1. Kernboodschappen
- Vaccins zijn een van de grootste successen op het gebied van wereldgezondheid, die op een veilige manier de morbiditeit en mortaliteit van verschillende infectieziekten hebben verminderd en in de afgelopen 50 jaar wereldwijd minstens 154 miljoen levens hebben gered.
- In België zijn ernstige ziekten zoals difterie en tetanus zeldzaam geworden dankzij vaccinatie, of zelfs volledig verdwenen (poliomyelitis, pokken, congenitale rubella).
- Hoewel de verspreiding van de meeste ziekten is afgenomen, blijft een hoge vaccinatiegraad noodzakelijk en kunnen uitbraken nog steeds optreden door immuniteitskloven in de bevolking.
- De vaccinatiegraad van zuigelingen is hoog (>90%) in heel België voor alle vaccins die deel uitmaken van de gratis vaccinatieprogramma’s, en is vergelijkbaar tussen de gewesten
- De vaccinatiegraad neemt af na de kinderleeftijd: ze is lager bij adolescenten en nog lager bij volwassen risicogroepen, met belangrijke regionale verschillen.
2. Epidemiologie van sommige vaccineerbare ziekten
Succesverhalen: geen polio of rubella meer in België
Poliomyelitis is een zeer besmettelijke virale ziekte. Het veroorzaakt milde of geen symptomen bij de meeste mensen, maar bij sommigen kan het leiden tot volledige verlamming of de dood. Na de introductie van het poliovaccin in 1956 is de incidentie van polio aanzienlijk afgenomen, en de gevallen werden zeldzaam na de invoering van de verplichte vaccinatie in 1967. Sinds 2002 wordt de Europese regio door de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) als poliovrij beschouwd. Momenteel is het risico op een epidemie in België laag dankzij de hoge vaccinatiegraad.
Bron: Sciensano, Epidemiologie van infectieziekten [1]
België werd door de WHO gecertificeerd als rubella-vrij dankzij vaccinatie. Dit virus kan ernstige gevolgen hebben tijdens de zwangerschap, zoals doodgeborenen, aangeboren afwijkingen en het congenitaal rubellasyndroom (CRS). Het laatste autochtone geval van CRS in België dateert van 2007, en het laatste geïmporteerde geval van 2012. Echter, zolang deze virussen elders circuleren, blijven vaccinatie en monitoring noodzakelijk vanwege het risico op import.
Epidemieën van ziekten komen nog voor door immuniteitskloven in de bevolking
Voor de meeste ziekten waartegen wordt gevaccineerd, is de incidentie sinds het begin van de systematische vaccinatie aanzienlijk afgenomen, maar er treden nog steeds uitbraken op. Ondervaccinatie van bepaalde groepen of geografische regio’s verhoogt het risico op uitbraken aanzienlijk. Zo was er in 2022 een difterie-uitbraak onder asielzoekers, een groep waar vaccinatie moeilijk blijft en de vaccinatiegraad te laag is [2].
In 2024 was er een grote mazelenuitbraak, die voornamelijk ongevaccineerde schoolkinderen in Brussel trof. Ook in 2025 bleef het aantal gevallen hoog, ditmaal vooral in Vlaanderen als gevolg van een uitbraak in een grotendeels niet-gevaccineerde gemeenschap in Antwerpen. Beide voorbeelden benadrukken het belang van een hoge vaccinatiegraad in de gehele bevolking.
