 2024–2025 waren gelijkaardig aan vorig seizoen
Hospitalisaties voor ernstige acute luchtweginfecties (SARI) volgden een patroon dat vergelijkbaar is met dat van het vorige seizoen. Naar analogie met vorig seizoen werden drie pieken waargenomen: één midden december 2024 tijdens de RSV-epidemie, een tweede eind januari 2025 tijdens het hoogtepunt van het griepseizoen, en een derde midden februari 2025.
Wekelijks aantal hospitalisaties per 100.000 inwoners voor ernstige acute luchtwegeninfecties (SARI), België, seizoen 2024–2025 Source: Sciensano, netwerk van peilziekenhuizen [2]
Kinderen van 0–4 jaar hadden de hoogste hospitalisatiecijfers, terwijl oudere volwassenen ernstigere gevolgen ondervonden
Kinderen van 0–4 jaar vertoonden de hoogste hospitalisatiecijfers, met een piek midden december tijdens de RSV-epidemie. Oudere volwassenen werden minder gehospitaliseerd, maar ondervonden wel ernstigere gevolgen. De winter 2024–2025 kende namelijk een oversterfte (+1,9 %), vooral bij personen van 85 jaar en ouder, samenvallend met de epidemieën van griep en RSV, smog en een koude golf [3].
Wekelijks aantal hospitalisaties per 100.000 inwoners voor ernstige acute luchtwegeninfecties (SARI), volgens leeftijdscategorie, België, seizoen 2024–2025 Source: Sciensano, netwerk van peilziekenhuizen [2]
3.Griep
Het griepseizoen bereikte zijn hoogtepunt eind januari 2025
De griep-epidemie begon midden december 2024 (week 50) en duurde tot begin maart 2025 (week 10). De epidemie bereikte een piek van 692 bevestigde gevallen per 100.000 inwoners eind januari 2025 (week 4). In totaal werden ongeveer 540.000 mensen tijdens het seizoen 2024–2025 in België getroffen door griepachtige verschijnselen veroorzaakt door griep, dit komt overeen met ongeveer 5 % van de totale bevolking.
Voor het seizoen 2024-2025 werd de effectiviteit van de seizoensgebonden griepvaccins in België geschat op 44 % voor het voorkomen van huisartsenconsultaties en op 17 % voor het voorkomen van hospitalisaties.
Wekelijkse aantal huisartsenconsultaties per 100.000 inwoners voor griepachtige verschijnselen veroorzaakt door griep, België, seizoen 2024–2025 Bron: Sciensano, netwerk van peilhuisartsen [1]
Het griepseizoen 2024–2025 in België was lang en bijzonder intens
De griep-epidemie duurde uitzonderlijk lang, namelijk 13 weken, en was uitzonderlijk intens, met meer dan 4.500 gevallen per 100.000 inwoners gemeld over het volledige seizoen — hoger dan elk totaal dat in de afgelopen 10 jaar werd geregistreerd.
Seizoenaantal huisartsenconsultaties per 100.000 inwoners voor griepachtige verschijnselen veroorzaakt door griep, België, seizoen 2024–2025 Bron: Sciensano, netwerk van peilhuisartsen [1]
Hospitalisaties voor ernstige acute luchtweginfecties bevestigd voor griep bereikten een piek midden januari 2025, waarbij 15% ernstige complicaties ontwikkelde
Tijdens het seizoen 2024–2025 werd de piek van de ziekenhuisopnames voor ernstige acute luchtweginfecties (SARI) bevestigd voor griep bereikt midden januari (weken 3 en 4). Het maximale aantal gevallen tijdens dit seizoen lag iets hoger dan dat van vorig seizoen. Door de in 2023 ingevoerde wijzigingen in het SARI-surveillancesysteem — waaronder een uitgebreidere dekking, verbeterde datakwaliteit en kortere rapporteringsvertragingen — moeten vergelijkingen tussen seizoenen echter met voorzichtigheid worden geïnterpreteerd.
Tijdens de wintermaanden van het seizoen ontwikkelden 15% van de patiënten die werden opgenomen met griepbevestigde SARIernstige complicaties. Van deze patiënten overleed 4 %.
Wekelijks aantal patiënten met ernstige acute luchtwegeninfecties (SARI) per 100.000 inwoners, die positief testen op griep, België, seizoen 2024–2025 Bron: Sciensano, netwerk van peilziekenhuizen [2]
4.COVID-19
Er werd geen COVID-19-golf waargenomen tijdens de winter van 2024–2025
Het jaar 2024 werd gekenmerkt door twee golven van SARS-CoV-2: één in de zomer (midden juni – begin augustus 2024) en één in het najaar (midden september – midden oktober 2024), met een matige intensiteit in vergelijking met de golven die in het voorgaande jaar (december 2023) werden waargenomen. In het begin van 2025 werd een nieuwe, kleinere SARS-CoV-2-golf vastgesteld. Tijdens het volledige seizoen 2024–2025 werden dus drie COVID-19-golven waargenomen. Vanaf eind oktober 2024 tot het einde van het seizoen werden ongeveer 25.000 COVID-19-gevallen bevestigd.
Wekelijkse aantal vermoedelijke en bevestigde COVID-19-infecties per 100.000 inwoners, België, seizoen 2024–2025 Bron: COVID-19-barometer van huisartsen [4] Gegevens over huisartsenconsultaties voor vermoedelijke of bevestigde COVID-19 komen uit de nieuwe huisartseninfectiebarometer, die in oktober 2024 van start ging; daardoor zijn er geen gegevens beschikbaar vanaf het begin van het seizoen.
Tijdens het seizoen 2024-2025 waren hospitalisaties voor SARS-COV-2-bevestigde ernstige acute luchtweginfecties lager in vergelijking met voorgaande seizoenen
Het hoogste aantal nieuwe ziekenhuisopnames met bevestigd COVID-19, geregistreerd door het SARI-netwerk, werd waargenomen tijdens de eerste golf van het seizoen. Deze piek midden september 2024 bedroeg 3,1 ziekenhuisopnames voor SARS-CoV-2 per 100.000 inwoners, welke lager ligt dan de pieken in de voorgaande twee seizoenen.
De trends per leeftijdsgroep bij SARICOVID-19-infecties moeten met voorzichtigheid geïnterpreteerd worden, aangezien het aantal positieve stalen per week laag is. 0-4-jarigen en personen van 65 jaar en ouder vertoonden het hoogste aantal hospitalisaties voor ernstige acute luchtweginfecties met een bevestigde SARS-CoV-2-infectie.
Van de SARI-patiënten die positief testten op SARS-CoV-2, ervaarde 12 % ernstige complicaties tijdens de eerste golf (midden juni tot eind juli) van het seizoen en 16 % tijdens de tweede golf (midden september tot midden oktober). De beschikbare gegevens tonen aan dat COVID-19-vaccinatie in België 52 % van de ziekenhuisopnames bij volwassenen van 65 jaar en ouder heeft voorkomen tijdens de winter van 2024–2025.
Wekelijkse aantal ernstige acute luchtwegeninfecties (SARI) per 100.000 inwoners, die positief testen op SARS-Cov-2, België, seizoen 2024–2025 Bron: Sciensano, netwerk van peilziekenhuizen [2]
5.Respiratoir syncytieel virus
De RSV-epidemie 2024–2025 volgde een typisch seizoenspatroon in België
De respiratoir syncytieel virus (RSV)-epidemie duurde 12 weken, van week 46 (midden november 2024) tot week 05 (begin februari 2025). Het hoogtepunt van de epidemie viel in week 50 (december 2024), met 969 positieve tests. Deze positieve tests werden echter gerapporteerd door deelnemende sentinel-laboratoria en vertegenwoordigen niet het nationale totaal.
