In 2023 bleven tumoren de belangrijkste oorzaak van vroegtijdige sterfte.
In 2023 was longkanker in België bij zowel mannen als vrouwen de belangrijkste specifieke oorzaak van vroegtijdige sterfte.
Tussen 2013 en 2023 daalden de vroegtijdige sterftecijfers voor de meeste oorzaken, behalve voor onbekende oorzaken bij zowel mannen als vrouwen en voor chronische obstructieve longziekte (COPD) bij vrouwen; voor deze oorzaken namen de cijfers toe.
2.Vroegtijdige doodsoorzaken - België
Tumoren zijn de belangrijkste groep oorzaken van vroegtijdige sterfte
De belangrijkste groepen oorzaken van vroegtijdige sterfte (vóór de leeftijd van 75 jaar) zijn tumoren, hart- en vaatziekten en uitwendige oorzaken.
In 2023 was het aandeel tumoren onder alle vroegtijdige sterfgevallen groter bij vrouwen dan bij mannen (41% bij vrouwen tegenover 33% bij mannen). Ook respiratoire aandoeningen kwamen vaker voor bij vrouwen (9,6% bij vrouwen tegenover 8,1% bij mannen).
Omgekeerd was het aandeel hart-en vaatziekten groter bij mannen dan bij vrouwen (18% tegenover 13%). Dat gold ook voor uitwendige oorzaken (12% tegenover 8%).
Verdeling van vroegtijdige doodsoorzaken (volgens ICD-10-hoofdstuk) naar geslacht naar leeftijd gestandaardiseerd sterftecijfer*, België, 2023 Eigen berekeningen op basis van de gegevens van Statbel (*) met de Europese standaardpopulatie 2010 als referentie
Longkanker, onbekende oorzaken en coronaire hartziekten zijn de belangrijkste oorzaken van vroegtijdige sterftein de drie gewesten
De naar leeftijd gestandaardiseerde vroegtijdige sterftecijfers liggen over het algemeen hoger bij mannen dan bij vrouwen. Bij mannen zijn longkanker, coronaire hartziekten en onbekende oorzaken de meest voorkomende oorzaken van vroegtijdige sterfte. Bij vrouwen gaat het om longkanker, borstkanker en COPD. Zelfdoding en zelfbeschadiging staat bij mannen op de zesde plaats van specifieke vroegtijdige doodsoorzaken, maar komt bij vrouwen niet in de top tien voor. Hoewel meer vrouwen aan zelfdoding denken en een poging ondernemen, overlijden meer mannen door zelfdoding (Zelfmoordgedrag - Naar een gezond België). Coronaire hartziekten staan bij mannen bovendien op de tweede plaats, terwijl ze bij vrouwen de tiende oorzaak van vroegtijdige sterfte zijn.
De regionale patronen zijn grotendeels vergelijkbaar, maar er zijn enkele verschillen. Bij mannen is de rangschikking van de tien belangrijkste vroegtijdige doodsoorzaken in de drie gewesten identiek. In het Vlaamse en het Waalse Gewest is longkanker de belangrijkste vroegtijdige doodsoorzaak bij mannen. Daarna volgen onebkende oorzaken en coronaire hartziekten in het Vlaamse Gewest, en coronaire hartziekten en onbekende oorzaken in het Waalse Gewest. In het Brusselse Hoofdstedelijke Gewest staan onbekende oorzaken op de eerste plaats. Dit kan gedeeltelijk worden verklaard door de internationale samenstelling van de Brusselse bevolking: overlijdens van Belgische inwoners in het buitenland worden vaak als onbekende oorzaak geregistreerd wanneer er geen overlijdensakte beschikbaar is.
In het Vlaamse en het Waalse Gewest is longkanker opnieuw de belangrijkste vroegtijdige doodsoorzaak bij vrouwen. Daarna volgen borstkanker en COPD in het Vlaamse Gewest, en COPD en borstkanker in het Waalse Gewest. In het Brusselse Hoofdstedelijke Gewest staan onbekende oorzaken op de eerste plaats, voor longkanker, borstkanker en COPD.
Mannen
Vrouwen
Totaal
Rangorde van de belangrijkste oorzaken van vroegtijdige sterfte (jonger dan 75 jaar) bij mannen, naar leeftijd gestandaardiseerd* vroegtijdig sterftecijfer, volgens gewest van woonplaats, 2023 Bron: Eigen berekeningen op basis van het databestand sterftecertificaten van Statbel (*) met de Europese standaardpopulatie 2010 als referentie
Rangorde van de belangrijkste oorzaken van vroegtijdige sterfte (jonger dan 75 jaar) bij vrouwen, naar leeftijd gestandaardiseerd* vroegtijdig sterftecijfer, volgens gewest van woonplaats, 2023 Bron: Eigen berekeningen op basis van het databestand sterftecertificaten van Statbel (*) met de Europese standaardpopulatie 2010 als referentie
Rangorde van de belangrijkste oorzaken van vroegtijdige sterfte (jonger dan 75 jaar), naar leeftijd gestandaardiseerd* vroegtijdig sterftecijfer, volgens gewest van woonplaats, 2023 Bron: Eigen berekeningen op basis van het databestand sterftecertificaten van Statbel (*) met de Europese standaardpopulatie 2010 als referentie
Wanneer de oorzaken worden gerangschikt volgens het aantal verloren potentiële levensjaren (PYLL), ziet de rangschikking er anders uit. Deze maat houdt rekening met de leeftijd bij overlijden en kent meer gewicht toe aan overlijdens op jongere leeftijd. In België zijn zelfdoding en zelfbeschadiging samen de belangrijkste specifieke vroegtijdige doodsoorzaak, gevolgd door onbekende oorzaken en longkanker.
Bij mannen leveren zelfdoding en zelfbeschadiging een bijzonder grote bijdrage aan het aantal verloren potentiële levensjaren, wat het grote effect weerspiegelt van overlijdens op jongere leeftijd. Bij vrouwen dragen kanker gerelateerde doodsoorzaken, vooral borst- en longkanker, sterker bij. Onbekende oorzaken behoren voor beide geslachten eveneens tot de belangrijkste oorzaken van vroegtijdige sterfte.
De belangrijkste oorzaken van verloren potentiële levensjaren zijn in grote lijnen vergelijkbaar in de drie gewesten, al verschilt hun relatieve belang. In het Vlaamse en het Waalse Gewest behoren zelfdoding en zelfbeschadiging, onbekende oorzaken en longkanker tot de belangrijkste vroegtijdige doodsoorzaken bij mannen. In het Brusselse Hoofdstedelijk gewest staan onbekende oorzaken op de eerste plaats, gevolgd door coronaire hartziekten en longkanker. Bij vrouwen zijn de regionale verschillen groter. Borstkanker draagt in alle gewesten sterk bij aan het aantal verloren potentiële levensjaren, terwijl longkanker vooral in het Waalse Gewest een grote impact heeft. Bij beide geslachten dragen onbekende oorzaken in het Brusselse Hoofdstedelijke Gewest sterker bij dan in de andere gewesten.
Men
Women
Totaal
Rangorde van de belangrijkste oorzaken van vroegtijdige sterfte (jonger dan 75 jaar) bij mannen, volgens leeftijd gestandaardiseerde* Verloren Potentiële Levensjaren, volgens gewest van woonplaats, 2023 Bron: Eigen berekeningen op basis van het databestand sterftecertificaten van Statbel (*) met de Europese standaardpopulatie 2010 als referentie
Rangorde van de belangrijkste oorzaken van vroegtijdige sterfte (jonger dan 75 jaar) bij vrouwen, volgens leeftijd gestandaardiseerde* Verloren Potentiële Levensjaren, volgens gewest van woonplaats, 2023 Bron: Eigen berekeningen op basis van het databestand sterftecertificaten van Statbel (*) met de Europese standaardpopulatie 2010 als referentie
Rangorde van de belangrijkste oorzaken van vroegtijdige sterfte (jonger dan 75 jaar), volgens leeftijd gestandaardiseerde* Verloren Potentiële Levensjaren, volgens gewest van woonplaats, 2023 Bron: Eigen berekeningen op basis van het databestand sterftecertificaten van Statbel (*) met de Europese standaardpopulatie 2010 als referentie
Positieve trends bij de belangrijkste oorzaken van vroegtijdige sterfte, maar enkele aandachtspunten blijven bestaan voor vrouwen
Op basis van de naar leeftijd gestandaardiseerde vroegtijdige sterftecijfers was longkanker in 2023 bij zowel mannen als vrouwen de belangrijkste oorzaak van vroegtijdige sterfte. De cijfers voor de meeste oorzaken dalen over de tijd (of blijven minstens stabiel), maar er zijn enkele uitzonderinn.