- Mazelengevallen per gewest
- Mazelengevallen volgens vaccinatiestatus
Aantal gerapporteerde mazelen gevallen per maand in België, per gewest, 2015-2025
Source: Sciensano, Epidemiologie van infectieziekten [1]
Aantal gerapporteerde mazelen gevallen in België, per leeftijdsgroep, volgens vaccinatiestatus, 2025
Source: Sciensano, Epidemiologie van infectieziekten [1]
Wijzigingen in de circulerende serogroepen van invasieve infecties vertragen het succes van vaccinatiecampagnes
Voor invasieve ziekten zoals meningokokken- en pneumokokkeninfecties bieden de huidige vaccins bescherming tegen bepaalde serogroepen/serotypes, maar niet tegen alle. Sinds de introductie van deze vaccins in België is de verspreiding van de in het vaccin opgenomen stammen aanzienlijk afgenomen. Er is echter een toename van andere stammen die niet gedekt worden door het vaccin in het vaccinatieschema. Deze epidemiologische ontwikkeling duidt niet op een falen van het vaccinatiebeleid – de totale incidentie blijft lager dan voor de invoering van vaccinatieprogramma’s. Het benadrukt echter de noodzaak om nieuwe vaccins te ontwikkelen en vaccinatieschema’s aan te passen. Bijvoorbeeld, het meningokokkenvaccin werd in 2023 gewijzigd, van MenC naar MenACWY, om drie extra serogroepen op te nemen na een toename van de serogroepen W en Y. Ook voor pneumokokken beveelt de Hoge Gezondheidsraad sinds 2025 aan over te stappen van PCV13 (dat beschermt tegen 13 typen pneumokokken) naar PCV20 (dat beschermt tegen 20 serotypes). Deze wijziging zou bescherming bieden tegen 7 extra serotypes die in België voorkomen, en samen verantwoordelijk zijn voor de helft van alle invasieve pneumokokkeninfecties bij jonge kinderen. De uitvoering van deze aanbeveling wordt momenteel nog overwogen. Voorlopig blijft PCV13 het vaccin dat wordt aangeboden in het gratis vaccinatieprogramma.
- Meningokokken
- Pneumokokken
Aantal gevallen van meningokokkenziekte, per serogroep, 2000-2025
Source: Sciensano, Epidemiologie van infectieziekten [1]
Aantal gevallen van invasieve pneumokokkenziekte bij kinderen jonger dan 2 jaar, per serotypes die voorkomen in de verschillende vaccins, 2019-2025
Source: Sciensano, Epidemiologie van infectieziekten [1]
3. Vaccinatiegraad
3.1. Vaccinatiegraad van kinderen jonger dan 2 jaar
De vaccinatiegraad in België is hoog en stabiel doorheen de tijd
In België is het streefdoel van 90% zoals vooropgesteld door het Globale Vaccinatie Actie Plan (GVAP) van de WHO [3], bereikt voor volledige primaire vaccinatie (1 tot 4 dosissen afhankelijk van het vaccin) voor alle vaccins die deel uitmaken van het aanbevolen basisvaccinatieschema, met uitzondering van het rotavirusvaccin. Dit vaccin is het enige aanbevolen vaccin voor kinderen dat niet wordt verstrekt in de gratis vaccinatieprogramma's.
Bron: Sciensano, Epidemiologie van infectieziekten [4] en WHO [5], op basis van de vaccinatiegraadstudies in Vlaanderen in 2020 [6], Wallonië [7] en Brussel [8] in 2019
De vaccinatiegraad voor de vaccins in de basisvaccinatieprogramma's is vergelijkbaar in alle gewesten van België
De vaccinatiegraad voor de vaccins in de basisvaccinatieprogramma’s voor kinderen blijft hoog in alle gewesten van België. De nationale vaccinatiegraad voor het volledige schema (4 dosissen) van het hexavalente vaccin is 94%, met vergelijkbare percentages in alle gewesten. Het hexavalente vaccin is een vaccin dat zes ziekten in één injectie combineert (difterie-tetanus-pertussis (DTP), hepatitis B (HebB), Haemophilus influenzae type b (Hib) en poliomyelitis (polio)). De vaccinatiegraad voor meningokokkenvaccins (92%) en pneumokokkenvaccins (94%), evenals de eerste dosis van het vaccin tegen mazelen, bof en rubella (MMR1), vertonen minimale regionale verschillen.
Bron: Sciensano, Epidemiologie van infectieziekten [4], op basis van de vaccinatiegraadstudies in Vlaanderen in 2020 [6], Wallonië [7] en Brussel [8] in 2019
Vaccinatiegraad van het rotavirusvaccin is laag in Brussel en Wallonië
Het rotavirusvaccin wordt aanbevolen door de Hoge Gezondheidsraad (HGR), maar wordt niet opgenomen in de gratis vaccinatieprogramma’s van de gemeenschappen. Het wordt gedeeltelijk terugbetaald door het RIZIV-INAMI, maar er is nog steeds een eigen bijdrage van ongeveer 7 tot 12 € per dosis. Hierdoor waren de vaccinatiepercentages lager dan voor de gratis vaccins in het basisvaccinatieprogramma, met name in Brussel (69%) en Wallonië (80%). In Vlaanderen was de vaccinatiegraad echter 92%. Uit recente analyses is eens te meer gebleken dat er in België nog steeds ongelijkheden bestaan wat betreft de vaccinatiegraad tegen het rotavirus, waarbij de vaccinatiegraad lager ligt bij sociaaleconomisch kwetsbare gezinnen en in bepaalde geografische regio’s [9].