Het profiel van deze epidemie (qua intensiteit en duur) komt overeen met wat gewoonlijk in België wordt waargenomen.
Wekelijks aantal RSV-positieve stalen, België, seizoen 2024–2025 Bron: Sciensano, netwerk van sentinel-laboratoria [5] De positieve stalen worden gerapporteerd door deelnemende sentinel-laboratoria en vertegenwoordigen niet het nationale totaal.
Bij kinderen van 0-4 jaar werden de meeste positieve stalen gedetecteerd
Tijdens het seizoen 2024-2025 werden de meeste RSV-positieve stalen gedetecteerd bij de jongste leeftijdsgroep — kinderen van 0 tot 4 jaar. Jonge kinderen worden het meest getroffen door RSV-infecties en werden daarom het vaakst getest op dit pathogeen.
Er is een duidelijk verschil in het tijdstip van de epidemie tussen jonge kinderen en volwassenen. Terwijl jonge kinderen al eind november een piek bereikten, werd die in de oudere leeftijdsgroeppas later, begin januari, bereikt.
Wekelijks aantal RSV-positieve stalen, volgens leeftijdsgroep, België, seizoen 2024–2025 Bron: Sciensano, netwerk van sentinel-laboratoria [5] De positieve stalen worden gerapporteerd door deelnemende sentinel-laboratoria en vertegenwoordigen niet het nationale totaal. Leeftijdsspecifieke gegevens moeten met voorzichtigheid worden geïnterpreteerd vanwege mogelijke vertekening door de teststrategie.
Het RSV-seizoen 2024–2025 kende een hoge piek in het aantal bevestigde SARI-ziekenhuisopnames
Het aantal gehospitaliseerde patiënten (SARI) die positief testten op RSV piekte op 6,6 ziekenhuisopnames per 100.000 inwoners in de periode van eind november tot begin december, deze piek was groter dan de voorgaande twee seizoenen. Verschillen tussen seizoenen moeten echter met voorzichtigheid worden geïnterpreteerd vanwege de belangrijke wijzigingen die in november 2023 in de SARI-surveillance werden doorgevoerd. Deze piek werd vrijwel volledig veroorzaakt door de leeftijdsgroep 0–4 jaar.
Onder SARI-patiënten die positief waren voor RSV, ondervond 9,3 % ernstige complicaties tijdens de epidemie (midden november – eind januari). In de leeftijdsgroep 0–4 jaar ondervond 6,4 % van de gehospitaliseerde kinderen met SARI voor RSVernstige complicaties tijdens de epidemie.
Wekelijks aantal patiënten met ernstige acute luchtwegeninfecties (SARI) per 100.000 inwoners, die positief testen op RSV, België, seizoen 2024–2025 Bron: Sciensano, netwerk van peilziekenhuizen [2]
Ziekenhuisopnames bij de jongste kinderen werden door het RSV-immunisatie effectief beperkt
Wat betreft de ziekenhuisopnames door RSV bij jonge kinderen, was de ziektelast het hoogst bij kinderen jonger dan 1 jaar. In vergelijking met het voorgaande seizoen werd de leeftijdsgroep van 0–5 maanden duidelijk minder getroffen door de epidemie. Deze observatie sluit aan bij de lancering van de eerste vaccinatiecampagne (Nirsevimab) voor jonge kinderen in België.
De effectiviteit van RSV-immunisatie tegen ziekenhuisopname bij kinderen jonger dan 4 jaar werd voor het seizoen 2024–2025 geschat op 86 %.
Wekelijks aantal gehospitaliseerde patiënten per 100.000 inwoners met ernstige acute luchtweginfecties (SARI) met bevestigd RSV, per leeftijdsgroep (0–4 jaar), België, seizoen 2024–2025 Bron: RSVPed [6]
Sinds het voorjaar van 2022 circuleert binnen de bevolking opnieuw een toenemend aantal andere respiratoire virussen naast SARS-CoV-2. Tijdens het seizoen 2023–2024 volgde het aantal acute luchtweginfecties een seizoensgebonden patroon: een stijging in de herfst, een hoog niveau gedurende de winter en een daling in het voorjaar, gekenmerkt door de overlappende circulatie van verschillende respiratoire pathogenen, waaronder griep, SARS-CoV-2 en RSV.
Griepachtige verschijnselen (ILI) verwijzen naar een groep symptomen die wijzen op een virale luchtweginfectie, waaronder koorts, rillingen, droge hoest, vermoeidheid en spierpijn. Deze symptomen kunnen veroorzaakt worden door verschillende virussen, zoals influenza, RSV, adenovirus, parainfluenza of SARS-CoV-2. Seizoensgriep wordt veroorzaakt door influenza A- en B-virussen, die elk winterseizoen circuleren en bekend staan om frequente mutaties. Deze variabiliteit in mutaties vereist regelmatige aanpassing van het griepvaccin. De meeste mensen herstellen binnen enkele weken, maar ernstige complicaties kunnen optreden bij risicogroepen, zoals ouderen, mensen met chronische aandoeningen, zwangere vrouwen en jonge kinderen [7].
SARS-CoV-2, het virus dat verantwoordelijk is voor COVID-19, verscheen eind 2019 en veroorzaakte een wereldwijde pandemie. Het virus verspreidt zich voornamelijk via druppels en aerosolen. De ernst van de ziekte varieert afhankelijk van het varianttype en de individuele immuniteit. Tijdens de seizoenen 2020–2021 en, in mindere mate, 2021–2022 werden volksgezondheidsmaatregelen (bijv. mondmaskers, afstand houden) toegepast die niet alleen de verspreiding van COVID-19 beperkten, maar ook de verspreiding van andere respiratoire virussen. In mei 2023 verklaarde de WHO het einde van COVID-19 als internationale gezondheidsnoodsituatie, wat leidde tot veranderingen in teststrategieën [7].
Respiratoir syncytieel virus (RSV) is een veelvoorkomende oorzaak van luchtweginfecties bij jonge kinderen, maar kan ook volwassenen treffen, vooral ouderen of personen met een verzwakt immuunsysteem. RSV is zeer besmettelijk en verspreidt zich via druppels. In België circuleert RSV meestal van oktober tot maart, met pieken in december of januari. Sinds 2024 is vaccinatie van zuigelingen met monoklonale antilichamen en maternale vaccinatie beschikbaar in België. Sinds 2025 wordt vaccinatie ook aangeboden aan ouderen en volwassenen met comorbiditeiten [7].
In België wordt de surveillance van luchtweginfecties gecoördineerd door Sciensano. Dit steunt op verschillende sentinel-netwerken, waaronder huisartsen, laboratoria en ziekenhuizen. Deze netwerken rapporteren wekelijks over het aantal ILI- (griepachtige verschijnselen) en SARI-gevallen (ernstige acute luchtweginfecties). Verschillen tussen seizoenen moeten met voorzichtigheid worden geïnterpreteerd voor SARI, gezien belangrijke veranderingen in de SARI-surveillance, die de pediatrische RSV-surveillance verbeterden, in november 2023 werden doorgevoerd. De surveillance van ILI wordt uitgevoerd via een sentinel-netwerk van woonzorgcentra dat het aantal ILI-gevallen, ziekenhuisopnames en sterfgevallen door ILI registreert. Virologische surveillance helpt de circulatie van seizoensgriep, SARS-CoV-2 en RSV te evalueren. Daarnaast worden griep, SARS-CoV-2 en RSV ook via afvalwatermonitoring gevolgd [7].
Het Be-MOMO-surveillancesysteem wordt gebruikt om de oversterfte te kwantificeren die kan voortvloeien uit epidemieën zoals griep, COVID-19 en RSV.