De cijfers voor vroegtijdige sterfte door longkanker zijn bij mannen aanzienlijk gedaald (een daling van 40% tussen 2013 en 2023). Bij vrouwen nam de vroegtijdige sterfte door longkanker daarentegen sterk toe (een stijging van 60% tussen 2000 en 2015), waarna ze stabiliseerde.
Tussen 2013 en 2023 nam het aantal vroegtijdige sterfgevallen dat aan onbekende oorzaken werd toegeschreven sterk toe bij zowel mannen (47%) als vrouwen (76%).
In dezelfde periode steeg de vroegtijdige sterfte door COPD bij vrouwen met 23%.
Mannen
Vrouwen
Totaal
Rangorde van de belangrijkste oorzaken van vroegtijdige sterfte (een overlijden voor de leeftijd van 75 jaar) bij mannen, naar leeftijd gestandaardiseerd* vroegtijdig sterftecijfer, België, 2023 Bron: Eigen berekeningen op basis van het databestand sterftecertificaten van Statbel (*) met de Europese standaardpopulatie 2010 als referentie
Rangorde van de belangrijkste oorzaken van vroegtijdige sterfte (een overlijden voor de leeftijd van 75 jaar) bij vrouwen, naar leeftijd gestandaardiseerd* vroegtijdig sterftecijfer, België, 2023 Bron: Eigen berekeningen op basis van het databestand sterftecertificaten van Statbel (*) met de Europese standaardpopulatie 2010 als referentie
Rangorde van de belangrijkste oorzaken van vroegtijdige sterfte (een overlijden voor de leeftijd van 75 jaar), naar leeftijd gestandaardiseerd* vroegtijdig sterftecijfer, België, 2023 Bron: Eigen berekeningen op basis van het databestand sterftecertificaten van Statbel (*) met de Europese standaardpopulatie 2010 als referentie
De doodsoorzaken zijn geclassificeerd volgens de Internationale Classificatie van Ziekten, 10de editie (ICD-10)[2]. In dit rapport wordt sterfte geanalyseerd op basis van de onderliggende doodsoorzaak, zoals aangegeven op de overlijdensakte. De onderliggende doodsoorzaak wordt in de regel verkozen boven de onmiddellijke en de bijdragende doodsoorzaken voor sterftestatistieken, omdat vanuit een volksgezondheidsperspectief het doel is om de keten van gebeurtenissen die tot de dood leiden te doorbreken en de onderliggende oorzaak te voorkomen [1].
In een eerste stap worden de oorzaken van vroegtijdige sterfte beschreven volgens de voornaamste ICD-10-hoofdstukken. Deze zijn gebaseerd op de eerste letter van de ICD-10 code. In een tweede stap worden de 10 belangrijkste specifieke oorzaken voor vroegtijdige sterfte gerangschikt volgens de sterftecijfers voor België en per gewest.
Vroegtijdige sterfte verwijst naar sterfte op elke leeftijd die lager ligt dan de levensverwachting. In dit rapport wordt de vroegtijdige sterfte vóór de leeftijd van 75 jaar beschouwd. De meeste oorzaken van vroegtijdige sterfte zijn vermijdbaar door acties op het gebied van het gezondheidszorgsysteem en het gezondheidsbeleid. Het verminderen van vroegtijdige sterfte is een belangrijke doelstelling van de volksgezondheid. De rangschikking van de oorzaken van vroegtijdige sterfte is bijgevolg een zeer belangrijk instrument om prioriteiten voor het gezondheidsbeleid te kunnen vaststellen.
De vroegtijdige sterfte naar oorzaak kan worden gemeten met behulp van:
Vroegtijdige sterftecijfers, die de frequentie van sterfgevallen voor de leeftijd van 75 meten als gevolg van een specifieke aandoening, per 100.000 mensen jonger dan 75. Deze indicator maakt het mogelijk om de frequentie van verschillende doodsoorzaken te vergelijken.
Verloren Potentiële Levensjaren (PYLL), waarbij rekening wordt gehouden met zowel de frequentie als de leeftijd van overlijden, en die bij weging van de sterfte in functie van de leeftijd een groter gewicht kent aan sterfte op jongere leeftijd. PYLL maken het bijgevolg mogelijk om doodsoorzaken te vergelijken naar gelang hun belasting in termen van verloren levensjaren [2].
Het belang van de oorzaken van vroegtijdige sterfte kan worden uitgedrukt in sterftecijfers, die alleen de frequentie van de oorzaak weergeven, of in PYLL, die de last in termen van verloren levensjaren weergeven. Bij de rangschikking op basis van PYLL worden uitwendige oorzaken hoger gerangschikt dan bij de rangschikking op basis van sterftecijfers, omdat externe oorzaken gewoonlijk op jongere leeftijd optreden dan sterfgevallen ten gevolge van chronische aandoeningen.
Definities
Internationale classificatie van ziekten (ICD-10)
De Internationale Classificatie van Ziekten is een internationaal coderingssysteem voor ziekten en voor een zeer grote verscheidenheid aan tekenen, symptomen, letsels, vergiftigingen, sociale omstandigheden en externe oorzaken van letsel of ziekte.
Tumoren
In ICD-10 ook neoplasmata genoemd. De groep neoplasmata omvat 95% kwaadaardige neoplasmata (of kankers); de overige 5% bestaat uit tumoren met goedaardig of onbepaalde aard.
Uitwendige oorzaken
Uitwendige oorzaken verwijzen naar overlijdens als gevolg van onopzettelijke letsels (ongevallen), moord, zelfdoding en andere externe factoren, zoals medische fouten, complicaties van medische of chirurgische zorg, of oorzaken met onbepaalde intentie.
Overige
De categorie ‘Overige’ omvat: aandoeningen van het bewegingsapparaat en het bindweefsel, aandoeningen van het bloed en de bloedvormende organen en bepaalde aandoeningen van het immuunsysteem, aandoeningen van de huid en het onderhuidse weefsel, aangeboren misvormingen en chromosomale afwijkingen, bepaalde aandoeningen die hun oorsprong vinden in de perinatale periode, complicaties van zwangerschap, bevalling en kraambed.
Leeftijd gestandaardiseerd sterftecijfer
Het naar leeftijd gestandaardiseerde cijfer is een gewogen gemiddelde van de leeftijdsspecifieke cijfers, berekend met een externe standaardpopulatie. Het is het cijfer dat zou worden waargenomen als de onderzochte bevolking dezelfde leeftijdsopbouw had als de standaardpopulatie. Deze standaardisatie is noodzakelijk om populaties met een verschillende leeftijdsopbouw te vergelijken.
Vroegtijdig sterftecijfer
Het vroegtijdige sterftecijfer wordt hier gedefinieerd als sterfgevallen vóór de leeftijd van 75 jaar. Het leeftijd gestandaardiseerd vroegtijdige sterftecijfer wordt berekend als het gewogen gemiddelde van leeftijdsspecifieke sterftecijfers voor de leeftijd van 75 jaar.
Overige hartaandoeningen
Deze categorie omvat alle hartziekten behalve coronaire hartziekten. Het gaat voornamelijk om hartfalen, atriumfibrilleren en -flutter, hartstilstand, complicaties en onnauwkeurig omschreven hartziekten, en andere hartritmestoornissen.