3.2. Vaccinatiegraad van adolescenten
De WHO-doelstellingen voor de vaccinatie tegen MMR en HPV zijn niet behaald
De vaccinatiedoelstellingen van de WHO van 95% voor 2 gedocumenteerde dosissen van het mazelen-bof-rubellavaccin (MMR2) en ≥ 90% voor het humaan papillomavirus (HPV) vaccin zijn in België niet behaald. Volgens de laatste beschikbare onderzoeken is de nationale gemiddelde vaccinatiegraad voor MMR2 gedaald van 82% naar 73%, hoewel het onduidelijk is of dit een werkelijke daling is of eerder een artefact als gevolg van beperkingen in de data*.
De nationale vaccinatiegraad voor de volledige HPV-vaccinatie (2 doses) is 72% voor meisjes, 65% voor jongens en 68% voor zowel meisjes als jongens samen. De vaccinatie tegen HPV is langzaam toegenomen in de loop der jaren voor meisjes. In 2019 werd vaccinatie voor jongens geïntroduceerd. De dekking bij jongens is momenteel lager dan bij meisjes.
Bron: Sciensano, Epidemiologie van infectieziekten [4] en WHO [5], op basis van de dekkingsonderzoeken in Vlaanderen in 2020 [6], en in de Franse Gemeenschap van Wallonië-Brussel in 2024-2025 voor MMR2 [10] en in 2022-2023 voor HPV [11]
*Toelichting
De gerapporteerde MMR2-vaccinatiegraad moet worden geïnterpreteerd als een ondergrens en de daling kan worden verklaard door de bevindingen van de vaccinatiegraadstudie 2024-2025 in de Franstalige gemeenschap. De verlaging van de leeftijd waarop het MMR2 vaccin wordt toegediend, van 11-12 jaar naar 7-8 jaar, heeft ertoe geleid dat een kleiner deel van de vaccinaties via de schoolgezondheidsdiensten plaatsvindt en dat meer ouders (18%) aangeven van plan te zijn hun kind via hun huisarts te laten vaccineren. Aangezien de huidige vaccinatieregisters het echter niet mogelijk maken om de vaccinatiestatus van deze kinderen te verifiëren, worden zij niet meegeteld in het aantal “gevaccineerden“.
Grote regionale verschillen in de vaccinatiegraad van adolescenten
Wat vaccinatie bij adolescenten betreft, zijn er regionale verschillen in zowel het vaccinatieschema als de vaccinatiegraad. Na advies van de Hoge Gezondheidsraad om de leeftijd voor de tweede dosis van MMR te verlagen, hebben de Franse Gemeenschap (FWB) en de Duitstalige Gemeenschap de leeftijd verlaagd naar 7-8 jaar, en de Vlaamse Gemeenschap naar 9-10 jaar. In oktober 2025 werd dit in Vlaanderen nog verder verlaagd naar de leeftijd van 24 maanden. In Vlaanderen werd de laatste studie in 2020 uitgevoerd, met een vaccinatiegraad van 89%. De FWB voerde een nieuwe studie uit in 2024-2025, die een vaccinatiegraad van 52% in de gehele Franse Gemeenschap aangaf, en van 59% specifiek in Brussel*.
Ook voor HPV verbergt de nationale gemiddelde vaccinatiegraad belangrijke regionale verschillen. In 2019-2020 had Vlaanderen een volledige vaccinatiegraad van 81% voor zowel meisjes als jongens, terwijl deze in de Franse Gemeenschap 48% bedroeg. In een nieuwe studie van de FWB in 2022-2023 steeg de vaccinatiegraad in de Franse Gemeenschap naar 52%. In Brussel steeg deze van 39% naar 41%.
Source: Sciensano, Epidemiologie van infectieziekten [4] en WHO [5], op basis van de vaccinatiegraadstudies in Vlaanderen in 2020 [6], en in de Franse Gemeenschap van België in 2024-2025 voor MMR2 [10] en in 2022-2023 voor HPV [11]
De Franse Gemeenschap, of de Fédération Wallonie-Bruxelles (FWB), omvat Wallonië en het Franstalige deel van het Brussels Hoofdstedelijk Gewest.