Definities
Acute luchtweginfectie (ARI)
Plotse/acute start van luchtwegklachten, met of zonder koorts of malaise, inclusief een breed scala aan episodes van onder andere verkoudheid, rhinitis, (rhino-)faryngitis, tonsillitis, sinusitis, acute otitis media, laryngitis, (laryngo-)tracheitis, bronchitis, bronchiolitis en (broncho)pneumonie, maar exclusief griepachtige verschijnselen (ILI).
Griepachtige verschijnselen (ILI)
ILI kan veroorzaakt worden door verschillende micro-organismen anders dan influenzavirussen. ILI wordt gedefinieerd als een acute luchtweginfectie met plotselinge koorts, respiratoire en algemene symptomen zoals algemeen malaise of spierpijn.
Griep
Griep, of influenza, is een besmettelijke infectieziekte veroorzaakt door het influenzavirus. De ziekte wordt gekenmerkt door een griepachtig syndroom, dat doorgaans bestaat uit: koorts, koude rillingen, malaise, droge hoest, verlies van eetlust, spierpijn en misselijkheid.
COVID-19
Het severe acute respiratory syndrome coronavirus 2 (SARS-CoV-2) is een zeer besmettelijk virus dat COVID-19 veroorzaakt. De symptomen kunnen variëren van mild tot ernstig en omvatten koorts, hoest, ademhalingsproblemen, verlies van smaak of geur en vermoeidheid. Hoewel veel mensen herstellen zonder gespecialiseerde behandeling, kan COVID-19 ernstige complicaties veroorzaken, vooral bij kwetsbare groepen.
Respiratoir Syncytieel Virus (RSV)
Symptomen verschijnen meestal 4 tot 6 dagen na blootstelling (bereik: 2 tot 8 dagen). RSV-infectie veroorzaakt meestal bovenste luchtwegklachten, die in ernstige gevallen kunnen overgaan in lagere luchtweginfecties. Bij zuigelingen is RSV de belangrijkste oorzaak van bronchiolitis en een van de voornaamste oorzaken van ziekenhuisopname.
Ernstige acute luchtweginfectie (SARI)
SARI is een ernstige vorm van ARI die ziekenhuisopname van minstens 24 uur vereist. De casusdefinitie omvat minstens twee acute luchtwegsymptomen: koorts ≥ 38 °C of koortsgeschiedenis, hoest, ademnood zoals dyspneu, of abnormale longauscultatie. Bij kinderen jonger dan 5 jaar worden ook apneu of cyanose als kwalificerende symptomen beschouwd.
Ernstige complicaties
Bij SARI-patiënten omvatten ernstige complicaties: overlijden, acuut ademhalingsnoodsyndroom (ARDS), opname op intensieve zorgen, gebruik van extracorporale membraanoxygenatie (ECMO) of invasieve mechanische ventilatie.
Gelieve deze pagina als volgt te citeren: Sciensano. Overdraagbare Aandoeningen: Acute luchtwegeninfecties, Gezondheidstoestand, 8 april 2026, Brussel, België.
Vaccins zijn een van de grootste successen op het gebied van wereldgezondheid, die op een veilige manier de morbiditeit en mortaliteit van verschillende infectieziekten hebben verminderd en in de afgelopen 50 jaar wereldwijd minstens 154 miljoen levens hebben gered.
In België zijn ernstige ziekten zoals difterie en tetanus zeldzaam geworden dankzij vaccinatie, of zelfs volledig verdwenen (poliomyelitis, pokken, congenitale rubella).
Hoewel de verspreiding van de meeste ziekten is afgenomen, blijft een hoge vaccinatiegraad noodzakelijk en kunnen uitbraken nog steeds optreden door immuniteitskloven in de bevolking.
De vaccinatiegraad van zuigelingen is hoog (>90%) in heel België voor alle vaccins die deel uitmaken van de gratis vaccinatieprogramma’s, en is vergelijkbaar tussen de gewesten
De vaccinatiegraad neemt af na de kinderleeftijd: ze is lager bij adolescenten en nog lager bij volwassen risicogroepen, met belangrijke regionale verschillen.
2.Epidemiologie van sommige vaccineerbare ziekten
Succesverhalen: geen polio of rubella meer in België
Poliomyelitis is een zeer besmettelijke virale ziekte. Het veroorzaakt milde of geen symptomen bij de meeste mensen, maar bij sommigen kan het leiden tot volledige verlamming of de dood. Na de introductie van het poliovaccin in 1956 is de incidentie van polio aanzienlijk afgenomen, en de gevallen werden zeldzaam na de invoering van de verplichte vaccinatie in 1967. Sinds 2002 wordt de Europese regio door de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) als poliovrij beschouwd. Momenteel is het risico op een epidemie in België laag dankzij de hoge vaccinatiegraad.
België werd door de WHO gecertificeerd als rubella-vrij dankzij vaccinatie. Dit virus kan ernstige gevolgen hebben tijdens de zwangerschap, zoals doodgeborenen, aangeboren afwijkingen en het congenitaal rubellasyndroom (CRS). Het laatste autochtone geval van CRS in België dateert van 2007, en het laatste geïmporteerde geval van 2012. Echter, zolang deze virussen elders circuleren, blijven vaccinatie en monitoring noodzakelijk vanwege het risico op import.
Epidemieën van ziekten komen nog voor door immuniteitskloven in de bevolking
Voor de meeste ziekten waartegen wordt gevaccineerd, is de incidentie sinds het begin van de systematische vaccinatie aanzienlijk afgenomen, maar er treden nog steeds uitbraken op. Ondervaccinatie van bepaalde groepen of geografische regio’s verhoogt het risico op uitbraken aanzienlijk. Zo was er in 2022 een difterie-uitbraak onder asielzoekers, een groep waar vaccinatie moeilijk blijft en de vaccinatiegraad te laag is [2].
In 2024 was er een grote mazelenuitbraak, die voornamelijk ongevaccineerde schoolkinderen in Brussel trof. Ook in 2025 bleef het aantal gevallen hoog, ditmaal vooral in Vlaanderen als gevolg van een uitbraak in een grotendeels niet-gevaccineerde gemeenschap in Antwerpen. Beide voorbeelden benadrukken het belang van een hoge vaccinatiegraad in de gehele bevolking.
Wijzigingen in de circulerende serogroepen van invasieve infecties vertragen het succes van vaccinatiecampagnes
Voor invasieve ziekten zoals meningokokken- en pneumokokkeninfecties bieden de huidige vaccins bescherming tegen bepaalde serogroepen/serotypes, maar niet tegen alle. Sinds de introductie van deze vaccins in België is de verspreiding van de in het vaccin opgenomen stammen aanzienlijk afgenomen. Er is echter een toename van andere stammen die niet gedekt worden door het vaccin in het vaccinatieschema. Deze epidemiologische ontwikkeling duidt niet op een falen van het vaccinatiebeleid – de totale incidentie blijft lager dan voor de invoering van vaccinatieprogramma’s. Het benadrukt echter de noodzaak om nieuwe vaccins te ontwikkelen en vaccinatieschema’s aan te passen. Bijvoorbeeld, het meningokokkenvaccin werd in 2023 gewijzigd, van MenC naar MenACWY, om drie extra serogroepen op te nemen na een toename van de serogroepen W en Y. Ook voor pneumokokken beveelt de Hoge Gezondheidsraad sinds 2025 aan over te stappen van PCV13 (dat beschermt tegen 13 typen pneumokokken) naar PCV20 (dat beschermt tegen 20 serotypes). Deze wijziging zou bescherming bieden tegen 7 extra serotypes die in België voorkomen, en samen verantwoordelijk zijn voor de helft van alle invasieve pneumokokkeninfecties bij jonge kinderen. De uitvoering van deze aanbeveling wordt momenteel nog overwogen. Voorlopig blijft PCV13 het vaccin dat wordt aangeboden in het gratis vaccinatieprogramma.