Onbekende oorzaken
Onbekende en niet-gespecificeerde doodsoorzaken bestaan voornamelijk uit onbekende sterfteoorzaken (R99). In België worden overlijdens van inwoners in het buitenland systematisch als onbekend gecodeerd.
Overige kankers
De 21 meest voorkomende kankers worden afzonderlijk gerapporteerd. Alle minder vaak voorkomende kankers worden in deze categorie samengebracht om een te sterke opsplitsing te vermijden. Een derde van de kankers in deze groep betreft tumoren waarvan de locatie niet is gespecificeerd.
Verloren potentiële levensjaren (PYLL)
Verloren potentiële levensjaren (PYLL) meten het aantal verloren levensjaren als gevolg van vroegtijdig overlijden. PYLL geven een hoger gewicht aan sterfgevallen bij jongere dan bij oudere mensen. De berekening van PYLL bestaat uit het optellen van sterfgevallen op elke leeftijd en het vermenigvuldigen ervan met het aantal resterende jaren tot een bepaalde leeftijd (hier 75 jaar). Leeftijdsspecifieke PYLL (per 100.000) worden berekend door het aantal PYLL in een bepaalde leeftijdsgroep te delen door het aantal personen in die leeftijdsgroep. De leeftijd gecorrigeerde PYLL (per 100.000) worden vervolgens berekend als het gewogen gemiddelde van de leeftijdsspecifieke PYLL tot de leeftijd van 75 jaar.
Overige hart-en vaatziekten
Deze categorie omvat alle aandoeningen van de bloedsomloop die niet als hartziekten of cerebrovasculaire aandoeningen zijn ingedeeld. Het gaat vooral om longembolie, aneurysma en dissectie van de aorta, hypertensie en atherosclerose.
Overige ziekten van het zenuwstelsel
Deze categorie omvat alle aandoeningen van het zenuwstelsel behalve de ziekte van Parkinson en de ziekte van Alzheimer. De meest voorkomende aandoeningen zijn spinale musculaire atrofie, andere degeneratieve aandoeningen van het zenuwstelsel, epilepsie, andere hersenaandoeningen en multiple sclerose.
Overige digestieve aandoeningen
Deze categorie omvat alle spijsverteringsaandoeningen behalve maagzweren en cirrose. De meest voorkomende aandoeningen zijn vaataandoeningen van de darm, paralytische ileus en darmobstructie zonder hernia, en andere gespecificeerde spijsverteringsaandoeningen.
Onderliggende doodsoorzaak
De ziekte of verwonding die de keten van ziektegebeurtenissen heeft veroorzaakt die rechtstreeks tot de dood heeft geleid, of de omstandigheden van het ongeval of geweld dat de dodelijke verwonding heeft veroorzaakt.
Onmiddellijke doodsoorzaak
De uiteindelijke ziekte, het letsel of de complicatie die rechtstreeks tot het overlijden leidt.
Bijdragende doodsoorzaak
Alle andere belangrijke ziekten, aandoeningen of letsels die aan het overlijden hebben bijgedragen, maar niet de onderliggende doodsoorzaak vormden.
Referenties
World Health Organization. International statistical classification of diseases and related health problems 10th. 2016.
Gardner JW, Sanborn JS. Years of Potential Life Lost (YPLL). What Does it Measure? Epidemiol 1990;1:322-9.
In 2025 bedroeg het leeftijd gestandaardiseerde vroegtijdige sterftecijfer in België 303 per 100.000 inwoners. Dat is een daling ten opzichte van de voorgaande jaren.
De daling tussen 2010 en 2025 was sterker bij mannen (-24%) dan bij vrouwen (-15%).
Doorheen de tijd ligt het leeftijd gestandaardiseerde vroegtijdige sterftecijfer aanzienlijk hoger bij mannen dan bij vrouwen.
In België bestaan er grote verschillen naargelang regio en arrondissement de leeftijd gestandaardiseerde vroegtijdige sterftecijfers.
België scoorde in 2023 slecht voor vroegtijdige sterfte bij vrouwen in vergelijking met de EU-14-landen.
2.Vroegtijdige sterfecijfer
De voor leeftijd gestandaardiseerde vroegtijdige sterftecijfers dalen
In België was het bruto vroegtijdige sterftecijfer (0–74 jaar) 306 per 100.000 inwoners jonger dan 75 jaar in 2025. Het naar leeftijd gestandaardiseerde vroegtijdige sterftecijfer bedroeg 303 per 100.000 inwoners. Dit cijfer lag 1,6 keer hoger bij mannen (372 per 100.000) dan bij vrouwen (236 per 100.000). De naar leeftijd gestandaardiseerde vroegtijdige sterftecijfers dalen over het algemeen doorheen de tijd. Tussen 2010 en 2025 was de daling sterker bij mannen (-24%) dan bij vrouwen (-15%).
In 2020 stegen de leeftijd gestandaardiseerde vroegtijdige sterfteijfers ten opzichte van 2019 met 10% bij mannen en 5% bij vrouwen. Die stijging kan worden verklaard door de COVID-19-epidemie.
Voortijdige sterftecijfers zijn lager in het Vlaamse Gewest
Er zijn aanzienlijke verschillen tussen de drie gewesten wat betreft het naar leeftijd gestandaardiseerde vroegtijdige sterftecijfer. In vergelijking met het Vlaams Gewest werden in de andere gewesten in 2025 de volgende relatieve sterftecijfers waargenomen::
Waals Gewest: +48% bij mannen en +39% bij vrouwen
Brussels Hoofdstedelijk Gewest: +23% bij mannen en +7% bij vrouwen
Nadat de regionale verschillen in 2020 en 2021 groter waren geworden, namen ze in 2022 af en bleven ze tot en met 2025 grotendeels stabiel.
Mannen
Vrouwen
Totaal
Voor leeftijd gecorrigeerd vroegtijdig sterftecijfer* bij mannen, volgens gewest, 2000-2025 Bron: Eigen berekeningen op basis van de gegevens van Statbel [1] (*) met de Europese standaardpopulatie 2010 als referentie
Voor leeftijd gecorrigeerd vroegtijdig sterftecijfer* bij vrouwen, volgens gewest, 2000-2025 Bron: Eigen berekeningen op basis van de gegevens van Statbel [1] (*) met de Europese standaardpopulatie 2010 als referentie
Voor leeftijd gecorrigeerd vroegtijdig sterftecijfer*, volgens gewest, 2000-2025 Bron: Eigen berekeningen op basis van de gegevens van Statbel [1] (*) met de Europese standaardpopulatie 2010 als referentie
De verschillen per arrondissement zijn groot
Kijkend naar een lager geografisch niveau, is het vrij duidelijk dat de meeste Vlaamse arrondissementen voor beide geslachten (hoewel minder uitgesproken bij vrouwen) een lager vroegtijdig sterftecijfer ervaren dan het Belgische gemiddelde. Het omgekeerde wordt waargenomen in Brussel en alle Waalse arrondissementen (behalve Nijvel voor beide geslachten). De hoogste vroegtijdige sterftecijfers voor mannen worden waargenomen in drie arrondissementen van de provincie Henegouwen (Charleroi, Bergen, Doornik). Bij vrouwen waren de arrondissementen met de hoogste sterftecijfers verdeeld over de provincies Henegouwen, Namen en Luik
Mannen
Vrouwen
Voor leeftijd gecorrigeerd vroegtijdig sterftecijfer° bij mannen, volgens arrondissement, 2010-2018 Bron: Eigen berekeningen op basis van de gegevens van Statbel [1] (°) met de Europese standaardpopulatie 2013 als referentie; (*) significant verschillend van het gemiddelde (p<0.05); (***) significant verschillend van het gemiddelde (p<0.05) na Bonferroni-correctie
Voor leeftijd gecorrigeerd vroegtijdig sterftecijfer° bij vrouwen, volgens arrondissement, 2010-2018 Bron: Eigen berekeningen op basis van de gegevens van Statbel [1] (°) met de Europese standaardpopulatie 2013 als referentie; (*) significant verschillend van het gemiddelde (p<0.05); (***) significant verschillend van het gemiddelde (p<0.05) na Bonferroni-correctie
Vroegtijdige sterfte bij vrouwen in België behoort tot de hoogste in Europa
Voor de internationale vergelijking van de vroegtijdige sterfte werd het verlies aan potentiële levensjaren (PYLL) als indicator gebruikt.België scoort bij mannen ongeveer op het gemiddelde van de EU-14, maar behoort bij vrouwen tot de minder goed presterende landen.. In 2023 lag het verlies aan potentiële levensjaren in België bij vrouwen 8% boven het gemiddelde van de EU-14. Dit zijn de meest recente gegevens die momenteel beschikbaar zijn uit de sterftedatabank van Eurostat.