3.3. Vaccinatiegraad bij volwassenen
Vaccinatie is een levenslange interventie. Terwijl vaccinatieprogramma’s voor zuigelingen en adolescenten goed ontwikkeld zijn, verloopt de vaccinatie van volwassenen in België meer gefragmenteerd. Bijgevolg zijn de gegevens over de vaccinatiegraad beperkt, maar uit de beschikbare gegevens blijkt dat de opname van aanbevolen vaccins onder oudere volwassenen, zwangere vrouwen en andere risicogroepen nog steeds suboptimaal is. Zo ontving in 2023 51% van de volwassenen uit risicogroepen die in aanmerking kwamen voor griepvaccinatie een griepvaccin, en slechts 14% van de volwassenen uit risicogroepen werd gevaccineerd tegen pneumokokken [12]. Regionale verschillen, die al bij adolescenten werden waargenomen, worden bij volwassenen nog uitgesprokener. Zo bedroeg de vaccinatiegraad tegen kinkhoest bij zwangere vrouwen 85% in Vlaanderen, tegenover 39% in Wallonië en 31% in Brussel [4].
4. Meer informatie
Bekijk de metadata voor deze indicator
Surveillance van de vaccineerbare ziekten - Sciensano
Achtergrond
Vaccinatie van kinderen in België
De Hoge Gezondheidsraad van België besluit op wetenschappelijke basis welk vaccinatieschema aanbevolen wordt voor kinderen. Dit schema bevat momenteel vaccins voor dertien infectieziekten. Van deze vaccins is het poliovaccin het enige dat verplicht is in België. De verschillende Gemeenschappen (Vlaamse, Franse en Duitstalige) zijn verantwoordelijk voor de uitvoering van de richtlijnen en de praktische organisatie van de vaccinatiecampagnes. Als gevolg hiervan zijn er regionale verschillen in de leeftijd waarop sommige vaccins aan kinderen worden toegediend (zie de schema's voor Vlaanderen en de Franse Gemeenschap van België), evenals in de gebruikte vaccinmerken. Gedetailleerde informatie is beschikbaar in het rapport "Beleid en vaccinatieadvies in België" (beschikbaar in het Nederlands en Frans).
In België wordt de vaccinatiegraad gevolgd door middel van vaccinatiegraadstudies, die worden georganiseerd en gefinancierd door de betrokken gewesten/gemeenschappen. Deze studies worden ongeveer elke vier tot vijf jaar uitgevoerd. Elke jaar wordt een schatting van de nationale vaccinatiegraad in België berekend door de afdeling Epidemiologie van Infectieziekten van Sciensano, op basis van de meest recente vaccinatiegraadstudies, gewogen naar de bevolkingsgrootte. Om de vaccinatiegraad van zuigelingen te bestuderen, wordt dezelfde methodologie gebruikt in alle drie de gewesten, met een steekproef uit de algemene bevolking. De methode voor het bestuderen van de vaccinatiegraad van adolescenten varieert per gewest. In Vlaanderen worden vaccinatiegraadstudies van adolescenten uitgevoerd met een steekproef uit de algemene bevolking. In Brussel en Wallonië worden vaccinatiegraadonderzoeken elk jaar uitgevoerd op een steekproef van leerlingen uit Franstalige scholen [4]. In Vlaanderen bestaat sinds 2006 een elektronisch vaccinatieregister, Vaccinet, dat routinematig door alle vaccinatoren wordt gebruikt. Voor de Franse Gemeenschap worden momenteel nieuwe vaccinatieregisters in gebruik genoment. In de toekomst zouden vaccinatiegraadschattingen op basis van registers de periodieke onderzoeken kunnen vervangen.
Epidemiologische rapporten
Meer gedetailleerde informatie over de epidemiologie en surveillance van vaccineerbare ziekten is te vinden in de jaarlijkse rapporten op de specifieke gezondheidspagina’s van Sciensano:
- Poliomyelitis
- Difterie
- Kinkhoest
- Haemophilus influenza type b
- Hepatitis B
- Mazelen
- Bof
- Rubella
- Neisseria meningitides
- Streptococcus pneumoniae
- Rotavirus
- Humaan Papillomavirus (HPV)
- Influenza
Definities
- Immuniteitskloven
- Gemeenschappen met een lage vaccinatiegraad (bijvoorbeeld specifieke demografische groepen, geografische gebieden, moeilijk bereikbare gemeenschappen, etc.), wat hun vatbaarheid voor infecties vergroot en de kans op epidemieën verhoogt.