Aantal gevallen van invasieve pneumokokkenziekte bij kinderen jonger dan 2 jaar, per serotypes die voorkomen in de verschillende vaccins, 2019-2025 Source: Sciensano, Epidemiologie van infectieziekten [1]
3.Vaccinatiegraad
3.1. Vaccinatiegraad van kinderen jonger dan 2 jaar
De vaccinatiegraad in België is hoog en stabiel doorheen de tijd
In België is het streefdoel van 90% zoals vooropgesteld door het Globale Vaccinatie Actie Plan (GVAP) van de WHO [3], bereikt voor volledige primaire vaccinatie (1 tot 4 dosissen afhankelijk van het vaccin) voor alle vaccins die deel uitmaken van het aanbevolen basisvaccinatieschema, met uitzondering van het rotavirusvaccin. Dit vaccin is het enige aanbevolen vaccin voor kinderen dat niet wordt verstrekt in de gratis vaccinatieprogramma's.
De vaccinatiegraad voor de vaccins in de basisvaccinatieprogramma's is vergelijkbaar in alle gewesten van België
De vaccinatiegraad voor de vaccins in de basisvaccinatieprogramma’s voor kinderen blijft hoog in alle gewesten van België. De nationale vaccinatiegraad voor het volledige schema (4 dosissen) van het hexavalente vaccin is 94%, met vergelijkbare percentages in alle gewesten. Het hexavalente vaccin is een vaccin dat zes ziekten in één injectie combineert (difterie-tetanus-pertussis (DTP), hepatitis B (HebB), Haemophilus influenzae type b (Hib) en poliomyelitis (polio)). De vaccinatiegraad voor meningokokkenvaccins (92%) en pneumokokkenvaccins (94%), evenals de eerste dosis van het vaccin tegen mazelen, bof en rubella (MMR1), vertonen minimale regionale verschillen.
Vaccinatiegraad van het rotavirusvaccin is laag in Brussel en Wallonië
Het rotavirusvaccin wordt aanbevolen door de Hoge Gezondheidsraad (HGR), maar wordt niet opgenomen in de gratis vaccinatieprogramma’s van de gemeenschappen. Het wordt gedeeltelijk terugbetaald door het RIZIV-INAMI, maar er is nog steeds een eigen bijdrage van ongeveer 7 tot 12 € per dosis. Hierdoor waren de vaccinatiepercentages lager dan voor de gratis vaccins in het basisvaccinatieprogramma, met name in Brussel (69%) en Wallonië (80%). In Vlaanderen was de vaccinatiegraad echter 92%. Uit recente analyses is eens te meer gebleken dat er in België nog steeds ongelijkheden bestaan wat betreft de vaccinatiegraad tegen het rotavirus, waarbij de vaccinatiegraad lager ligt bij sociaaleconomisch kwetsbare gezinnen en in bepaalde geografische regio’s [9].
3.2. Vaccinatiegraad van adolescenten
De WHO-doelstellingen voor de vaccinatie tegen MMR en HPV zijn niet behaald
De vaccinatiedoelstellingen van de WHO van 95% voor 2 gedocumenteerde dosissen van het mazelen-bof-rubellavaccin (MMR2) en ≥ 90% voor het humaan papillomavirus (HPV) vaccin zijn in België niet behaald. Volgens de laatste beschikbare onderzoeken is de nationale gemiddelde vaccinatiegraad voor MMR2 gedaald van 82% naar 73%, hoewel het onduidelijk is of dit een werkelijke daling is of eerder een artefact als gevolg van beperkingen in de data*.
De nationale vaccinatiegraad voor de volledige HPV-vaccinatie (2 doses) is 72% voor meisjes, 65% voor jongens en 68% voor zowel meisjes als jongens samen. De vaccinatie tegen HPV is langzaam toegenomen in de loop der jaren voor meisjes. In 2019 werd vaccinatie voor jongens geïntroduceerd. De dekking bij jongens is momenteel lager dan bij meisjes.
*Toelichting De gerapporteerde MMR2-vaccinatiegraad moet worden geïnterpreteerd als een ondergrens en de daling kan worden verklaard door de bevindingen van de vaccinatiegraadstudie 2024-2025 in de Franstalige gemeenschap. De verlaging van de leeftijd waarop het MMR2 vaccin wordt toegediend, van 11-12 jaar naar 7-8 jaar, heeft ertoe geleid dat een kleiner deel van de vaccinaties via de schoolgezondheidsdiensten plaatsvindt en dat meer ouders (18%) aangeven van plan te zijn hun kind via hun huisarts te laten vaccineren. Aangezien de huidige vaccinatieregisters het echter niet mogelijk maken om de vaccinatiestatus van deze kinderen te verifiëren, worden zij niet meegeteld in het aantal “gevaccineerden“.
Grote regionale verschillen in de vaccinatiegraad van adolescenten
Wat vaccinatie bij adolescenten betreft, zijn er regionale verschillen in zowel het vaccinatieschema als de vaccinatiegraad. Na advies van de Hoge Gezondheidsraad om de leeftijd voor de tweede dosis van MMR te verlagen, hebben de Franse Gemeenschap (FWB) en de Duitstalige Gemeenschap de leeftijd verlaagd naar 7-8 jaar, en de Vlaamse Gemeenschap naar 9-10 jaar. In oktober 2025 werd dit in Vlaanderen nog verder verlaagd naar de leeftijd van 24 maanden. In Vlaanderen werd de laatste studie in 2020 uitgevoerd, met een vaccinatiegraad van 89%. De FWB voerde een nieuwe studie uit in 2024-2025, die een vaccinatiegraad van 52% in de gehele Franse Gemeenschap aangaf, en van 59% specifiek in Brussel*.
Ook voor HPV verbergt de nationale gemiddelde vaccinatiegraad belangrijke regionale verschillen. In 2019-2020 had Vlaanderen een volledige vaccinatiegraad van 81% voor zowel meisjes als jongens, terwijl deze in de Franse Gemeenschap 48% bedroeg. In een nieuwe studie van de FWB in 2022-2023 steeg de vaccinatiegraad in de Franse Gemeenschap naar 52%. In Brussel steeg deze van 39% naar 41%.
Vaccinatie is een levenslange interventie. Terwijl vaccinatieprogramma’s voor zuigelingen en adolescenten goed ontwikkeld zijn, verloopt de vaccinatie van volwassenen in België meer gefragmenteerd. Bijgevolg zijn de gegevens over de vaccinatiegraad beperkt, maar uit de beschikbare gegevens blijkt dat de opname van aanbevolen vaccins onder oudere volwassenen, zwangere vrouwen en andere risicogroepen nog steeds suboptimaal is. Zo ontving in 2023 51% van de volwassenen uit risicogroepen die in aanmerking kwamen voor griepvaccinatie een griepvaccin, en slechts 14% van de volwassenen uit risicogroepen werd gevaccineerd tegen pneumokokken [12]. Regionale verschillen, die al bij adolescenten werden waargenomen, worden bij volwassenen nog uitgesprokener. Zo bedroeg de vaccinatiegraad tegen kinkhoest bij zwangere vrouwen 85% in Vlaanderen, tegenover 39% in Wallonië en 31% in Brussel [4].