Mannen
Vrouwen
Voor leeftijd gecorrigeerd* verlies aan potentiële levensjaren (0-75) bij mannen, EU-14, 2023 Bron: Eurostat [2] (*) met de Europese standaardpopulatie 2010 als referentie
Voor leeftijd gecorrigeerd* verlies aan potentiële levensjaren (0-75) bij vrouwen, EU-14, 2023 Bron: Eurostat [2] (*) met de Europese standaardpopulatie 2010 als referentie
Vroegtijdige sterfte verwijst naar sterfgevallen die te vroeg plaatsvinden, dat wil zeggen op elke leeftijd lager dan de levensverwachting. Verschillende drempels kunnen worden gebruikt bij de definitie van deze indicator. In dit rapport wordt de vroegtijdige sterfte vóór de leeftijd van 75 jaar beschouwd. Het verminderen van vroegtijdige sterfte is een belangrijke doelstelling van de volksgezondheid aangezien een groot aandeel van de vroegtijdige sterfgevallen vermeden worden door acties op het gebied van de volksgezondheid.
Het bruto sterftecijfer is het aantal sterfgevallen in een bepaald jaar gedeeld door de populatiegrootte. Deze indicator is echter niet zo geschikt om de gezondheid op te volgen, omdat sterfte sterk gerelateerd is met leeftijd. Bruto sterftecijfers in verouderende populaties kunnen daarom toenemen, ook al zou de gezondheidstoestand verbeteren. Om vergelijking van sterfte-indicatoren tussen verschillende populaties of tijdsperioden mogelijk te maken, dient bijgevolg gebruik gemaakt te worden van schatters die gecorrigeerd zijn voor de leeftijdssamenstelling van de betrokken populaties. In dit rapport worden daarom ook voor leeftijd gecorrigeerde sterftecijfers gebruikt, waarbij de Europese standaardpopulatie 2010 als referentie werd gebruikt.
Naast het leeftijdsspecifieke sterftecijfer, kan de vroegtijdige sterfte ook beschreven worden aan de hand van het verlies aan potentiële levensjaren (PYLL). Deze indicator weegt elk overlijden in functie van de leeftijd waarbij een groter gewicht wordt toegekend aan jongere leeftijden (het gewicht wordt berekend door 75 te verminderen met de leeftijd bij overlijden). In dit rapport wordt het PYLL gebruikt om een vergelijking met andere landen mogelijk te maken. Deze indicator wordt gecorrigeerd op basis van leeftijd om de impact van verschillende leeftijdsstructuren op te vangen.
Het bruto sterftecijfer geeft het aantal geregistreerde sterfgevallen in een land weer gedeeld door de overeenkomstige populatiegrootte.
Voor leeftijd gecorrigeerde sterftecijfer
De voor leeftijd gecorrigeerde sterfte geeft het volgens leeftijd gewogen gemiddelde sterftecijfer weer en kan zo de verschillen te wijten aan de leeftijdsstructuur van de bevolking opvangen.
Vroegtijdige sterfte
Vroegtijdige sterfte wordt hier gedefinieerd als sterfgevallen vóór de leeftijd van 75.
Verloren potentiële levensjaren (VPLJ)
Verloren potentiële levensjaren (VPLJ) meten het aantal verloren levensjaren als gevolg van vroegtijdig overlijden. VPLJ geven een hoger gewicht aan sterfgevallen die voorkomen bij jongere dan bij oudere mensen. De berekening van VPLJ bestaat uit het optellen van sterfgevallen op elke leeftijd en het vermenigvuldigen ervan met het aantal resterende jaren tot een bepaalde leeftijd (hier, 75 jaar).
EU-14
De EU-14 wordt gebruikt als referentiegroep om de gezondheidstoestand in België te vergelijken met die van landen met grotendeels vergelijkbare sociaaleconomische omstandigheden. De EU-14 omvat de landen die tussen 1995 en 2004 lid waren van de Europese Unie: België, Denemarken, Duitsland, Finland, Frankrijk, Griekenland, Ierland, Italië, Luxemburg, Nederland, Oostenrijk, Portugal, Spanje en Zweden. Het Verenigd Koninkrijk, dat in deze periode eveneens lid was van de Europese Unie, wordt niet opgenomen omdat het sindsdien de Europese Unie heeft verlaten.
In 2023 blijven tumoren en hart- en vaatziekten de belangrijkste groepen doodsoorzaken.
De sterfte aan hart- en vaatziekten blijft dalen over de tijd.
De belangrijkste specifieke doodsoorzaken in 2023 zijn overige hartaandoeningen, dementie en Alzheimer en longkanker.
2.Doodsoorzaken
Tumoren en hart- en vaatziekten blijven de belangrijkste groepen doodsoorzaken
In 2023 blijven tumoren en cardiovasculaire aandoeningen (of hart- en vaatziekten) de belangrijkste doodsoorzaken in België. Samen waren ze verantwoordelijk voor bijna de helft van alle sterfgevallen (48%) bij zowel mannen als vrouwen, een lichte stijging ten opzichte van 47% in 2022.
Hoewel de algemene verdeling van de doodsoorzaken voor mannen en vrouwen grotendeels vergelijkbaar is, blijven er enkele opvallende verschillen bestaan. Bij mannen is het aandeel sterfgevallen ten gevolge van respiratoire aandoeningen iets hoger (11% bij mannen tegenover 10% bij vrouwen) en is de kans groter dat zij overlijden aan uitwendige oorzaken, zoals verkeersongevallenen zelfmoord (7,3% bij mannen tegenover 6,3% bij vrouwen).
Vrouwen hebben daarentegen een hoger aandeel sterfgevallen dat wordt toegeschreven aan psychische en gedragsstoornissen (6% bij vrouwen tegenover 4% bij mannen) en neurologische aandoeningen, waaronder dementie en Alzheimer (5,6% bij vrouwen tegenover 4,9% bij mannen). Dit laatste verschil wordt grotendeels veroorzaakt door de langere levensverwachting van vrouwen, waardoor de kans groter is dat zij op latere leeftijd leeftijdsgebonden neurologische aandoeningen ontwikkelen.
Verdeling van doodsoorzaken (volgens ICD-10-hoofdstuk) naar geslacht, gerangschikt naar leeftijd gestandaardiseerd sterftecijfer*, België, 2023 Bron: Eigen berekeningen op basis van de gegevens van Statbel (*) met de Europese standaardpopulatie 2010 als referentie
De sterfte aan hart- en vaatziekten blijft dalen over de tijd
Sinds 2014 voor mannen en sinds 2020 voor vrouwen zijn tumoren de belangrijkste doodsoorzaak in België geworden, waarmee ze voor het eerst sinds de jaren vijftig hart- en vaatziekten hebben ingehaald. Deze verschuiving wordt voornamelijk veroorzaakt door een sterke daling van de cardiovasculaire sterfte: tussen 2013 en 2023 daalden de leeftijd gestandaardiseerde sterftecijfers met 33% bij mannen en met 31% bij vrouwen. Deze daling weerspiegelt decennia van vooruitgang op het gebied van preventie en behandeling. Belangrijke factoren die hieraan hebben bijgedragen, zijn onder meer de afname van het roken, verbeterde farmacologische behandelingen van hoge bloeddruk en cholesterol, en medische procedures zoals trombolyse en stenting [1].