- Serotypes/serogroepen
- Verwijst naar een classificatiemethode voor cellen of micro-organismen, zoals bacteriën, op basis van de antigenen of andere moleculen die op hun oppervlak aanwezig zijn.
- Vaccinatiegraad
- Het percentage personen dat bepaalde dosissen vaccins heeft ontvangen. Bijvoorbeeld, de vaccinatiegraad van DTP3 is het percentage zuigelingen dat de drie dosissen van het vaccin tegen difterie, tetanus en kinkhoest (DTP) heeft ontvangen.
- Primaire vaccinatie
- De reeks initiële vaccinaties die aan een individu wordt toegediend om immuniteit tegen een bepaalde ziekte te verkrijgen, meestal bestaande uit meerdere dosissen (van 1 tot 4 dosissen, afhankelijk van het vaccin) over een bepaalde periode om een sterke en langdurige immuunrespons op te wekken.
Referenties
- Sciensano. Epidemiology of vaccine-preventable infectious diseases. Annual summary report 2024. https://hdl.handle.net/20.500.14493/4167
- Jacquinet S, Martini H, Mangion J, Neusy S, Detollenaere A, Hammami N. Outbreak of Corynebacterium diphtheriae among asylum seekers in Belgium in 2022: operational challenges and lessons learnt. Eurosurveillance. 2023. https://doi.org/10.2807/1560-7917.ES.2023.28.44.2300130
- World Health Organization. Global vaccine action plan: monitoring, evaluation and accountability: secretariat annual report 2020. https://iris.who.int/handle/10665/337433
- Grammens T, Cornelissen L. Couverture vaccinale des vaccinations de base. 2022. https://hdl.handle.net/20.500.14493/3197
- WHO & Unicef. WHO/UNICEF Estimates of National Immunization Coverage (WUENIC). 2025. https://worldhealthorg.shinyapps.io/wuenic-trends/
- Maertens K, Willen L, Van Damme P, Roelants M, Guérin C, de Kroon M, et al. Studie van de vaccinatiegraad in Vlaanderen, 2020. https://www.laatjevaccineren.be/vaccinatiegraadstudie
- Robert E, Swennen B, Coppieters Y. Enquête de couverture vaccinale des enfants de 18 à 24 en Fédération Wallonie-Bruxelles (Bruxelles excepté), 2019. https://professionnels.vaccination-info.be/outils-ressources/enquete-de-couverture-vaccinale-18-24-mois-wallonie-2020/
- Robert E, Swennen B, Coppieters Y. Enquête de couverture vaccinale des enfants de 18 à 24 mois en Région de Bruxelles-Capitale, 2019. https://professionnels.vaccination-info.be/outils-ressources/enquete-de-couverture-vaccinale-18-24-mois-bruxelles-2020/
- Dambre C, Rousseau R, Hansford K, Cornelissen L. Analyse du taux de vaccination et des déterminants socio-économiques sur la base des données de remboursement de l’AIM. 2026. https://hdl.handle.net/20.500.14493/5861
- Oulare M, Sarr K, Brasseur C, Carrillo-Santisteve P. Résumé enquête de couverture vaccinale 2024-2025. La vaccination contre la rougeole, la rubéole et les oreillons (RRO) chez les élèves de 2ème primaire dans l’enseignement de la Fédération Wallonie-Bruxelles. https://professionnels.vaccination-info.be/outils-ressources/enquete-de-couverture-vaccinale-rro-2024-2025/
- Brasseur C, Sarr K. Résumé enquête de couverture vaccinale 2022-2023. La vaccination contre le papillomavirus humain (HPV) chez les élèves de 2ème secondaire dans l’enseignement de la Fédération Wallonie-Bruxelles. https://www.ccref.org/e-vax/pdf/ECV_2022-2023_HPV_Resume.pdf
- Sciensano. Health Interview Survey 2023-2024. https://healthinformation.sciensano.be/shiny/hisia/
Gelieve deze pagina als volgt te citeren: Sciensano. Overdraagbare aandoeningen: Vaccineerbare ziekten, Health Status Report, 23 juli 2026, Brussel, België, https://www.gezondbelgie.be/nl/gezondheidstatus/overdraagbare-aandoeningen/vaccineerbare-ziekten