De Hoge Gezondheidsraad van België besluit op wetenschappelijke basis welk vaccinatieschema aanbevolen wordt voor kinderen. Dit schema bevat momenteel vaccins voor dertien infectieziekten. Van deze vaccins is het poliovaccin het enige dat verplicht is in België. De verschillende Gemeenschappen (Vlaamse, Franse en Duitstalige) zijn verantwoordelijk voor de uitvoering van de richtlijnen en de praktische organisatie van de vaccinatiecampagnes. Als gevolg hiervan zijn er regionale verschillen in de leeftijd waarop sommige vaccins aan kinderen worden toegediend (zie de schema's voor Vlaanderen en de Franse Gemeenschap van België), evenals in de gebruikte vaccinmerken. Gedetailleerde informatie is beschikbaar in het rapport "Beleid en vaccinatieadvies in België" (beschikbaar in het Nederlands en Frans).
In België wordt de vaccinatiegraad gevolgd door middel van vaccinatiegraadstudies, die worden georganiseerd en gefinancierd door de betrokken gewesten/gemeenschappen. Deze studies worden ongeveer elke vier tot vijf jaar uitgevoerd. Elke jaar wordt een schatting van de nationale vaccinatiegraad in België berekend door de afdeling Epidemiologie van Infectieziekten van Sciensano, op basis van de meest recente vaccinatiegraadstudies, gewogen naar de bevolkingsgrootte. Om de vaccinatiegraad van zuigelingen te bestuderen, wordt dezelfde methodologie gebruikt in alle drie de gewesten, met een steekproef uit de algemene bevolking. De methode voor het bestuderen van de vaccinatiegraad van adolescenten varieert per gewest. In Vlaanderen worden vaccinatiegraadstudies van adolescenten uitgevoerd met een steekproef uit de algemene bevolking. In Brussel en Wallonië worden vaccinatiegraadonderzoeken elk jaar uitgevoerd op een steekproef van leerlingen uit Franstalige scholen [4]. In Vlaanderen bestaat sinds 2006 een elektronisch vaccinatieregister, Vaccinet, dat routinematig door alle vaccinatoren wordt gebruikt. Voor de Franse Gemeenschap worden momenteel nieuwe vaccinatieregisters in gebruik genoment. In de toekomst zouden vaccinatiegraadschattingen op basis van registers de periodieke onderzoeken kunnen vervangen.
Epidemiologische rapporten
Meer gedetailleerde informatie over de epidemiologie en surveillance van vaccineerbare ziekten is te vinden in de jaarlijkse rapporten op de specifieke gezondheidspagina’s van Sciensano:
Gemeenschappen met een lage vaccinatiegraad (bijvoorbeeld specifieke demografische groepen, geografische gebieden, moeilijk bereikbare gemeenschappen, etc.), wat hun vatbaarheid voor infecties vergroot en de kans op epidemieën verhoogt.
Serotypes/serogroepen
Verwijst naar een classificatiemethode voor cellen of micro-organismen, zoals bacteriën, op basis van de antigenen of andere moleculen die op hun oppervlak aanwezig zijn.
Vaccinatiegraad
Het percentage personen dat bepaalde dosissen vaccins heeft ontvangen. Bijvoorbeeld, de vaccinatiegraad van DTP3 is het percentage zuigelingen dat de drie dosissen van het vaccin tegen difterie, tetanus en kinkhoest (DTP) heeft ontvangen.
Primaire vaccinatie
De reeks initiële vaccinaties die aan een individu wordt toegediend om immuniteit tegen een bepaalde ziekte te verkrijgen, meestal bestaande uit meerdere dosissen (van 1 tot 4 dosissen, afhankelijk van het vaccin) over een bepaalde periode om een sterke en langdurige immuunrespons op te wekken.
Jacquinet S, Martini H, Mangion J, Neusy S, Detollenaere A, Hammami N. Outbreak of Corynebacterium diphtheriae among asylum seekers in Belgium in 2022: operational challenges and lessons learnt. Eurosurveillance. 2023. https://doi.org/10.2807/1560-7917.ES.2023.28.44.2300130
World Health Organization. Global vaccine action plan: monitoring, evaluation and accountability: secretariat annual report 2020. https://iris.who.int/handle/10665/337433
Dambre C, Rousseau R, Hansford K, Cornelissen L. Analyse du taux de vaccination et des déterminants socio-économiques sur la base des données de remboursement de l’AIM. 2026. https://hdl.handle.net/20.500.14493/5861
Brasseur C, Sarr K. Résumé enquête de couverture vaccinale 2022-2023. La vaccination contre le papillomavirus humain (HPV) chez les élèves de 2ème secondaire dans l’enseignement de la Fédération Wallonie-Bruxelles. https://www.ccref.org/e-vax/pdf/ECV_2022-2023_HPV_Resume.pdf
Voor een volledig beeld van het gebruik van antimicrobiële middelen en resistentie in België, kunt u het BELMAP platform raadplegen. Dit platform brengt nationale gegevens samen over mensen, dieren, voeding en het milieu, met deskundige analyses, links naar monitoringprogramma’s en aanbevelingen om het toezicht te versterken. U kunt ook het volledige rapport raadplegen voor meer gedetailleerde informatie.
Antimicrobiële middelen zijn geneesmiddelen die worden gebruikt om micro-organismen die infecties veroorzaken te doden of hun groei te stoppen. Ze omvatten antibiotica (tegen bacteriën), antivirale middelen, antischimmelmiddelen en antiparasitaire middelen.
Antimicrobiële resistentie (AMR) ontstaat wanneer micro-organismen resistent worden tegen deze middelen, hetzij op natuurlijke wijze, hetzij door verworven resistentie na herhaalde of ongepaste blootstelling (bijv. het gebruik van antibiotica tegen virale infecties).
Deze groeiende resistentie wordt veroorzaakt door:
Overmatig en verkeerd gebruik van antimicrobiële middelen bij mensen en dieren,
De verspreiding van resistente stammen tussen mensen, dieren en het milieu.
Een gebrek aan nieuwe behandelingsopties verergert de impact van de groeiende resistentie, met ernstige gevolgen: ineffectieve behandelingen, langdurigere infecties, langere ziekenhuisopnames, hogere medische kosten en verhoogde sterfte. De strijd tegen AMR is een wereldwijde prioriteit. Dit vereist een verantwoord gebruik van antimicrobiële middelen, effectieve infectiepreventie en voortdurende investeringen in onderzoek en innovatie.
België bestrijdt AMR via een One Health aanpak, die het verband erkent tussen menselijke, dierlijke en milieugezondheid. Belangrijke actoren zijn:
Sciensano: nationale monitoring, onderzoek en richtlijnen,
AMCRA en het Belgische Commissie voor de coördinatie van het antibioticabeleid (BAPCOC): veterinaire antimicrobiële middelen en bewustmaking,
En samenwerking met Europese partners zoals het European Medicines Agency (EMA), European Centre for Disease Prevention and Control (ECDC), en European Food Safety Authority (EFSA).
Definities
One Health
One Health staat voor het nastreven van een holistische benadering (wanneer er naar het geheel wordt gekeken en niet naar de som van de verschillende onderdelen waarvan iets is opgebouwd) in gezondheidsonderzoek bij mens, dier, hun omgeving en/of de samenleving, door de interacties tussen deze elementen en hun impact op de gezondheid te bestuderen.
In 2024 werden in België 662 nieuwe hiv-diagnoses vastgesteld; het totale aantal diagnoses bleef stabiel ten opzichte van 2023.
Er werd een toename vastgesteld bij Belgische mannen, zowel bij heteroseksuele mannen als bij mannen die seks hebben met mannen (MSM).