Hoewel de totale sterfte onder mannen nog steeds hoger ligt, daalt het sterftecijfer bij hen sneller dan bij vrouwen. Tussen 2013 en 2023 daalde de sterfte aan tumoren bij mannen met 23%, tegenover 13% bij vrouwen, en daalde het aantal sterfgevallen als gevolg van respiratoire aandoeningen met 21% bij mannen en met 6% bij vrouwen.
Ook het aantal sterfgevallen door uitwendige oorzaken, zoals ongevallen en zelfmoord, daalde in dezelfde periode: met 6% bij mannen en 9% bij vrouwen.
Daarentegen nam het aantal sterfgevallen dat aan onduidelijke oorzaken werd toegeschreven sterk toe: met 27% bij mannen en 31% bij vrouwen in dezelfde periode. Deze ICD-10 categorie omvat sterfgevallen waarvoor geen duidelijke onderliggende oorzaak kan worden vastgesteld. Het vaststellen van een specifieke doodsoorzaak is moeilijker bij ouderen. De toename van het aantal sterfgevallen dat aan onduidelijke oorzaken wordt toegeschreven, kan verband houden met de vergrijzing van de bevolking.
Tussen 2022 en 2023 daalde het sterftecijfer voor zowel mannen als vrouwen samen bij tumoren, hart-en vaatziekten en uitwendigde doodsoorzaken. Daarentegen steeg het aantal sterfgevallen dat werd toegeschreven aan onduidelijke oorzaken met 6,5% en nam de sterfte aan respiratoire aandoeningen licht toe met 0,5%.
Mannen
Vrouwen
Totaal
Naar leeftijd gestandaardiseerd sterftecijfer* van de 5 belangrijkste doodsoorzaken (volgens ICD-10-hoofdstuk) bij mannen, België, 2000-2023 Bron: Eigen berekeningen op basis van de gegevens van Statbel (*) met de Europese standaardpopulatie 2010 als referentie
Naar leeftijd gestandaardiseerd sterftecijfer* van de 5 belangrijkste doodsoorzaken (volgens ICD-10-hoofdstuk) bij vrouwen, België, 2000-2023 Bron: Eigen berekeningen op basis van de gegevens van Statbel (*) met de Europese standaardpopulatie 2010 als referentie
Naar leeftijd gestandaardiseerd sterftecijfer* van de 5 belangrijkste doodsoorzaken (volgens ICD-10-hoofdstuk), België, 2000-2023 Bron: Eigen berekeningen op basis van de gegevens van Statbel (*) met de Europese standaardpopulatie 2010 als referentie
De belangrijkste specifieke doodsoorzaken verschillen per geslacht en gewest
In 2023 zijn de drie belangrijkste specifieke doodsoorzaken voor mannen en vrouwen samen in België: overige hartaandoeningen, dementie en Alzheimer en longkanker.
Mannen hebben een hogere sterfte aan overige hartziekten en coronaire hartziekten, en over het algemeen hogere leeftijd gestandaardiseerd sterftecijfers dan vrouwen. Vrouwen vertonen daarentegen een hogere sterfte aan dementie en Alzheimer, wat hun langere levensverwachting en de grotere last van leeftijdsgebonden neurologische aandoeningen weerspiegelt. Ook cerebrovasculaire aandoeningen komen vaker voor bij vrouwen.
De regionale patronen zijn grotendeels vergelijkbaar, maar er zijn enkele opvallende verschillen. Bij vrouwen komt longkanker niet voor in de top 10 van het Brussels Hoofdstedelijk Gewest, terwijl deze aandoening zowel in het Vlaamse Gewest als in het vla Gewest op de vijfde plaats staat. Bij mannen komt longontsteking niet voor in de top 10 van het Brussels Hoofdstedelijk Gewest, in tegenstelling tot de andere gewesten. Dementie en Alzheimer staan het hoogst in het Vlaamse Gewest, aanzienlijk hoger dan in het Brussels Hoofdstedelijk Gewest en het Waalse Gewest. Ten slotte is in het Brussels Hoofdstedelijk Gewest de belangrijkste doodsoorzaak onbekende en niet-gespecificeerde oorzaken. Dit hoge aantal zou verband kunnen houden met de internationale samenstelling van de bevolking van het Brussels Hoofdstedelijk Gewest. Wanneer Belgische inwoners in het buitenland overlijden, is er geen overlijdensakte voor hen beschikbaar en wordt de doodsoorzaak als onbekend geregistreerd.
Mannen
Vrouwen
Totaal
Rangorde van de belangrijkste doodoorzaken naar leeftijd gestandaardiseerd sterftecijfer* bij mannen, België en gewesten, 2023 Bron: Eigen berekeningen op basis van de gegevens van Statbel (*) met de Europese standaardpopulatie 2010 als referentie
Rangorde van de belangrijkste doodoorzaken naar leeftijd gestandaardiseerd sterftecijfer* bij vrouwen, België en gewesten, 2023 Bron: Eigen berekeningen op basis van de gegevens van Statbel (*) met de Europese standaardpopulatie 2010 als referentie
Rangorde van de belangrijkste doodoorzaken naar leeftijd gestandaardiseerd sterftecijfer*, België en gewesten, 2023 Bron: Eigen berekeningen op basis van de gegevens van Statbel (*) met de Europese standaardpopulatie 2010 als referentie
De doodsoorzaken zijn geclassificeerd volgens de Internationale Classificatie van Ziekten, 10de editie (ICD-10) [2]. In dit rapport wordt sterfte geanalyseerd op basis van de onderliggende doodsoorzaak, zoals aangegeven op de overlijdensakte. De onderliggende doodsoorzaak wordt in de regel verkozen boven de onmiddellijke en de bijdragende doodsoorzaken voor sterftestatistieken, omdat vanuit een volksgezondheidsperspectief het doel is om de keten van gebeurtenissen die tot de dood leiden te doorbreken en de onderliggende oorzaak te voorkomen [1].
In een eerste stap worden de oorzaken van algemene sterfte (alle leeftijden) beschreven volgens de ICD-10-hoofdstukken. Deze zijn gebaseerd op het eerste letter van de ICD-10 codes. In een tweede stap worden de 10 belangrijkste specifieke doodsoorzaken gerangschikt voor België en voor de gewesten.
De sterftecijfers zijn gestandaardiseerd naar leeftijd, met de Europeaanse standaardpopulatie 2010 als referentie, om rekening te houden met het effect van variaties in de leeftijdsstructuur tussen bevolkingsgroepen.
Definities
Internationale Classificatie van Ziekten (ICD-10)
De Internationale Classificatie van Ziekten is een internationale codering voor ziekten en voor een zeer breed scala aan tekenen, symptomen, traumatische letsels, vergiftigingen, sociale omstandigheden en uitwendige oorzaken van letsel of ziekte.
Tumoren
In de ICD-10 ook wel neoplasmata genoemd. De groep neoplasmata omvat 95% van de kwaadaardige neoplasmata (of kankers), terwijl de overige 5% bestaat uit tumoren met goedaardig of borderline gedrag.
Uitwendige oorzaken
Uitwendige oorzaken hebben betrekking op sterfgevallen als gevolg van onopzettelijk letsel (ongevallen), moord, zelfmoord en andere externe factoren, zoals medische fouten, complicaties bij medische of chirurgische zorg, of oorzaken waarvan de intentie onduidelijk is.