In totaal werden 289 MSM gediagnosticeerd, hetzelfde aantal als in 2023, maar het aantal diagnoses bij Belgische MSM steeg met 15% in 2024.[l1]
In 2024 werden 332 nieuwe hiv-diagnoses vastgesteld bij heteroseksuele personen (175 vrouwen en 157 mannen), een stijging van 3% ten opzichte van 2023. Bij vrouwen bleef het aantal diagnoses stabiel bij Belgische vrouwen, maar daalde het bij vrouwen met een andere nationaliteit. Bij mannen nam het aantal diagnoses toe, met een stijging van 33% bij Belgische heteroseksuele mannen.
Over het algemeen treft de epidemie vooral Belgische MSM en heteroseksuele mannen en vrouwen afkomstig uit Sub-Saharaans Afrika.
Het Brussels Hoofdstedelijk Gewest blijft disproportioneel getroffen, met een diagnosegraad die bijna drie keer hoger ligt dan het nationale gemiddelde.
2.Nieuwe hiv-diagnoses in 2024
In 2024 werden in België 662 nieuwe diagnoses van hiv-infecties gesteld (5,6 nieuwe diagnoses per 100.000 inwoners, of een gemiddelde van 1,8 diagnoses per dag), waarvan 71% bij mannen. 75% van de hiv-infecties werd gediagnosticeerd bij mensen tussen 20 en 49 jaar.
Toename van nieuwe hiv-diagnoses gedurende vier opeenvolgende jaren (2021–2024)
Het aantal nieuwe hiv-diagnoses in 2024 was vergelijkbaar met dat van 2023 (+2%). Sinds 2021 werd een stijging waargenomen na een jarenlange daling vóór de COVID-19-pandemie.
Tussen het begin van de epidemie in de vroege jaren tachtig en het einde van 2024 werden in totaal 32.401 personen gediagnosticeerd met hiv en werden in totaal 5.742 aidsgevallen gemeld.
In Brussel is het aantal nieuwe hiv-diagnoses hoger dan in de rest van België
In 2024 werden van de 662 nieuwe diagnoses; 201 diagnoses gesteld in het Brusselse Hoofdstedelijke Gewest, 273 in het Vlaamse Gewest, 179 in het Waalse Gewest en 9 nieuwe-diagnoses werede gesteld bij Belgen die in het buitenland verbleven.
Wanneer rekening wordt gehouden met het aantal inwoners, zijn de diagnosecijfers in het Vlaamse Gewest (max 7 voor 100.000 inwoners in het district Oostende) en het Waalse Gewest (max 8 voor 100.000 in het district Aarlen; 7 voor 100.000 in Doornik-Moeskroen en Bergen) vergelijkbaar, terwijl het cijfer in het Brusselse Hoofdstedelijke Gewest veel hoger ligt (16 voor 100.000). Dit verschil is niet verrassend, aangezien een hogere prevalentie van hiv een veel voorkomend fenomeen is in grote steden. Het Brusselse Hoofdstedelijke Gewest kan in feite beschouwd worden als een grote stad - met de sociaal-culturele kenmerken van een stedelijke omgeving - terwijl de andere twee gewesten een mix zijn van landelijke, semi-stedelijke en stedelijke omgevingen. Bovendien heeft Brussel specifieke kenmerken als hoofdstad, met een hoge internationale mobiliteit van de bevolking en een oververtegenwoordiging van bepaalde bevolkingsgroepen die een hoger risico lopen.
Aanhoudende stijging van het aantal nieuwe diagnoses in het Waals Gewest tussen 2021 en 2024
Na een daling in het afgelopen decennium werd in de afgelopen drie jaar op nationaal niveau in alle drie de gewesten een toename van het aantal nieuw gediagnosticeerde personen waargenomen. Deze stijging zette zich in 2024 alleen voort in het Waals Gewest.
Diversificatie in de twee voornaamste hiv-populaties in België
De hiv-epidemie in België treft voornamelijk twee bevolkingsgroepen: mannen die seks hebben met mannen (MSM), van wie de meerderheid de Belgische nationaliteit heeft, en mannen en vrouwen die het virus hebben opgelopen via heteroseksuele geslachtsgemeenschap, voornamelijk uit Afrika ten zuiden van de Sahara.
Zowel bij MSM als bij heteroseksuelen veranderde de verdeling van nationaliteiten echter aanzienlijk in de loop van de tijd. Onder mensen die besmet zijn via heteroseksueel contact nam het aandeel mensen met de sub-Saharaanse nationaliteit af (49% in 2014 naar 43% in 2023). In 2024 werden 289 nieuwe hiv-diagnoses gesteld bij MSM, hetzelfde aantal als in 2023. Daarvan steeg het aantal diagnoses bij MSM met de Belgische nationaliteit met 15% ten opzichte van 2023, wat neerkomt op 56% van de hiv-diagnoses bij MSM in 2024. Daarnaast had 15% van de gediagnosticeerde MSM een andere Europese nationaliteit en 14% een Latijns-Amerikaanse nationaliteit.
In 2024 werden 332 nieuwe hiv-diagnoses gemeld bij heteroseksuele personen, een aantal dat vergelijkbaar is met 2023 (+3 %). Bij vrouwen (175) was er een lichte daling (-5 %), terwijl bij mannen (157; +13 %) een stijging werd waargenomen.
Het aantal diagnoses bleef stabiel onder Belgische vrouwen, maar daalde onder vrouwen van andere nationaliteiten. Bij mannen werd de totale stijging vooral veroorzaakt door Belgische mannen (+33%) en, in mindere mate, door mannen van andere nationaliteiten.
Eind 2024 leefden naar schatting 19.183 mensen met hiv in België. Bij 94% van hen werd een diagnose gesteld en 95% van hen onderging een antiretrovirale behandeling. Van degenen die een behandeling volgden, had 98% virale suppressie bereikt, wat neerkomt op 88% van alle mensen die met hiv leven.
Meer dan duizend mensen in België leven met een niet gediagnosticeerde hiv-infectie
In 2024 schatte Sciensano het aantal mensen met een niet-gediagnosticeerde hiv-infectie [1] op basis van een tool ontwikkeld door ECDC [2]: naar schatting waren 1224 mensen met hiv in België niet op de hoogte van hun hiv-status. Deze schattingen moeten echter met de nodige voorzichtigheid geïnterpreteerd worden, gezien de aanzienlijke onzekerheid rond de schattingen voor de laatste 3 jaar afgeleid uit dit model. Op basis van de ECDC-tool lijkt het aantal mensen met niet-gediagnosticeerde hiv in België sinds 2011 gestaag te dalen.
Seksueel overdraagbare aandoeningen (soa's) zoals het humaan immunodeficiëntie virus (hiv) worden voornamelijk verspreid door seksueel contact van persoon tot persoon. Daarnaast kan hiv worden overgedragen via bloedproducten – zoals bij het injecteren van drugs – en weefseloverdracht en perinataal tijdens zwangerschap of borstvoeding.
Hiv kan zonder symptomen aanwezig zijn, wat de overdracht ervan kan vereenvoudigen. Hiv is één van de meest ernstige overdraagbare ziekten in Europa. Infectie met het virus kan, indien geen antiretrovirale (ART) behandeling wordt gestart, leiden tot ernstige morbiditeit (acquired immunodeficiency syndrome (aids)) en vereist een levenslange behandeling.
Hiv is een vermijdbare infectie, die voorkomen kan worden omdat de overdracht grotendeels te voorkomen is door gedragsmaatregelen (vb. veilig seksueel contact en/of veilige injectienaalden). Daarom is de hiv-incidentie in een bepaalde populatie een indicator voor het succes of falen van beschikbare preventiestrategieën. Sinds 2017 wordt het gebruik van pre-exposure profylaxe tegen hiv (PrEP) in België terugbetaald.
Surveillance van hiv in België
De epidemiologische surveillance van hiv in België dateert van 1985 en wordt uitgevoerd door Sciensano op basis van de registratie van de nieuwe hiv-diagnoses. Deze gegevens worden gerapporteerd door de zeven aids-referentielaboratoria die alle bevestigingen van positieve hiv-screeningtests uitvoeren. Naast de registratie van het aantal nieuw gediagnosticeerde hiv-positieven, verzamelen de laboratoria ook epidemiologische basisgegevens over geslacht, leeftijd, nationaliteit, waarschijnlijke besmettingsweg en klinisch stadium op het moment van de diagnose. Sciensano verzamelt ook gegevens over de mensen met hiv (PLWH) die in België worden behandeld (hiv-cohortgegevens) van de aids-referentielaboratoria en de hiv-referentiecentra.
Naast de nieuw gediagnosticeerde gevallen, schat Sciensano ook het totaal aantal mensen met hiv in, waaronder zij die nog niet gediagnosticeerd zijn [1] en zij die leven met een gediagnosticeerde infectie. Om de niet gediagnosticeerde populatie van patiënten met hiv te schatten wordt een instrument gebruikt dat werd ontwikkeld aan het European Center for Disease Prevention and Control (ECDC), genaamd de ECDC hiv Modeling Tool [2]. De hiv-cohortgegevens worden gebruikt om het aantal mensen met een gediagnosticeerde infectie te schatten.
Het ECDC en het Regionaal Bureau voor Europa van de WHO coördineren gezamenlijk de hiv/aids-surveillance in Europa [3]. Het is echter moeilijk om de beschikbare gegevens internationaal te kunnen vergelijken, aangezien er grote verschillen zijn in de nationale surveillancesystemen qua rapportering en vertraging in de rapportering.
Definities
Hiv/aids
Hiv en aids zijn de afkortingen van "Human Immunodeficiency Virus" (hiv) en "Acquired Immune Deficiency Syndrome" (aids). Een hiv-infectie is initieel meestal asymptomatisch, hoewel mensen soms griepachtige symptomen kunnen ervaren. Dit wordt gevolgd door een langdurige periode zonder symptomen. Als de infectie voortschrijdt, verstoort dit meer het immuunsysteem, waardoor het risico op het ontwikkelen van infecties zoals tuberculose, evenals andere opportunistische infecties en tumoren die zeldzaam zijn bij mensen met een normale immuunfunctie, toeneemt. Deze late symptomen van infectie worden aids genoemd. Sinds het einde van de jaren negentig bestaat er efficiënte antiretrovirale behandeling die de progressie van de ziekte kan afremmen.
Nieuwe hiv-diagnoses
Een nieuwe hiv-diagnose wordt gedefinieerd als een eerste hiv-diagnose. Mensen, voornamelijk mensen uit het buitenland, met een hiv-diagnose of in zorg voor hiv in een ander land voordat hun diagnose in België werd bevestigd, worden apart behandeld. Mensen met een gekende hiv-infectie vertegenwoordigen geen populatie die voordeel had kunnen halen uit preventiemaatregelen in België en worden daarom apart gepresenteerd. Meer informatie over hen is te vinden in het epidemiologisch jaarverslag.
De volgende pagina presenteert informatie uit de surveillance, gegevensverzameling en analyse uitgevoerd door FARES/Respiratoire Gezondheid – BELTA. Wij nodigen u uit om de resultaten in hun rapporten te raadplegen via onderstaande links:
België behoort tot de landen met een lage tuberculose-incidentie, die in 2024 steeg ten opzichte van 2023 tot 8,1 nieuwe gevallen per 100.000 inwoners.
Er waren belangrijke gewestelijke verschillen, waarbij het Brusselse Hoofdstedelijke Gewest het hoogste aantal nieuwe gevallen had (22,4 tuberculosegevallen per 100.000 inwoners).
Het aantal nieuwe gevallen van tuberculose was hoger bij mannen, ongeacht leeftijd, gewest of nationaliteit.
Er werden meer gevallen gemeld in grote steden, waarbij Brussel het hoogste aantal nieuwe gevallen kende.
In België kwam 47% van de tuberculosegevallen voor bij mensen van Belgische nationaliteit.
2.Tuberculose
België is een land met een lage tuberculose-incidentie met 8,1 gevallen per 100.000 inwoners in 2024
In 2024 werden 950 nieuwe gevallen van tuberculose gemeld in België (8,1 gevallen/100.000 inwoners). Mannen werden ongeveer 2 keer vaker door de ziekte getroffen dan vrouwen, met 68% van de nieuwe gevallen bij mannen in 2024 in België. Van alle gevallen was 41% van de tuberculosepatiënten die in 2024 werden gediagnosticeerd, tussen 25 en 44 jaar oud.
Van alle Belgische gewesten heeft het Brusselse Hoofdstedelijk Gewest het hoogste aantal nieuwe tuberculosegevallen
Van het totaal aantal nieuw geregistreerde gevallen werd 47% tuberculosegevallen geregistreerd in het Vlaamse Gewest (n=450), 30% in het Brusselse Hoofdstedelijke Gewest (n=280) en 23% in het Waalse Gewest (n=250). Rekening houdend met het aantal inwoners in elk gewest, was het aantal nieuwe gevallen drie keer hoger in het Brusselse Hoofdstedelijke Gewest (22,4 gevallen/100.000) in vergelijking met het Vlaamse Gewest (6,6 gevallen/100.000) en het Waalse Gewest (6,0 gevallen/100.000). Het aantal nieuwe gevallen in het Vlaamse Gewest en het Waalse Gewest waren vergelijkbaar, met iets hogere cijfers in het Vlaamse Gewest.
Tuberculose komt vaker voor bij mensen met een niet-Belgische nationaliteit
In 2024 vond 63% van de nieuwe tuberculosegevallen plaats bij mensen met een niet-Belgische nationaliteit in België. Dit aandeel was hoger in het Brusselse Hoofdstedelijke Gewest (70%) in vergelijking met het Waalse Gewest en het Vlaamse Gewest (respectievelijk 56% en 62%).
Bij mensen met de Belgische nationaliteit was het aantal nieuwe gevallen 3,8 keer hoger in het Brusselse Hoofdstedelijke Gewest (10,6/100.000) in vergelijking met het Vlaamse Gewest (2,8/100.000), en 1,1 keer hoger in vergelijking met het Waalse Gewest (3,0/100.000).
Bij mensen met een niet-Belgische nationaliteit was het aantal nieuwe gevallen 1,3 keer hoger in het Brusselse Hoofdstedelijke Gewest (42,4/100.000) in vergelijking met het Waalse Gewest (30,1/100.000), en 1,2 keer hoger in vergelijking met het Vlaamse Gewest (38,1/100.000).
De verdeling van het aantal nieuwe gevallen naar leeftijd en geslacht varieerde volgens de nationaliteit in 2024. Bij mensen met de Belgische nationaliteit was het aantal nieuwe gevallen hoger bij mannen dan bij vrouwen in alle leeftijdscategorieën, behalve bij kinderen (0-14 jaar). De algemene man-vrouwverhouding nam toe met de leeftijd, waarbij het aantal nieuwe gevallen 2,0 keer hoger was bij mannen van 30-44 jaar.
Onder mensen met een niet-Belgische nationaliteit werd de hoogste aantal nieuwe gevallen waargenomen in de leeftijdsgroep 15-29 jaar, met bijzonder hoge percentages bij mannen. Het laagste aantal nieuwe gevallen bij mensen van niet-Belgische nationaliteit werd waargenomen bij kinderen (0-14 jaar). Als we kinderen (0-14 jaar) buiten beschouwing laten, was het aantal nieuwe gevallen 1,1 tot 3,2 keer hoger bij mannen dan bij vrouwen in alle leeftijdsgroepen, met de hoogste man-vrouw verhoudingen in de leeftijdsgroepen 15-29 jaar en 45-59 jaar.