Onduidelijke oorzaken
Deze ICD-10-classificatie omvat gevallen waarin geen specifieke diagnose of doodsoorzaak kan worden vastgesteld. Ze wordt gebruikt wanneer symptomen te vaag zijn om aan een ziektecategorie te worden toegewezen, wanneer informatie onvolledig is of wanneer informatie ontbreekt. Kortom, onduidelijke oorzaken omvatten sterfgevallen en klinische consulten waarbij de oorzaak onbekend, niet gespecificeerd, voorlopig of anderszins niet classificeerbaar is.
Overige
De categorie ‘Overige’ omvat: aandoeningen van het bewegingsapparaat en het bindweefsel, aandoeningen van het bloed en de bloedvormende organen en bepaalde aandoeningen van het immuunsysteem, aandoeningen van de huid en het onderhuidse weefsel, aangeboren misvormingen en chromosomale afwijkingen, bepaalde aandoeningen die hun oorsprong vinden in de perinatale periode, complicaties van zwangerschap, bevalling en kraambed.
Leeftijd gestandaardiseerd cijfer
Het leeftijd gestandaardiseerde cijfer is een gewogen gemiddelde van de individuele leeftijdsspecifieke cijfers, berekend aan de hand van een externe standaardpopulatie. Het is het cijfer dat zou worden waargenomen als de populatie dezelfde leeftijdsopbouw zou hebben als de standaardpopulatie. Deze standaardisatie is noodzakelijk bij het vergelijken van verschillende populaties die qua leeftijdsopbouw van elkaar verschillen.
Overige hartaandoeningen
Deze categorie van doodsoorzaken omvat alle hartziekten met uitzondering van coronaire hartziekte. Hieronder vallen voornamelijk hartfalen, atriumfibrilleren en -flutter, hartstilstand, complicaties en onduidelijk omschreven hartziekten, en ten slotte andere hartritmestoornissen.
Onbekende oorzaken
De onbekende en niet-gespecificeerde doodsoorzaken bestaan voornamelijk uit onbekende oorzaken van sterfte (R99). In België worden sterfgevallen van Belgen die in het buitenland plaatsvinden, systematisch als ‘onbekend’ gecodeerd.
Overige ongedefinieerde oorzaken
Deze categorie van doodsoorzaken omvat alle slecht omschreven oorzaken die niet vallen onder het wiegendoodsyndroom (SIDS) of onbekende oorzaken. Het gaat voornamelijk om aspecifieke symptomen zoals ouderdom, verstikking, malaise en vermoeidheid. Dit zijn doodsoorzaken die doorgaans niet als geldige onderliggende doodsoorzaken worden beschouwd in rapportages over de volksgezondheid, maar die nog steeds vaak worden gebruikt.
Overige kankers
De 21 meest voorkomende vormen van kanker worden afzonderlijk gerapporteerd. Alle minder vaak voorkomende vormen van kanker worden in deze categorie van doodsoorzaken samengebracht om een te verregaande opsplitsing te voorkomen. Opvallend is dat een derde van de kankers in deze groep betrekking heeft op tumoren waarvan de plaats van oorsprong niet gespecificeerd is.
Overige hart-en vaatziekten
Deze categorie van doodsoorzaken omvat alle aandoeningen van de bloedsomloop die niet als hartziekten of cerebrovasculaire aandoeningen zijn geclassificeerd. Het gaat voornamelijk om longembolie, aneurysma en dissectie van de aorta, hypertensie en atherosclerose.
Overige digestieve aandoeningen
Deze categorie van doodsoorzaken omvat alle aandoeningen van het spijsverteringsstelsel, met uitzondering van maagzweren en cirrose. De meest voorkomende aandoeningen zijn vaataandoeningen van de darm, paralytische ileus en darmobstructie zonder hernia, evenals andere gespecificeerde aandoeningen van het spijsverteringsstelsel.
Onderliggende doodsoorzaak
De ziekte of het letsel waarmee de reeks ziekelijke gebeurtenissen die rechtstreeks tot de dood hebben geleid, is begonnen, of de omstandigheden van het ongeval of geweld die het dodelijke letsel hebben veroorzaakt.
Onmiddellijke doodsoorzaak
De laatste ziekte, het laatste letsel of de laatste complicatie die rechtstreeks de dood heeft veroorzaakt.
Bijdragende doodsoorzaak
Alle andere belangrijke ziekten, aandoeningen of letsels die hebben bijgedragen aan het overlijden, maar die niet de onderliggende doodsoorzaak vormen.
WHO. ICD-10: International statistical classification of diseases and related health problems: Instruction manual. Geneva: World Health Organization; 2011.
In 2025 werden in België 112.923 sterfgevallen geregistreerd.
In 2025 bleven de naar leeftijd gestandaardiseerde sterftecijfers dalen.
In 2025 lag het naar leeftijd gestandaardiseerde sterftecijfer bij mannen 1,4 keer hoger dan bij vrouwen.
Er werden geografische verschillen vastgesteld: in het Vlaams Gewest waren de naar leeftijd gestandaardiseerde sterftecijfers lager, zowel bij mannen als bij vrouwen.
2.Sterftecijfers
De voor leeftijd gecorrigeerde sterftecijfers dalen
In 2025 werden in België 112.923 sterfgevallen geregistreerd.
Het bruto sterftecijfer bleef in 2025 stabiel op 953 per 100.000 inwoners, vergelijkbaar met 2024 (950 per 100.000). In 2025 lag het bruto sterftecijfer iets hoger bij vrouwen (961 per 100.000) dan bij mannen (945 per 100.000). Na standaardisatie naar leeftijd lag het sterftecijfer in 2025 36% hoger bij mannen (1.019 per 100.000) dan bij vrouwen (749 per 100.000).
In de afgelopen twee decennia daalde het naar leeftijd gestandaardiseerde sterftecijfer tot 2019. Tussen 2000 en 2019 werd een daling van 40% bij mannen en 28% bij vrouwen vastgesteld. In 2020 steeg het cijfer, voornamelijk als gevolg van de COVID-19-epidemie, tot 1.051 per 100.000 inwoners (een stijging van 16% bij mannen en 15% bij vrouwen ten opzichte van 2019). Dit was het hoogste sterftecijfer sinds 2008. Sinds 2022 daalt het naar leeftijd gestandaardiseerde sterftecijfer opnieuw.
Bruto
Gestandaardiseerd
Bruto sterftecijfer (per 100.000 inwoners) voor mannen en vrouwen, België, 2000-2025 Bron: Eigen berekeningen op basis van de gegevens van Statbel [2]
Voor leeftijd gecorrigeerd* sterftecijfer (per 100.000 inwoners) voor mannen en vrouwen, België, 2000-2025 Bron: Eigen berekeningen op basis van de gegevens van Statbel [2] (*) met de Europese standaardpopulatie 2010 als referentie
Voor leeftijd gecorrigeerde sterftecijfers zijn het laagst in het Vlaams Gewest
In 2025 lag het naar leeftijd gestandaardiseerde sterftecijfer bij mannen respectievelijk 24% en 16% hoger in het Waals Gewest en het Brussels Hoofdstedelijke Gewest dan in het Vlaams Gewest. Bij vrouwen lag het cijfer respectievelijk 18% en 1% hoger in het Waals Gewest en het Brussels Hoofdstedelijke Gewest dan in het Vlaams Gewest.
In 2020 namen de regionale verschillen in sterfte toe. Bij mannen lag het naar leeftijd gestandaardiseerde sterftecijfer 35% hoger in het Waals Gewest en 32% hoger in het Brussels Hoofdstedelijke Gewest dan in het Vlaams Gewest. Bij vrouwen lag het sterftecijfer 29% hoger in het Waals Gewest en 21% hoger in het Brussels Hoofdstedelijke Gewest dan in het Vlaams Gewest. Uit de epidemiologische surveillance van COVID-19 [3] bleek dat de COVID-19-specifieke sterftecijfers hoger waren in het Waals Gewest en het Brussels Hoofdstedelijke Gewest. Dit kan de toename van de regionale verschillen in sterfte door alle oorzaken verklaren.
Mannen
Vrouwen
Totaal
Voor leeftijd gecorrigeerd sterftecijfer* (per 100.000 inwoners) bij mannen, in België en per gewest, 2000-2025 Bron: Eigen berekeningen op basis van de gegevens van Statbel [2] (*) met de Europese standaardpopulatie 2010 als referentie
Voor leeftijd gecorrigeerd sterftecijfer* (per 100.000 inwoners) bij vrouwen, in België en per gewest, 2000-2025 Bron: Eigen berekeningen op basis van de gegevens van Statbel [2] (*) met de Europese standaardpopulatie 2010 als referentie
Voor leeftijd gecorrigeerd sterftecijfer* (per 100.000 inwoners), in België en per gewest, 2000-2025 Bron: Eigen berekeningen op basis van de gegevens van Statbel [2] (*) met de Europese standaardpopulatie 2010 als referentie
3.Dagelijkse sterfte wordt beïnvloed door epidemieën en weersomstandigheden
Eind 2021 werd een sterftepiek vastgesteld. Die kan worden verklaard door de COVID-19-epidemie. Ook eind 2022 werd een sterftepiek vastgesteld, die verband houdt met de griep- en bronchiolitis-epidemieën [1]. Het effect van de griep- en bronchiolitis-epidemieënwaren begin 2023 nog zichtbaar. In het algemeen lag de waargenomen sterfte in 2023 en 2024 lager dan verwacht. In de winter van 2024–2025 werd ook oversterfte vastgesteld, samen met een stijging van het bruto sterftecijfer ten opzichte van de twee voorgaande winters. In de zomer van 2025 werd een lichte daling van de sterfte waargenomen [6].
Het sterftecijfer is een klassieke gezondheidsindicator, of beter gezegd een indicator voor "slechte gezondheid". Hoewel hierbij een onomkeerbare gebeurtenis wordt gemeten, geeft het sterftecijfer unieke informatie over de volksgezondheid, zoals het belang en evolutie in de tijd van ernstige gezondheidsproblemen, evenals bepaalde inzichten in de gezondheidsdeterminanten (bijvoorbeeld, verkeersveiligheid of tabaksgebruik). Het sterftecijfer wordt traditioneel al langer als gezondheidsindicator gebruikt en kan met grotere betrouwbaarheid gemeten worden dan andere indicatoren. De dood is inderdaad een ondubbelzinnige gebeurtenis, die sinds meer dan een eeuw systematisch wordt geregistreerd in vitale registratiesystemen van de meeste landen.
Het bruto sterftecijfer is het aantal sterfgevallen in een bepaald jaar gedeeld door de populatiegrootte. Deze indicator is echter niet zo geschikt om de gezondheid op te volgen, omdat sterfte sterk gerelateerd is met leeftijd. Bruto sterftecijfer in verouderende populaties kunnen daarom toenemen, ook al zou de gezondheidstoestand verbeteren.
Om vergelijking van sterfte-indicatoren tussen verschillende populaties of tijdsperioden mogelijk te maken, dient bijgevolg gebruik gemaakt te worden van indicatoren die gecorrigeerd zijn voor de leeftijdssamenstelling van de betrokken populaties. In dit rapport worden daarom ook voor leeftijd gecorrigeerde sterftecijfers gebruikt, waarbij de Europese standaardpopulatie 2010 (ESP 2010) [4] als referentie werd gebruikt.
Hier beschrijven we de algemene sterfte. De specifieke doodsoorzaken worden beschreven op de pagina over doodsoorzaken.
Definities
Bruto sterftecijfer
Het bruto sterftecijfer geeft het aantal geregistreerde sterfgevallen in een land weer gedeeld door de overeenkomstige populatiegrootte.
Voor leeftijd gecorrigeerd sterftecijfer
De voor leeftijd gecorrigeerde sterfte geeft het volgens leeftijd gewogen gemiddelde sterftecijfer weer en kan zo de verschillen te wijten aan de leeftijdsstructuur van de bevolking opvangen.
I. Peeters, M. Vermeulen,N. Bustos Sierra, F. Renard, J. VanderHeyden, A. Scohy, T. Braeye, N. Bossuyt, F. Haarhuis, K. Proesmans, C. Vernemmen, M. Vanhaverbeke. Surveillance of COVID-19 mortality in Belgium, epidemiology and methodology during 1st and 2nd wave (March 2020 - 14 February 2021). Brussels, Belgium : Sciensano. 2021, September.https://covid-19.sciensano.be/fr/covid-19-situation-epidemiologique
Pace M, Giampaolo L, Glickman M, Zupanic T. Revision of the European Standard Population Report of Eurostat's Task Force. Luxembourg; 2013.
S. Nganda, N. Bustos Sierra, T. Braeye, C. Vernemmen. Surveillance de la mortalité toutes causes confondues en Belgique, Flandre, Wallonie et Bruxelles durant l’hiver 2024-2025. Be-MOMO : the Belgian Mortality Monitoring. Bruxelles, Belgique : Sciensano ; 2025 58p. Numéro de rapport : D/2025.14.440/99. Disponible sur le site internet d’Epistat : https://epistat.sciensano.be/momo/ et de Sciensano : https://www.sciensano.be/fr/projets/belgian-mortality-monitoring
S. Nganda, N Bustos Sierra, T. Braeye, P.Mpakaniye. Surveillance de la mortalité toutes causes confondues en Belgique, Flandre, Wallonie et Bruxelles durant l’été 2025. Be-MOMO : the Belgian Mortality Monitoring et Be-MOMO en maisons de repos (et de soins). Bruxelles, Belgique : Sciensano ; 2026 73p. Numéro de rapport : D/2026.14.440/18. Disponible en ligne : https://epidata.sciensano.be/epistat/dashboard/#momo et de Sciensano : https://www.sciensano.be/fr/projets/belgian-mortality-monitoring
In 2022 was de zuigelingensterfte tot 2,9 per duizend (‰) levendgeborenen.
In 1998-2022 daalde de zuigelingensterfte met 46 %.
Zuigelingensterfte in 2022 was hoger in het Waalse Gewest (3,2 ‰) in vergelijking met het Brusselse Hoofdstedelijk Gewest (2,8 ‰) en het Vlaamse Gewest (2,7 ‰).
2.Zuigelingensterftecijfer
359 sterfgevallen van zuigelingen waargenomen in België in 2022
In het jaar 2022 registreerden de Belgische autoriteiten in totaal 359 sterfgevallen onder zuigelingen.
Hieronder vielen 332 sterfgevallen bij zuigelingen geboren uit een moeder die registreert was in het Rijksregister. In het Asielzoekersregister was in 2022 één sterfgeval bij zuigelingen geregistreerd. Bij 26 (7,0 %) sterfgevallen was de moeder niet officieel geregistreerd in België of werd het overlijden van de zuigeling alleen gemeld via een overlijdensakte.
In hetzelfde jaar bedroeg het totale aantal levendgeborenen 116 209, waarvan 113 953 geboorten (98 %) geregistreerd werden in het Rijksregister, 502 geboorten (0,36 %) werden geregistreerd in het asielzoekersregister en voor 2114 (1,8 %) geboorten was de moeder geen officiële inwoner of werd van alleen aangifte gedaan met een geboorteakte.
Aantal overlijdens
Aantal levendgeborenen
Zuigelingensterftecijfer (/1000)
Rijksregister
332
113 593
2,92
Rijksregister en register van asielzoekers
333
114 095
2,92
Alle
359
116 209
3,09
In 2022 werd de meerderheid van de sterfgevallen bij zuigelingen toegeschreven aan perinatale aandoeningen en aangeboren afwijkingen
Bij levendgeboren kinderen in 2022 waren de belangrijkste doodsoorzaken vóór de leeftijd van één jaar perinatale aandoeningen (1,99 per 1.000 levendgeborenen), gevolgd door aangeboren afwijkingen (0,63 per 1.000). Deze twee oorzaken vertegenwoordigden respectievelijk 68 % en 21 % van de sterfgevallen bij zuigelingen. Externe oorzaken waren goed voor 4,2 %, onbekende oorzaken voor 3,6 % en het wiegendoodsyndroom voor 2,7 %.