Gevallen van tuberculose worden vaker gemeld in de grotere steden in België
In 2024 kwam tuberculose vaker voor in grote steden waar meer risicogroepen wonen:
• Het aantal nieuwe gevallen in de stad Brussel was het hoogst (22,4 nieuwe gevallen/100.000); het was 3 keer hoger in vergelijking met het aantal gevallen in België (8,1 nieuwe gevallen/100.000).
• Het aantal nieuwe gevallen was ook hoog in Antwerpen (21,7 nieuwe gevallen/100.000), gevolgd door Luik (20,4 nieuwe gevallen/100.000), Charleroi (13,2 nieuwe gevallen/100.000) en Leuven (12,5 nieuwe gevallen/100.000).
• Brugge was de enige stad waar de aantal tuberculosegevallen iets lager was dan het nationale gemiddelde (5,8 nieuwe gevallen/100.000).
Het aantal nieuwe gevallen van tuberculose neemt al meer dan 40 jaar af, hoewel de afname sinds de jaren negentig vertraagt en de laatste jaren stagneert. Het aantal nieuwe gevallen daalde in 2007 voor het eerst onder het niveau van 10 gevallen/100.000, waardoor België tot de landen met een lage incidentie behoort. In 2024 bleef het aantal nieuwe gevallen (8,1 gevallen/100.000; n=950) laag, maar was iets hoger vergeleken met die na 2020 (7,2 gevallen/100.000), wat het laagste aantal nieuwe gevallen was die ooit in België werd waargenomen, wat waarschijnlijk te wijten is aan de context van de COVID-19-pandemie (waaronder moeilijke toegang tot zorg, complexere gegevensverzameling, onderrapportage, insluitingsmaatregelen, barrièremaatregelen, voorzien in noodopvang voor bevolkingsgroepen, grenssluitingen, enz.).
Sinds 1981 daalt het aantal nieuwe gevallen in alle drie de gewesten, met meer variaties in Brusselse Hoodfstedelijke Gewest:
In het Vlaamse Gewest stijgt het aantal nieuwe gevallen (450 versus 320 in 2023). Het aantal nieuwe gevallen stijgt van 6,6/100.000 naar 5,2/100.000 in 2023.
In het Brusselse Hoofdstedelijke Gewest stijgt het aantal nieuwe gevallen van 21,3/100.000 in 2023 naar 22,4/100.000 in 2024.
In het Waalse Gewest, het aantal nieuwe gevallen (6,0 gevallen/100.000) was lager dan in 2023 (6,9 gevallen/100.000), en bleef nog steeds lager dan het aantal na de pandemie dat in 2021 werd waargenomen (7,2/100.000).
Hoewel België een land met een lage incidentie is, staat het op de derde plaats van EU-14 landen wat betreft het aantal nieuwe tuberculosegevallen
Volgens de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) [4] lag de geschatte incidentie in België in 2024 boven het EU-14 -gemiddelde, waardoor België na Portugal en Spanje de 3e plaats in de EU-14 innam.
Internationale vergelijkingen op basis van gerapporteerde gegevens moeten met voorzichtigheid worden geïnterpreteerd, omdat de methoden voor het verzamelen van gegevens per land verschillen. Daarom heeft de Global Task Force on TB Impact Measurement van de WHO [1] een methodologie ontwikkeld om rekening te houden met onderrapportage, over- en onderdiagnose in tuberculoseschattingen. Dit verklaart waarom het aantal nieuwe gevallen in België in deze internationale vergelijking (8,0 nieuwe gevallen per 100.000) anders is dan het aantal nieuwe gevallen uit de publicatie van het Belgische tuberculoseregister (8,1 gevallen per 100.000).
Aantaal nieuwe tuberculosegevallen per 100.000, EU-14 landen, 2023 Bron: WHO/ECDC [4]
Tuberculose is een ziekte die wordt veroorzaakt door een bacterie genaamd Mycobacterium tuberculosis die meestal de longen aantast.
Volgens de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) doen zich elk jaar meer dan 10 miljoen nieuwe gevallen van tuberculose voor. De ziekte staat wereldwijd in de top 10 van doodsoorzaken en is waarschijnlijk in 2023 weer de belangrijkste doodsoorzaak door één infectueus agens ter wereld, na 3 jaar waarin de ziekte werd vervangen door COVID-19. België behoort tot de “landen met een lage incidentie” met minder dan 10 nieuwe gevallen van tuberculose per 100.000 inwoners per jaar [1].
Tuberculose kan tegenwoordig effectief behandeld worden met een succespercentage van 81% in 2023 in België. In België is de behandeling gratis voor de hele bevolking, ook voor mensen zonder ziektekostenverzekering. Toch sterft nog 7,3% van de tuberculosepatiënten voor het einde van de behandeling [2].
De belangrijkste risicofactoren voor tuberculose zijn contacten met geïnfecteerde mensen, armoede, slechte voedingstoestand en immunodeficiëntie. Sommige mensen lopen meer kans om besmet te raken met tuberculose omdat ze meer blootstaan aan de ziekte, zoals gezondheidswerkers en kwetsbare bevolkingsgroepen zoals daklozen, gevangenen, mensen in opvangcentra en migranten afkomstig uit landen met een hoge tuberculoseprevalentie.
De gegevens in dit hoofdstuk zijn afkomstig uit surveillanceactiviteiten, gegevensverzameling en analyses uitgevoerd door het Fonds des Affections Respiratoires (FARES) / Respiratoire Gezondheid – Belgian Lung and Tuberculosis Association (BELTA) [2,3]. Respiratoire Gezondheid [3] stond voorheen bekend als de Vlaamse Vereniging voor Respiratoire Gezondheidszorg en Tuberculosebestrijding (VRGT).
Het aantal nieuwe gevallen wordt berekend als het aantal nieuwe gevallen per 100.000 inwoners dat in het nationale register is geregistreerd. Het aantal nieuwe gevallen bij mensen met niet-Belgische nationaliteit is licht overschat, omdat gevallen bij niet-geregistreerde migranten worden meegeteld in de teller, terwijl de noemer alleen de geregistreerde migranten kon omvatten.
Definities
Tuberculosegeval
Volgens de door de WHO aanbevolen definities [5] wordt een tuberculosegeval gedefinieerd als een geval van actieve tuberculose dat klinisch gediagnosticeerd is door een clinicus of een andere arts of bacteriologisch bevestigd is. Klinisch gediagnosticeerde gevallen omvatten “gevallen gediagnosticeerd op basis van röntgenafwijkingen of suggestieve histologie en extrapulmonale gevallen zonder laboratoriumbevestiging [5].
EU-14
De EU-14 komt overeen met alle landen die tussen 1995 en 2004 tot de Europese Unie behoorden: België, Denemarken, Duitsland, Finland, Frankrijk, Griekenland, Ierland, Italië, Luxemburg, Nederland, Oostenrijk, Portugal, Spanje en Zweden. We vergelijken de Belgische gezondheidsstatus met die van de EU-14 omdat deze landen vergelijkbare sociaaleconomische omstandigheden hebben. Opmerking: Het Verenigd Koninkrijk is niet opgenomen in deze lijst, aangezien ze de EU verlaten hebben.
WHO Regional Office for Europe/European Centre for Disease Prevention and Control. Tuberculosis surveillance and monitoring in Europe 2026 – 2024 data. Copenhagen: WHO Regional Office for Europe; and Stockholm:European Centre for Disease Prevention and Control; 2024. https://www.who.int/europe/publications/i/item/9789289062879