Zuigelingensterftecijfer per 1.000 levendgeborenen (‰), volgens oorzaak, 2022 Bron: Statbel [1]
Na een daling van het sterftecijfer bij meisjes in 2021, stabiliseert het aantal sterfgevallen
In 2022 bedroeg het zuigelingensterftecijfer 2,9 per duizend levendgeborenen. De zuigelingensterftecijfer is met 46 % gedaald tussen 1998 (5,3 %) en 2022.
Het zuigelingensterftecijfer in 2022 was 2,6 per duizend levendgeborenen bij meisjes en 3,2 ‰ bij jongens, een absolute kloof van 0,6 ‰ en een geslachtsratio van 1,2. De kloof volgens geslacht in sterftecijfers fluctueert over tijd als gevolg van het kleine aantal sterfgevallen onder zuigelingen. In 2022 bleef het aantal sterfgevallen vergelijkbaar met dat van 2021.
Na het toepassen van smoothing-technieken blijven de cijfers de verschillen in sterfte tussen meisjes en jongens bestaan (respectievelijk 2,9 ‰ en 3,6 ‰).
Jaarlijks
Uitgemiddeld
Zuigelingensterfte per 1.000 levendgeborenen (‰) volgens geslacht, 1998-2022 Bron: Statbel [1]
Uitgemiddeld zuigelingensterftecijfer per 1.000 levendgeborenen (‰) (5-jaar voortschrijdend gemiddelde) volgens geslacht, 2002-2022 Bron: Eigen berekening op basis van Statbel [1]
De zuigelingensterfte was hoger in het Brussels Hoofdstedelijk Gewest
Regionale verschillen werden geobserveerd in zuigelingensterfte in 2022: de zuigelingensterfte was het hoogste in het Waalse Gewest (3,2 ‰) en het Brusselse Hoofdstedelijk Gewest (2,8 ‰) gevolgd van het Vlaamse Gewest (2,7 ‰). Na het afvlakken van de cijfers aan de hand van een smoothingtechniek was de zuigelingensterfte in 2022 nog steeds hoger in het Brusselse Hoofdstedelijk Gewest (3,5 ‰) ten opzichte van het Vlaamse Gewest (3,3 ‰) en het Waalse Gewest (3,2 ‰).
In alle gewesten is over de tijd heen een daling vastgesteld. Na een sterke daling in het verleden en een sterke stijging in de laatste jaren, daalde het zuigelingensterftecijfer in het Brusselse Hoofdstedelijk Gewest in 2021 en bleef het stabiel in 2022.
Jaarlijks
Uitgemiddeld
Zuigelingensterfte per 1.000 levendgeborenen (‰) volgens gewest, 1998-2022 Bron: Statbel [1]
Uitgemiddeld zuigelingensterftecijfer per 1.000 levendgeborenen (‰) (5-jaar voortschrijdend gemiddelde) volgens gewest, 2002-2022 Bron: Eigen berekening op basis van Statbel [1]
De zuigelingensterfte in België is iets hoger dan het EU-14-gemiddelde
In 2022 was de zuigelingensterfte in België iets hoger dan het gemiddelde van het EU-14 sterftecijfer (2,9 ‰).
Zuigelingensterfte per 1.000 levendgeborenen (‰) per geboorteland, Europa, 2022 of laatste beschikbare jaar Bron: OECD Health Data [2]
De zuigelingensterfte is een maat voor de sterfte van kinderen jonger dan 1 jaar. Het weerspiegelt zowel de sterfte tijdens de perinatale periode als de sterfte na de perinatale periode, welke vaak te voorkomen is. De zuigelingensterfte hangt sterk samen met het ontwikkelingsniveau van het land, de kwaliteit van de medische zorg en de beschikbaarheid van preventieve diensten en gezondheids-bevorderende interventies.
In bijna alle landen ter wereld zijn lange tijd hogere zuigelingensterfte waargenomen bij jongens ten opzichte van bij meisjes [3]. De verklaring is complex, en omvat belangrijke biologische en genetische factoren, evenals omgevings- en gedragsfactoren die resulteren in een blijvend verschil in sterfte gedurende de kindertijd en later [4,5].
Op gewestelijk niveau werden grote schommelingen in het jaarlijks sterftecijfer waargenomen als gevolg van het lage aantal sterfgevallen bij zuigelingen. Betekenisvolle vergelijkingen van het sterftecijfer en van de trends per gewest worden daarom het best gemaakt op basis van over de tijd uitgemiddelde cijfers. In dit overzicht hebben we gebruik gemaakt van een voortschrijdend gemiddelde over de laatste 5 jaar.
Zuigelingensterfte in België kan zich voordoen bij legale inwoners (die ingeschreven zijn in het Rijksregister, met een Belgische of buitenlandse nationaliteit), asielzoekers (die ingeschreven zijn in het register van asielzoekers) of niet-inwoners (reizigers, niet-wettelijke inwoners). De officiële statistieken van de zuigelingensterfte omvatten deze onder wettelijke inwoners en asielzoekers.
Op deze pagina tonen we eerst alle zuigelingensterfte in België volgens het verblijfsstatuut, vervolgens belichten we de zuigelingensterfte waarvan de moeder geregistreerd was in het Rijksregister.
Definities
EU-14
De EU-14 komt overeen met alle landen die tussen 1995 en 2004 al tot de Europese Unie behoorden: België, Denemarken, Duitsland, Finland, Frankrijk, Griekenland, Ierland, Italië, Luxemburg, Nederland, Oostenrijk, Portugal, Spanje, en Zweden. We vergelijken de Belgische gezondheidsstatus met die van de EU-14 omdat deze landen vergelijkbare sociaal-economische omstandigheden hebben. Opmerking: Het Verenigd Koninkrijk is niet opgenomen in deze lijst, aangezien ze de EU verlaten hebben.
Zuigelingensterfte
De zuigelingensterfte is het aantal sterfgevallen van kinderen onder de leeftijd van 1 jaar per 1000 geboortes in hetzelfde jaar.
Perinatale aandoeningen
Perinatale aandoeningen ontstaan tijdens de perinatale periode, die loopt van 22 volledige zwangerschapsweken tot en met 7 volledige dagen na de geboorte. Belangrijke perinatale aandoeningen zijn geboortetrauma’s en de gevolgen van vroeggeboorte. Hoewel de meeste sterfgevallen in deze categorie zich tijdens de perinatale periode voordoen, treden sommige overlijdens als gevolg van perinatale aandoeningen later in het leven op [6].
Aangeboren afwijkingen
Aangeboren afwijkingen zijn structurele of functionele anomalieën die ontstaan tijdens het intra-uteriene leven en die prenataal, bij de geboorte of soms pas later in de zuigelingsperiode kunnen worden vastgesteld. De meest voorkomende ernstige aangeboren aandoeningen zijn hartafwijkingen, neurale buisdefecten en het syndroom van Down [7]
Externe oorzaken
Externe oorzaken verwijzen naar sterfgevallen als gevolg van niet-opzettelijke verwondingen (ongevallen), moord, en andere externe factoren zoals medische fouten, complicaties van medische of chirurgische zorg, of oorzaken van onbepaalde intentie.
Wiegendoodsyndroom
Wiegendoodsyndroom is het plotselinge en onverwachte overlijden van een schijnbaar gezonde baby, zonder voorafgaande waarschuwingssignalen. Deze overlijdens vinden meestal plaats tijdens de slaap [8].
Geslachtsratio
De geslachtsratio is het sterftecijfer van jongens onder de 1 jaar gedeeld door het sterftecijfer van meisjes onder de 1 jaar. Een geslachtsratio van 1,2 betekent dat er 1,2 keer meer sterfgevallen bij jongens dan bij meisjes zijn.